#5 Het Bushuis

Het Allard Pierson vroeg ons in de geschiedenis te duiken van hun museumgebouw op de Oude Turfmarkt 127-129. Achter de statige museumgevel ontdekten we heel wat sporen van het instituut wat er voor het museum huisde: de Nederlandse Bank. We doken in de archieven en stoten daar op de brieven van Nicolaas Pierson, de voormalige directeur van de bank. Aan de hand van zijn levensverhaal staan we stil bij de connectie tussen dit gebouw en het koloniale verleden.De aanleiding voor onze zoektocht is het in 2022 verschenen onderzoeksrapport over de betrokkenheid van de Nederlandse Bank bij het koloniale verleden. Over de hedendaagse gevolgen van die betrokkenheid spreken we in deze aflevering met Pepijn Brandon, onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

In de laatste aflevering bezoeken we het Universiteitstheater. In het archief vinden we veelzeggende brieven over een machtige bewoner van dit statige gebouw. In hoeverre kunnen we hem als individu verantwoordelijk houden voor zijn daden? En hoe moeten wij zelf omgaan met al deze verhalen uit het koloniale verleden? Daarover spreken we met filosoof Machiel Keestra en Astrid Elburg, expert op het gebied van persoonlijk leiderschap. 

Dit is misschien wel het meest beruchte gebouw van de Universiteit van Amsterdam: het Bushuis en Oost-Indisch huis. We nemen een kijkje in de VOC-zaal, waar de Heeren XVII vergaderden en ontdekken hoe deze plek verbonden is met het leven van een tot slaaf gemaakt persoon in Batavia. Waar denken we eigenlijk aan als we het hebben over de VOC en wat weten we over slavernij in de Oost? Daarover gaan we in gesprek met historicus Reggie Baay. 

In deze aflevering bezoeken we een gebouw waar jarenlang Amsterdamse vrouwen werden opgesloten: het Spinhuis. Samen met historicus Mark Ponte duiken we in het leven van enkele zwarte vrouwen die in het Spinhuis verbleven. Wie waren zij en hoe kwamen zij hier terecht? Ook gaan we in gesprek met Aminata Caïro over stereotypering en hedendaags racisme als erfenissen van het koloniale verleden. 

In deze aflevering nemen we je mee naar een gebouw dat niet meer bestaat, maar waarvan de plek zelf nog dagelijks wordt bezocht door UvA-studenten en -medewerkers: het Binnengasthuis. We ontdekken een wel heel tastbare link tussen deze voormalige chique herberg en een tot slaaf gemaakt meisje aan de andere kant van de wereld. In hoeverre is de situatie van dit meisje vergelijkbaar met hedendaagse mensenhandel? Dat vragen we aan Jill Coster van Voorhout, die onderzoek doet naar internationale mensenhandel.

In deze aflevering bezoeken we één van de meest iconische gebouwen van Amsterdam: De Waag. We krijgen er een rondleiding van Marleen Stikker en Dick van Dijk, die in de Waag werken en stuiten op het bijzondere verhaal van een Angolees jongetje en de chirurgijn Petrus Camper. Het onderzoek dat Petrus Camper in de Waag verrichtte, roept vragen bij ons op: hoe ga je als wetenschapper om met ‘verantwoordelijkheid’ - in de koloniale periode, maar ook vandaag? Daarover gaan we in gesprek met hoogleraar Amade M’Charek. 

In deze eerste aflevering duiken we in de geschiedenis van het Athenaeum Illustre: de voorloper van de UvA en daarmee het startpunt van onze zoektocht. We ontdekken dat het Athenaeum ontstond in een periode vol koloniale handel; iets waar ook één van de eerste hoogleraren van het Athenaeum, Caspar Barlaeus, zich over uitsprak. Wat moet de UvA vandaag de dag met de ontstaansgeschiedenis van het Athenaeum? Daarover spreken we Fred Weerman, decaan van de Faculteit Geesteswetenschappen en Dan Afrifa - UvA-student, schrijver, columnist en oprichter van African Students United. 

In FAR TOO CLOSE gaan vier (ex-)UvA-studenten op zoek naar het koloniale verleden van zes gebouwen in het Amsterdamse Universiteitskwartier. Welke verhalen huizen er in de gebouwen waar we college volgen en studeren? En wat moeten we vandaag de dag met een verleden dat misschien ver weg voelt, maar eigenlijk nog heel dichtbij is? Wij - Maartje van Bennekom, Maaike de Kleijn, Laure Lambert en Iris van der Werff - nemen je mee op onze zoektocht naar de koloniale geschiedenis van de plekken waar we dagelijks studeerden. We gaan op onderzoek uit in de gebouwen, duiken de archieven in en gaan in gesprek met experts over hoe deze koloniale geschiedenis nog steeds aanwezig is. FAR TOO CLOSE werd gemaakt in opdracht van VOX-POP, de 'creative space' van de Faculteit Geesteswetenschappen van de UvA en in samenwerking met Microphone Media.