#301 Człowiek, który zahipnotyzował Polskę, czyli fenomen Kaszpirowskiego. Rozmowa z dr. Janem Hlebowiczem

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” opowiadam o książce „Szukając sensu. Ważne teksty filozoficzne i nie tylko”, która właśnie ukazała się nakładem wydawnictwa Filia.  I o pytaniach, które stoją za tym wyborem. Opowiadam także o tym, czym właściwie jest „sens życia” i dlaczego być może lepiej go szukać, niż próbować raz na zawsze zdefiniować. O filozofii jako przestrzeni sprzecznych ze sobą, ale uzasadnionych odpowiedzi na pytania o sprawy fundamentalne. O śmierci jako doświadczeniu, bez którego trudno myśleć o życiu. O cierpieniu, miłości, przemijaniu, transcendencji, eutanazji, bezsensie i nadziei. O moich Mistrzach: Bohdanie Chwedeńczuku, Zbigniewie Mikołejce, Jamesie Hillmanie, Bogusławie Wolniewiczu – i innych autorach obecnych w antologii. O tym, dlaczego warto konfrontować się z poglądami radykalnie innymi od własnych – zwłaszcza w epoce baniek, plemienności i światopoglądowego okopywania się. O tym, dlaczego poszukiwanie sensu może być ważniejsze od znalezienia jednej odpowiedzi. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Jan Hlebowicz, historyk, pracownik gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, autor m.in. książek „Polityka na ambonie” i „Z widokiem na stocznię”.  A rozmawiamy o Anatoliju Kaszpirowskim (1939-2026) – psychiatrze, hipnotyzerze, telewizyjnym uzdrowicielu i jednej z najbardziej osobliwych ikon przełomu lat 80. i 90. Rozmawiamy także o „kaszpiromanii” i pustoszejących podczas telewizyjnych seansów ulicach. O hipnozie, sugestii i słynnych operacjach przeprowadzanych w „znieczuleniu psychologicznym”. O tym, dlaczego Polska była tak podatnym gruntem dla fenomenu Kaszpirowskiego. O wcześniejszej fascynacji uzdrowicielami i psychotroniką w PRL. O zaskakującej otwartości Kościoła na bioenergoterapeutów i o religijnym języku, którym Kaszpirowski posługiwał się w Polsce, choć sam pozostawał materialistą i ateistą. O telewizji, autorytecie nauki, sowieckich służbach i pytaniu, gdzie kończyła się medycyna, a zaczynały pseudonauka, spektakl i magia. O tym, dlaczego Kaszpirowski do dziś pozostaje tak sugestywnym symbolem swojej epoki. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Paweł Boguszewski, neuronaukowiec i popularyzator nauki, kierownik Pracowni Metod Behawioralnych w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. A rozmawiamy o tym, że nie istnieją „cudowne” pigułki i niezawodne formuły na zdrowie, sprawność i długowieczność. Rozmawiamy także o suplementach, nootropach i „cudownych mieszankach” rzekomo poprawiających pracę mózgu. O tym, dlaczego informacja, że „produkt został przebadany”, może znaczyć bardzo niewiele. O różnicy między lekiem a suplementem i o tym, jak działa rynek produktów, których skuteczności nie trzeba wykazywać tak, jak skuteczności leków. O witaminach i mikroelementach, deficytach oraz o tym, kiedy suplementacja ma sens, a kiedy próbujemy „zasypać dołek, którego nie ma”. O tym, dlaczego większa dawka nie musi oznaczać większej korzyści. O celebrytach, influencerach i naukowcach, którzy swoją wiarygodnością firmują produkty zdrowotne. O tym, dlaczego ten sam magnez można sprzedać „na sen”, „na serce” albo „na skurcze” – i jak ogromną rolę odgrywa w tym wszystkim opakowanie, narracja i potrzeba poczucia, że robimy coś dla własnego zdrowia. O zaufaniu do nauki, pseudonauce, potrzebie prostych odpowiedzi, zdrowym stylu życia i o tym, dlaczego najbardziej skuteczne sposoby dbania o zdrowie bywają zarazem najmniej spektakularne. