LAMU '26 #05 Jakie odgłosy wydawały dinozaury? Czemu człowiek ma pięć palców?

👋 Witajcie Młode Umysły! Oto odcinek 6. tego sezonu, czyli nasz półmetek! Tym razem trochę chemii, trochę fizyki i dużo matematyki, czyli nauki wyobraźni. Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU Sekcja: obserwacje codzienne💧 Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno? Janka, 6l💇 Dlaczego suche włosy mają inny kolor niż mokre? Weronika, 9l🫧 Dlaczego jak myjemy włosy, to są ciemniejsze, a jak są suche, to są jaśniejsze? Zosia, 10l☀️ Dlaczego włosy zmieniają kolor pod wpływem wody albo słońca? Jagoda, 9lDr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, Stowarzyszenie Rzecznicy NaukiSekcja rowerowa🚲 Dlaczego jak się jedzie na rowerze, to się nie przewraca, a jak się nie jedzie, to się przewraca? Artur, 5l⚖️ Dlaczego jak jadę na rowerze, to nie tracę równowagi, a jak się zatrzymuję, to już tak? Olga, 10lprof. Michał Krupiński, Instytut Fizyki Jądrowej PANSekcja: matematyka i nieskończoność✖️ Dlaczego wszyscy musimy się nauczyć tabliczki mnożenia? Aleksandra, 8l🧮 Po co muszę się uczyć matematyki? Anielka, 9lprof. Michał Hohol, dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego🔢 Ile to jest i czy istnieje liczba nieskończoność? Franek, 8l♾️ Dlaczego się nie da doliczyć się do nieskończoności? Ada, 7l🏨 Skoro do nieskończoności zawsze można dodać 1 i jest większa liczba, to ile jest nieskończoności? I czy w praktyce istnieje coś takiego jak hotel Hilberta? Bogna, 9l➗ Czy nieskończoność jest liczbą parzystą czy nieparzystą? Ignaś, 8l➖ Czy jest coś przed minus nieskończoność? Karol, 5ldr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w PoznaniuNagrania: Karolina Głowacka, Anna Radwan-Żbikowska, Sandra SolukMontaż odcinka: Sandra SolukGrafiki i edycja dźwięku: Filip Pachla 

🌟 Witajcie, Młode Umysły! Przed nami kolejna przygoda: będziemy przyglądać się dinozaurom, własnym dłoniom, rekinom, a na końcu odcinka nawet pokemonom!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: 💛 https://patronite.pl/z/LAMU🔄 Jak powstała ewolucja? Julka, 7 lDr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu WarszawskiegoSekcja: dinozaury🦖 Jaki był pierwszy dinozaur na świecie? Agata, 10 l🗣️ Jakie odgłosy wydawały dinozaury i skąd wiadomo? Janek, 3 l🥚 Jakie było jajo pterodaktyla? [jakie duże] Jacuś, 3,5 l🐦 Jak powstał pierwszy ptak na świecie? Grześ, 5 l🤔 Dlaczego, jeśli dinozaury były gadami, to ptaki są ich potomkami? Henio, 8 l  Dr Gerard Gierliński, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu GeologicznegoSekcja: człowiek✋ Czemu człowiek ma pięć palców? Maks, 7 l🦵 Czemu człowiek ma cztery kończyny? Kacper, 9 l🧬 Czy skoro z małpy wyewoluował człowiek, to czy z człowieka też może jeszcze coś wyewoluować? Krysia, 3854 dni🧑 Dlaczego dużo ssaków ma futro na całym ciele, jeśli w ogóle ma futro, a my tylko na górze? Basia, 9 l Dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego👕 Dlaczego ludzie chodzą ubrani, a nie tak jak inne zwierzęta? Judyta, 9 l Prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka, Wydział Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w PoznaniuSekcja: rekiny🦈 Dlaczego rekin macha płetwą ogonową lewo–prawo, a delfin, który też żyje w wodzie, macha płetwą ogonową góra–dół? Zuzia, 8 l🦈Dlaczego niektóre rekiny wyglądają na bardziej niebezpieczne, a niektóre na mniej niebezpieczne? Michał, 8 lDr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu WarszawskiegoNa deser: pokemony🧪 Czy można zrobić pokemony z genów zwierząt? Oliwier, 5 lDr Martyna Molak-Tomsia, Centrum Nowych Technologii, Uniwersytet Warszawski  

Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek eukariontów (czyli też nas) sprzed niemal dwóch miliardów lat był protistem, konkretnie bakteriożernym wiciowcem. Czy to oznacza, że drzemie w nas cząstka pierwotnego mikroświata? W Radiu Naukowym nie boimy się spoilerów, zatem odpowiadamy od razu: jeszcze jak!💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/W tym odcinku rehabilitacja protistów uznawanych często w szkole za nudne – na czele z pantofelkiem. – Protisty to nie jest poprawna nazwa taksonomiczna, ale używamy jej do opisu rzeczywistości i dla uproszczenia – przyznaje w Radiu Naukowym prof. Anna Karnkowska z Instytutu Biologii Ewolucyjnej na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Pod tym pojęciem kryje się zróżnicowana grupa organizmów. Część z nich wywołuje groźne choroby (np. malaria), inne tworzą fitoplankton produkujący połowę tlenu na Ziemi, a jeszcze inne – jak śluzowiec Physarum polycephalum – pozbawione układu nerwowego potrafią optymalnie odtworzyć sieć połączeń komunikacyjnych (a przynajmniej tokijskiego metra).Z odcinka dowiecie się też, jak ameby zwane wampirellidami wysysają zawartość ze swoich ofiar, na czym polega sekret orzęska potrafiącego skrócić i wydłużyć swoją „szyję” niczym papierowe origami oraz co nauka mówi o wpływie Toxoplasma gondii na zachowanie gryzoni i ludzi. Poznajcie też historię endosymbiozy (którą jest tak ważna w historii życia na ziemi, że powinniśmy sobie tę nazwę tatuować) i odpowiedź na pytanie, dlaczego w pewnym sensie wszyscy jesteśmy ewolucyjnymi chimerami.Gorąco polecam! Dostrzegajmy ten fascynujący mikroświat wokół nas!  LINKIŻarłoczne vampirellidy: https://www.youtube.com/watch?v=EFCQoObWtvQ Lacrymaria – długoszyi orzęsekpublikacja: https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk5511 filmik: https://www.youtube.com/shorts/SsAiiCTH2fY Polujące bruzdnice: https://www.youtube.com/watch?v=9KtSQphEeKc Śluzowiec Physarum : https://www.youtube.com/watch?v=GY_uMH8Xpy0 I eksperyment z mapą Tokio: https://youtube.com/shorts/GwKuFREOgmo?si=5ToswJb7ftd5z8t4 Publikacja https://www.nature.com/articles/nature.2012.11811   Aktualne drzewo eukariota: https://www.nature.com/articles/s41586-025-09750-0 Teksty: „From climate change to mind control, protists run the world” https://www.earlham.ac.uk/articles/climate-change-mind-control-protists-run-world  Anna Karnkowska„Czy współpraca się opłaca?”, Academiahttps://academia.pan.pl/czy-wspolpraca-sie-oplaca/   Linki zebrała prof. Karnkowska, dziękujemy!

Witajcie, witajcie Młode Umysły! Zapraszamy na nowy odcinek LAMU! Tym razem zagłębimy się w świat technologii: polecimy w kosmos, zajrzymy do wodociągów, będziemy gotować i… wycierać pupę!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: 💛 https://patronite.pl/z/LAMU Sekcja internet i łączność🌐 Z czego jest zbudowana cyberprzestrzeń? Kazio, 6l📱 Jak to możliwe, że mama robi zdjęcia na swoim telefonie, wysyła je do dziadków i oni też widzą to na swoim na telefonie? Ada, 7l👃 Czy w przyszłości byśmy mogli przesyłać zapachy internetem tak jak zdjęcia? Marysia, 10lOdpowiada dr hab. Inż. Bartosz Walter z Politechniki Poznańskiej 🚀 Jak sterować łazikiem, jak on jest tak daleko na innej planecie? Marcin, 7l🛰️ Czy astronauci w kosmosie mają internet? A jeśli tak, to skąd go biorą? Tymek, 9lOdpowiada dr inż. Adam Dąbrowski, inżynier systemów z Astroniki, polskiej firmy branży kosmicznej Sekcja żywieniowo-trawienna🍫 Kto po raz pierwszy zrobił czekoladę? Maja, 9lOdpowiada Anna Grochowiak, z Muzeum Fabryka Czekolady E. Wedel 🔥 Kto wymyślił gotowanie, smażenie, pieczenie jedzenia i po co? Hela, 7l🍃 Jak ludzie wycierali pryty dawno temu, jak nie było liści w zimie? Ignaś, 5lOdpowiada prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w PoznaniuSekcja wodna🚰 Skąd się bierze woda w kranie? Klara, 4l💧 Czy każdą wodę da się oczyścić, a potem wypić? Jasia, 6lOdpowiadają Przemysław Ciupka i Filip Spiralski z Aquanet - spółki zaopatrującej w wodę PoznańSekcja tworzyw sztucznych🧪 Z czego się robi plastik? Zosia, 8l🏭 Skąd się bierze plastik? Natalia, 9l♻️ Czy da się stworzyć plastik, który nie zaśmiecałby środowiska? Cecylia, 12lOdpowiada prof. Sandra Paszkiewicz z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego

Teleskop Jamesa Webba przynosi nam wyzwania wobec aktualnie obowiązujących teorii (i mniej więcej, dlatego został wysłany w kosmos). To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Niejaka MOM-z14 zaskakuje swoją jasnością i zawartością chemiczną – krótko mówiąc, jest nie taka jak byśmy się spodziewali. I to tylko jedna z zagadek współczesnej nauki o galaktykach, a opowiada o nich w Radiu Naukowym dr Anna Durkalec z NCBJ.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Szacuje się, że w obserwowalnym wszechświecie jest galaktyk kilkaset miliardów. Oszałamiająca liczba! Aktualnie astronomów bardzo interesują galaktyki LSB, czyli o niskiej jasności powierzchniowej. Są mniejsze i ciemniejsze, więc dotychczasowa aparatura po prostu ich nie wychwytywała. Ich obserwacja może nam powiedzieć wiele rzeczy o procesie ewolucji galaktyk. Nasza galaktyka,Droga Mleczna, to typ galaktyki spiralnej: na środku ma dysk, od którego rozchodzą się spiralnie ramiona. Dzięki różnym analizom składu chemicznego, koloru czy typu składających się na nią gwiazd wiemy, że część z nich musi pochodzić skąd inąd. – Nasza galaktyka ma na sumieniu pięć takich małych galaktyk, przynajmniej o których wiemy – opowiada astrofizyczka. W odcinku rozmawiamy też o rozpoczętych obserwacjach przez obserwatorium im. Very Rubin w Chile, gdzie uruchomiono największą kamerę cyfrową na świecie, która przez 10 lat będzie skanować niebo widoczne z