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Karolina Paciorek, twórczyni, z wykształcenia architektka, wcześniej związana także z grafiką i kulinariami, dziś zajmująca się złotnictwem i tworzeniem biżuterii (www.bostwa.com). A rozmawiamy o zmianie, twórczości i rozpoczynaniu nowych rozdziałów w życiu. Rozmawiamy także o tym, czy trzeba wiedzieć, czego się chce, żeby zmienić zawodową drogę. O odwadze zaczynania od nowa, uczeniu się nowych rzeczy i poszukiwaniu własnej twórczej tożsamości. O potrzebie tworzenia czegoś materialnego. O pracy rękami, metalu, ogniu i biżuterii jako „małej architekturze” oraz „małej rzeźbie”. O cierpliwości, rzemiośle, formie i satysfakcji płynącej z nadawania kształtu materii. O sztucznej inteligencji i granicach jej użyteczności w twórczości. O tym, czy w świecie generowanych obrazów, tekstów i projektów ludzkie doświadczenie stanie się jeszcze cenniejsze. O pracy ręcznej jako praktyce skupienia i niemal medytacji. O mitologii, symbolach, ozdobach, bóstwach i pierwotnej potrzebie człowieka, żeby przekształcać siebie i świat poprzez przedmioty.  A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości o. Mateusz Filipowski, karmelita bosy, propagator i nauczyciel modlitwy kontemplatywnej, współautor (wraz z Agatą Kulczycką) książki „Tkanie. Modlitwa i kontemplacyjny lifestyle” (Więź). A rozmawiamy o medytacji chrześcijańskiej i modlitwie kontemplacyjnej. Rozmawiamy także o tym, czym chrześcijańska kontemplacja różni się od mindfulness, zen i innych tradycji medytacyjnych. O ciszy, uważności, oddechu i ciele. O rozproszeniach, doświadczeniach mistycznych i o tym, dlaczego brak szczególnych przeżyć nie oznacza, że modlitwa „nie działa”. O Teresie z Ávili, Janie od Krzyża, Thomasie Mertonie i zapomnianej tradycji kontemplacyjnej chrześcijaństwa. O tym, czy kontemplacja może być odpowiedzią na przebodźcowanie i potrzebę głębszego doświadczenia duchowego. O wierze i wątpliwościach, powołaniu i Kościele.  A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Karolina Norkiewicz, improwizatorka, komiczka, performerka związana z warszawskim Klubem Komediowym. A rozmawiamy o komedii, improwizacji, scenie i śmiechu. Rozmawiamy także o tym, czy osoba zawodowo zajmująca się komedią czuje presję, żeby zawsze być śmieszna. O scenicznej i prywatnej tożsamości komika. O nieśmiałości, obserwowaniu świata z drugiego rzędu i przypadkowej drodze do teatru improwizowanego. O tym, że improwizacja nie polega po prostu na „mówieniu tego, co przyjdzie do głowy”, ale wymaga warsztatu, uważności, szybkości skojarzeń, pamięci, wyczucia konwencji i umiejętności pracy zespołowej. O ciszy publiczności, stresie, porażkach, ulotności improwizacji, spektaklach, których nie da się powtórzyć. O tym, dlaczego nie wszystko powinno być nagrywane i wrzucane do sieci. O interakcji z widownią, czułym żartowaniu zamiast drwiny i o tym, jak cudze historie stają się tworzywem sceny. O komedii w epoce mediów społecznościowych, oburzenia, dosłowności i internetowych nagonek. O tym, czy można śmiać się ze wszystkiego, gdzie leżą granice żartu i kto właściwie decyduje, co jest komedią: twórca czy odbiorca. O komedii jako wentylu, karnawale i sposobie przekłuwania społecznych balonów. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!  

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Jan Chwedeńczuk, fizyk z Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego. A rozmawiamy o tym, czy wszechświat miał początek, czy też jest kolejną odsłoną nieskończonego cyklu. Rozmawiamy także o Wielkim Wybuchu, czasie, początku i końcu wszystkiego. O tym, jak Wszechświat może się rozszerzać, stygnąć, obumierać i przechodzić w następną kosmiczną iterację. O czarnych dziurach, promieniowaniu Hawkinga i śmierci termicznej wszechświata. O tym, dlaczego w bardzo późnym Wszechświecie zacierają się pojęcia czasu, odległości i skali. O przypadkowym odkryciu pierwotnego kosmicznego szumu i o tym, czy w tym szumie można odnaleźć ślady poprzednich wszechświatów. O subtelnych kolistych strukturach, które mogłyby być sygnaturami dramatycznych wydarzeń z poprzedniego eonu. O tym, czy teoria rozwijana przez Rogera Penrose’a i Krzysztofa Meissnera jest naukową hipotezą, metafizyczną spekulacją, czy może jednym i drugim naraz. O wiecznym powrocie, determinizmie i wolnej woli. O tym, czy w poprzednich cyklach istnieliśmy nieskończenie wiele razy. O tym, dlaczego nawet najbardziej śmiałe teorie fizyczne nie usuwają pytania: skąd w ogóle wzięło się wszystko, co istnieje. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Cveta Dimitrova, certyfikowana psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, założycielka ośrodka Znaczenia. Psychoterapia, autorka tekstów publikowanych m.in. na łamach „Tygodnika Powszechnego” i miesięcznika ZNAK. A rozmawiamy o migracji i doświadczeniu życia pomiędzy językami, miejscami i kulturami. Rozmawiamy także o tekście Cvety „Polskość nie jest jedna. Jak odkrywałam Ziemie Odzyskane”, który ukazał się w wydaniu specjalnym „Tygodnika Powszechnego” poświęconym Ziemiom Odzyskanym. O tym, czym jest zakorzenienie i czy należy myśleć o nim przez pryzmat przeszłości, czy raczej przyszłości, w którą projektujemy własne życie. O tożsamości rozumianej nie jako coś jednolitego i raz na zawsze danego, ale jako mozaika doświadczeń, języków, wspomnień, krajobrazów i niewypowiedzianych znaczeń. O dzieciństwie w Bułgarii, dorastaniu w Polsce, polskim obywatelstwie i poczuciu bycia jednocześnie u siebie i nie całkiem u siebie. O melodii mowy, dziecięcych krajobrazach, zapachach, dźwiękach i tych momentach, które nagle otwierają w nas całe utracone światy. O potrzebie przynależności, o lokalności, wykorzenieniu i współczesnych sporach o naród, wspólnotę i wolność. O tym, jak historia społeczna i polityczna kształtuje nasze najbardziej osobiste przeżycia. O kulturze terapeutycznej, diagnozach jako nowych językach tożsamości i ubóstwie opowieści, którymi próbujemy dziś opisać samych siebie. O tym, czy opowiadanie własnego życia pozwala uwolnić się od fatum. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!  

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” mówię o nowościach i zmianach w związku z podcastem oraz polecam lektury na koniec wakacji (i nie tylko”. Są to: Bela Hamvas „Filozofia wina”, przeł. Tadeusz Olszański, Wysoki Zamek Graham Greene „Poczucie rzeczywistości”, przekład zbiorowy, Instytut Wydawniczy PAX Stephen M. Barr „Wierzący naukowiec. Eseje o nauce i religii”, przeł. Tomasz Lanczewski, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew Lawrence Sutin „Philip K. Dick. Boże inwazje”, przeł. Lech Jęczmyk, Zysk i S-ka Nicolas Bouvier „Oswajanie świata”, przeł. Krystyna Arustowicz, Noir Sur Blanc Owocnego słuchania (i czytania)!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Jakub Majmurek, publicysta i eseista, autor tekstu o różnicach i podobieństwach między brytyjską a polską polityką alkoholową, opublikowanego w Krytyce Politycznej.  A rozmawiamy o alkoholu, polityce alkoholowej i sporach, które toczą się dziś wokół picia. Rozmawiamy także o brytyjskim pubie jako instytucji społecznej i części dziedzictwa klasy pracującej. O ruchach trzeźwościowych, lewicy, klasie robotniczej i sporze o to, czy alkohol jest przede wszystkim problemem zdrowia publicznego, czy także elementem kultury, rytuału i wspólnoty. O tym, czym polska kultura picia różni się od brytyjskiej i francuskiej. O nocnej prohibicji, sprzedaży alkoholu na stacjach benzynowych, minimalnej cenie alkoholu i promocjach w marketach. O tym, czy polityka alkoholowa powinna zniechęcać do samotnego picia w domu, a zarazem wspierać miejsca, w których alkohol pojawia się w społecznym i kulturotwórczym kontekście. O tym, dlaczego spory o alkohol tak szybko zamieniają się w wojny moralne i polityczne. O polskim libertarianizmie, lęku przed „powrotem komuny” i konflikcie między wolnością jednostki a zdrowiem publicznym. O młodszych pokoleniach, modzie na trzeźwość, mediach społecznościowych, samokontroli i strachu przed utratą wizerunku. I o tym, jakie głębsze wyobrażenia o człowieku, wspólnocie, państwie i wolności ujawniają się w dzisiejszych alkoholowych sporach.  A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!