półkuli południowej. Dzięki niezwykłej czułości kamera powinna sfotografować wiele szczegółów, które do tej pory nam umykały. – Dzięki temu, że ta kamera jest tak czuła, jesteśmy w stanie zobaczyć galaktyki, których wcześniej nie widzieliśmy. Albo których obserwowaliśmy tak mało, że sądziliśmy: a, to jest jakaś tam statystyczny odchył – podkreśla dr Durkalec. Dane z kamery pomogą zbadać ewolucję galaktyk, odkryć mnóstwo nowych asteroid, czy obserwować supernowe.W odcinku usłyszycie też, jak nowe odkrycia zmieniają to, co myślimy o ciemnej materii, dlaczego galaktyki w ogóle istnieją i co się stanie, kiedy Droga Mleczna zderzy się z galaktyką Andromedy (bo się zderzy, ale spokojnie, dopiero za jakieś 10 miliardów lat). Poznacie też wspaniałą metaforę kosmosu jako sawanny pełnej słoni i żyraf, a od niedawna też surykatek!Obiecany link do link do pokazujących jak będzie zmieniało się nocne niebo w czasie kolizji Drogi Mlecznej z Andromedą: https://svs.gsfc.nasa.gov/11011/0:00 - James Webb i galaktyki, które nie pasują do teorii1:25 - Ile galaktyk istnieje i jakie są ich rodzaje10:25 - Zderzenia galaktyk oraz przyszłość Drogi Mlecznej i Andromedy14:00 - Jak badamy Drogę Mleczną i odległe galaktyki25:48 - Najdalsze galaktyki odkryte przez teleskop Jamesa Webba28:17 - Galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej31:29 - Obserwatorium Very C. Rubin i nowa era obserwacji nieba37:28 - Ciemna materia i galaktyki, które wymykają się teoriom42:43 - Jak powstały galaktyki i kosmiczna sieć52:58 - Jak galaktyki poruszają się i łączą57:40 - Małe czerwone kropki i przyszłe odkrycia astronomiczne

🌞 Witajcie, witajcie Młode Umysły! 🧠✨ Lato trwa, LAMU trwa!  W tym odcinku o psach i kotach, nietoperzach, jeżach, delfinach, a nawet… smokach!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:💛 https://patronite.pl/z/LAMUSekcja: pieski, kotki i inne małe zwierzątka🐺 Dlaczego psy wyją, kiedy gra się na flecie? Iris, 11 l🐶🐱 Dlaczego koty nie lubią się z psami? Pola, 6 l😋Dlaczego psy bardzo lubią lizać po rękach, po buzi i po prostu lubią lizać? Róża, 12 l🎙️ Odpowiada Zuzanna Ogrodowczyk, biolożka, zoopsycholożka, behawiorystka psów i kotów.👀 Dlaczego kotu świecą się w nocy oczy? Gaja, 9 l ⏳Dlaczego ludzie żyją dłużej od psów? Filip, 5,5 l🐹 Dlaczego kotki i małe zwierzątka żyją krócej? Amelka, 3,5 l🦔 Dlaczego jeże mają kolce? Kuba, 8 l🎙️ Odpowiada Sandra Kaźmierczak, doktorantka na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu.Sekcja: nietoperze🦇 Czemu nietoperz nie spada, jak śpi? Eryk, 5 l🦇 Dlaczego nietoperze śpią do góry nogami? Dorota, 9 l🦇 Dlaczego nietoperze nie widzą? Aleks, 8 l 🎙️ Odpowiada dr Andrzej Węgiel z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy.Sekcja wodna: ryby i delfiny🐟 Czy ryby mogą utonąć? Eliza, 6 l🎙️ Odpowiada prof. Tomasz Kakareko, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.🐬 Czemu delfiny są takie inteligentne? Carmen, 10 l🐬 Czemu delfiny wyskakują z wody? Julka, 9 l🎙️ Odpowiada dr Iwona Pawliczka vel Pawlik, Stacja Morska w Helu.Bonus: smoki!🐉 Czy smoki mogłyby istnieć? Pola, 10 l🎙️ Odpowiada dr Mikołaj Kaczmarski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.  

Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego. – Wyrasta z jaja, nagle to jajo pęka i wychodzi z niego pięć czy sześć ramion czerwonych, elastycznych, które na początku są jakby zlepione ze sobą, a potem się rozchylają na boki, ukazując od strony wewnętrznej mazistą, taką zielonkawą, śmierdzącą ciecz – opisuje prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Nic dziwnego, że taki grzyb zwyczajowo nazywa się palcami diabła! A czerwony kolor i smrodek mają swoją funkcję: przyciągają owady, które rozniosą zarodniki grzyba dalej. Rozmawiamy dziś z o zaskakujących polskich gatunkach grzybów i miejscach, w których możemy je spotkać.– Bardzo często jest tak, że my spotykamy takie dziwne grzyby w miastach. Gdzieś tam, gdzie ludzi jest dużo, ludzie dużo podróżują i na butach, na ubraniach mogą przenosić zarodniki – tłumaczy mykolożka. Ale sporo naszych rodzimych grzybów też robi spore wrażenie. Mamy nawet w Polsce grzyba, który atakuje i uśmierca zwykłe, swojskie muchy plujki. Jeśli znajdziecie kiedyś na szybie lub lustrze nieruchomą muchę otoczoną białawą, lepką substancją, to wiedzcie, że to zarodniki owadomorka muszego, czyli Entomophthora muscae. Zainfekowana grzybem mucha rozpuszcza się od środka, a potem przestaje poruszać i ginie. Grzyb rozrzuca wokół niej zarodniki, by zwabić kolejne ofiary.Zwykłemu grzybiarzowi może się czasem wydawać, że poszedł na grzyby, a tam grzybów nie ma. Mykolog wie, że nic bardziej mylnego. Grzyby porastają wszystkie piętra i zakamarki lasu. Bardzo ciekawym źródłem dla naukowca jest tzw. microsoil, czyli próbki pochodzące ze szczelin w korze drzew. Rosną w nich gatunki, które nie występują w innych miejscach i nie zostały jeszcze opisane dla nauki. – Co więcej, zupełnie nie znamy funkcji tych grzybów. Czy one mogą jakkolwiek drzewu pomagać, a może drzewu szkodzić? Nie wiemy. W każdym razie jest to na pewno zupełnie nowe siedlisko – zachwyca się prof. Wrzosek.Fascynujące są też związki między grzybami a mrówkami. Są gatunki, które przyciągają mrówki, np. opisany na UW gatunek Entomortierella formicae, który gromadzi atrakcyjny dla mrówek tłuszcz. Są też takie, których mrówki nie lubią, na przykład… borowiki! Z odcinka dowiecie się też, na jakie dolegliwości może pomóc uszak bzowy, skąd się biorą w Polsce nowe gatunki grzybów (spoiler: bywa i tak, że to sprawka czeskich grzybiarzy!) i jak się zachowuje mykolog na pikniku nad Liwcem. Grzyby oferują nam naprawdę ocean możliwości! – Warto być mykologiem. Wtedy można w dalszym ciągu być odkrywcą nowych światów – mówi prof. Wrzosek.Aplikacja iNaturalist: https://www.inaturalist.org/ 00:00 Wstęp i najdziwniejsze grzyby03:07 Gdzie rosną palce umarlaka i diabła?08:07 Grzyby, które pachną nieprzyjemnie13:02 Nowe gatunki grzybów w Polsce16:30 Wpływ klimatu na sezon grzybowy21:12 Jak skutecznie szukać grzybów?26:26 Niezwykły świat mikrogrzybów31:57 Gdzie w lesie jest najwięcej grzybni?34:01 Grzyby w kieszonkach policzkowych mrówek39:01 Grzyby na korze i w liściach43:05 Huby i grzyby niszczące drzewa46:14 Pasożytnicze grzyby atakujące owady53:19 Polski grzyb tworzący owady zombie55:06 Jak zacząć przygodę z mykologią?57:07 Zakończenie

🌟 Witajcie, witajcie, Młode Umysły! 🎧 Gotowi na kolejną odsłonę LAMU? W tym odcinku czeka na Was mnóstwo pytań o zwierzęta! 🐒🦎🐢🐦🐟 Usiądźcie wygodnie albo biegajcie – ale koniecznie w zasięgu głośnika! 🔊💛 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU 💛🐒 Czy lemury są lewo- czy prawołapne? Kaja, 7 l🎓 Odpowiada dr Sergi López-Torres, Instytut Biologii Ewolucyjnej, Uniwersytet Warszawski  🦎 Sekcja: pytania gadzie❤️ Czym się różni serce jaszczurki od serca człowieka? Karol, 5 l😮 Czy żółwie, jaszczurowate lub inne gady mają czkawkę? Hela, 7 l🦟 Czy komar może ugryźć węża? Dominika, 11 l🎓 Odpowiada dr Mikołaj Kaczmarski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu  ✨ Sekcja: dziwy🧬 Dlaczego aksolotle potrafią odtwarzać różne części ciała i czy kiedykolwiek ludzie posiądą tę umiejętność? Jaś, 9 l💚 Jak to się dzieje, że aksolotle mogą odrodzić dowolną część ciała? Laura, 9 l🐠 Dlaczego i jak zmieniają błazenki płeć? Krzyś, 7 l🎓 Odpowiada dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski  🐦 Sekcja: ptaki i ptasie wędrówki🥚 Jak kurczak oddycha w jajku? Tosia, 9 l☀️ Czemu niektóre ptaki lecą do ciepłych krajów, a inne nie? Oliwier, 6,5 l❄️ Dlaczego niektóre ptaki zimują w Polsce i czy jest im zimno? Lila, 5 l🦩 Jak bocian wie, dokąd ma lecieć? Mania, 9 l🪽 Jak ptaki latają, skoro na Ziemi jest grawitacja? Karolina, 8 l🕊️ Skąd gołębie pocztowe wiedzą, jak wrócić do domu?  Mikołaj, 8 l🎓 Odpowiada dr Marcin Tobółka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu  🎙️ Nagrania: Anna Radwan-Żbikowska, Sandra Soluk, Karolina Głowacka🎚️ Montaż: Karolina Głowacka🎨 Edycja dźwięku i grafiki: Filip Pachla  

Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej jeszcze zanim obejrzysz nowy film Nolana "Odyseja".Najprawdopodobniej, Homerów było dwóch, a przyjęcie takiego przekonania może być skutkiem ubocznym pogłębionej analizy „Iliady” i „Odysei”. Właśnie do takich wniosków doszedł prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. – Mówię to z bólem, bo zaczynałem pisać tę książkę jako zadeklarowany unitarysta, więc ktoś, kto w to wierzył głęboko, w to, że Homer był jeden – podkreśla. Książka, o której mowa to „Homer na nasze czasy”, świeżo wydana pozycja, która stała się przyczynkiem do naszego spotkania. – Moi Homerowie to najwięksi giganci literatury europejskiej – mówi z mocą prof. Węcowski. Oba poematy są do siebie podobne, ale jednocześnie różnią się na tyle, że według prof. Węcowskiego najprawdopodobniej napisały je dwie różne osoby, starsza i młodsza o pokolenie, być może współpracujące ze sobą.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Sekretem popularności eposów Homera jest uniwersalność opisanych w nich schematów. Możemy je swobodnie odnosić również do naszych czasów. Historie Odyseusza i Achillesa są do siebie nieco podobne: to opowieści o wielkich liderach, których ambicje przyniosły zagładę ich własnym ludom. – [Homer] każe nam zastanowić się nad tym, gdzie jest granica tego, co wybitna i wyjątkowo zdolna jednostka może korzystnie zrobić dla swojej wspólnoty, a w którym momencie jest już tylko szkodliwa – wskazuje historyk. Jednocześnie nie podsuwa rozwiązań, pokazuje tylko niszczycielskie schematy działania.Tysiące lat po swoim powstaniu „Iliada” i „Odyseja” wciąż budzą emocje, i to w różnych dziedzinach. Na przykład kwestia archeologicznego potwierdzenia istnienia homerowskiej Troi jest bardzo ważna dla współczesnej tureckiej polityki zagranicznej – miałaby niejako potwierdzić, że korzenie europejskiej kultury wywodzą się z Turcji. Prof. Węcowski z uznaniem ocenia też awantury o obsadę tegorocznej ekranizacji „Odysei”. – Czarnoskóra Helena jest znakomitym wyborem, bo ma taki skutek: wszyscy się kłócą o tę Helenę, czyli Nolan uzyskał dokładnie to, co Homer chciał, żeby Helena wywoływała dookoła siebie.W odcinku rozmawiamy również o tym, czy Homer(owie) wierzyli w bogów, którzy są opisani w eposach, o tym, na ile kształtowały one grecką religię, dlaczego nie ma w tych tekstach bohaterów jednoznacznie dobrych i czy Helena, przyobiecana Parysowi przez Afrodytę, miała wolną wolę. Polecamy gorąco, wielki to popis erudycji prof. Węcowskiego!00:00 Wstęp01:09 Kim był i czy istniał Homer?04:47 Kiedy żył i tworzył Homer?09:47 Co oznacza imię Homer?12:28 Czas powstania Iliady i Odysei17:09 Jeden czy wielu autorów?27:25 Postać Achillesa i gniew bohatera31:39 Związek Heleny i Parysa35:39 Rola bogów w eposach Homera46:18 Czy Grecy wierzyli w historyczność eposów?51:03 Mit o koniu trojańskim i upadku Troi53:28 Cykl epicki i inne dzieła01:00:45 Dlaczego eposy powstały w tym czasie?01:05:27 Homer w kinie i popkulturze01:09:44 Zakończenie Odyseja, o co chodzi w Odysei, Odyseja interpretacja

👋 Witajcie, witajcie Młode Umysły! Oto jest ono, upragnione, wytęsknione, LAMU 2026 – Letnia Akademia Młodych Umysłów powraca byśmy się wszyscy mogli bawić, uczyć i odkrywać świat. W tym odcinku przyglądamy się bakteriom, muchom, gniiijąaaaacemu jedzeniu i kupom. 💛 Uwaga, jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU 💛 🎧 W odcinku:  🦠 Sekcja – bakterie🧫 Co było pierwsze, bakterie czy wirusy? Filip, 8l🧠 Skąd bakterie wiedzą, co mają robić? Tymek, 8l💧 Czy we łzach są bakterie? Zosia, 10l💊 Skoro antybiotyki zabijają bakterie, to czemu nie potrafią zabić wirusów? Henio, 6l🧚 Skoro bakterie są, a ich nie widać, to może krasnoludki też są? Sara, 4l🔬 Jaka jest najmniejsza komórka na świecie? Marysia, 10l🎓 Odpowiada prof. Aleksandra Ziembińska Buczyńska, z Katedry Biotechnologii Środowiskowej na Wydziale Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej🍎 Sekcja gnicie, pleśnienie i kupa🍏 Dlaczego owoce i warzywa gniją?   Ewa, 6,5l🦠 Jak jedzenie gnije? Tamara, 9l🍄 Dlaczego niektóre rzeczy pleśnieją, a inne nie? Wiki, 7l❄️ Dlaczego rzeczy w lodówce pleśnieją wolniej?  Staś, 9l🍎 Czemu jabłko staje się brązowe po miesiącu, dwóch w chłodnej temperaturze? Romek, 7l💩 Dlaczemu kupy psa zmieniają kolor po jakimś czasie na biały?   Matylda, 5l🎓 Odpowiada prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. 🪰 Sekcja muchy i kowale🫀 Czy muchy mają tak jak my organy wewnętrzne, na przykład jak wątroba, mózg i serce? Tosia, 6l🧬 Z czego się składa organizm muchy? Antek, 6l🌀 Dlaczego mucha lata w tak chaotyczny sposób? Czy ma wyznaczoną jakąś trajektorię?  Franek, 13l🩸 Czemu muchy muszą mieć krew, żeby złożyć jaja? Krzysiu, 5l🐞 Dlaczego kowale bezskrzydłe się łączą?  Julek, 7l🎓 Odpowiada prof. Krzysztof Szpila z Wydziału Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu🎙️ Nagrania: Anna Radwan-Żbikowska, Karolina Głowacka🎚️ Montaż: Sandra Soluk, Karolina Głowacka🎨 Edycja dźwięku i grafiki: Filip Pachla