Raport na dziś - 9 września 2026

To jeden z najważniejszych głosów amerykańskiej literatury.Pierwsza i jak dotąd jedyna czarnoskóra pisarka, która została uhonorowana literacką Nagrodą Nobla.Bohaterką tego odcinka Raportu o książkach jest Toni Morrison.Powieść, o której dziś porozmawiamy, zadedykowała 60 milionom i więcej.60 milionów i więcej to liczba zniewolonych ludzi – tych z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.W przedmowie do „Umiłowanej” pisze, że opowiadając o doświadczeniu niewolnictwa, terenu pełnego bezdroży, rozbija namiot na cmentarzysku zasiedlonym przez bardzo głośne duchy.„Umiłowana” to powieść o jednej z najmroczniejszych kart amerykańskiej historii, ale też uniwersalna przypowieść o złu, które rodzi się z pogardy dla drugiego człowieka.To także ponadczasowa opowieść o tym, co dzieje się z człowiekiem, który doświadczył rzeczy zbyt strasznych, by uniosły je słowa czy pamięć.Ale jest coś jeszcze, co czyni prozę Toni Morrison aktualną - polityka.„Umiłowana” została wydana 40 lat temu. Dziś jest usuwana ze szkolnych bibliotek w Stanach Zjednoczonych.Dlaczego to tak niebezpieczna książka?O tym wszystkim porozmawiam z tłumaczką i wielbicielką literatury Toni Morrison - Kają Gucio.---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

W niedzielę w Szwecji wybory powszechne. Po czterech latach rządów prawicy Szwedzi ograniczyli migrację i podjęli zdecydowaną walkę z gangami, które paraliżowały życie w wielu miastach. Dlaczego zatem rząd Ulfa Kristerssona nie jest pewny wygranej? Jaką rolę w wyborach odegra antyimigrancka partia Szwedzcy Demokraci? Co ma Szwedom do zaproponowania koalicja socjaldemokratyczna? I jakie znaczenie w głosowaniu będzie miało zagrożenie wojną ze strony Rosji?Jemeńscy Huti przejęli port nad Morzem Czerwonym leżący tuż przy cieśninie Bab al-Mandab, będącej jednym z najważniejszych szlaków morskich łączących Azję z Europą. Ceny ropy natychmiast wzrosły. Jak przedłużające się wojny na Bliskim Wschodzie wpływają na rynki surowców i czy ktoś ma pomysł, jak zaradzić kryzysowi?Po lutym 2022 roku Buriaci, przedstawiciele ludności mongolskiej z południowej Syberii, masowo wstępowali do armii rosyjskiej, licząc na zarobek i polepszenie warunków życia. Tysiące z nich zginęło na wojnie, niektórzy dopuszczali się okrutnych zbrodni na Ukrainie. Wielu uciekło z kraju, nie chcąc uczestniczyć w zbrodniczej wojnie. Kim są Buriaci i jak patrzą na ostatnie lata swojej historii?ONZ przyjęła rezolucję zachęcającą państwa do zmiany mapy świata. Najczęściej stosowaną mapę flamandzkiego matematyka z XVI wieku, Gerardusa Merkatora, zalecono zastąpić odwzorowaniem o nazwie „Equal Earth”, czyli Równa Ziemia, które lepiej oddaje wielkości kontynentów. Co to zmienia i czy na pewno na lepsze?"Izrael nie popełnia ludobójstwa w Gazie" - twierdzi wybitny izraelski historyk, a Palestyńczycy wielokrotnie odrzucali możliwość porozumienia z Izraelem i - wbrew wielu opiniom - nie są wyłącznie ofiarami tej wojny. Benny Morris, autor przełomowych książek na temat historii Izraela i Palestyny. Rozkład jazdy: (02:46) Katarzyna Tubylewicz: Kto będzie rządził Szwecją?(26:28) Szymon Kardaś: Tumult na rynkach ropy i gazu(59:40) Podziękowania(1:06:17) Anna Dudzińska: Kim są Buriaci?(1:32:02) Adrian Bąk i Benny Morris: „To nie jest ludobójstwo”(2:01:21) Paulina Rowińska: Mapy do wymiany, ale dlaczego?(2:20:19) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Ukraiński Prokurator Generalny podał się do dymisji w związku z dochodzeniem Narodowego Biura Antykorupcyjnego Ukrainy (NABU) i Specjalnej Prokuratury Antykorupcyjnej (SAP). Rusłan Krawczenko złożył rezygnację po spotkaniu z prezydentem Zełenskim. Wcześniej NABU przeprowadziło rewizję w biurze Krawczenki związaną z podejrzeniami o istnienie grupy przestępczej w biurze Prokuratora. Na jej czele miał stać Serhij Kropywa, naczelnik wydziału walki z cyberprzestępczością.Według NABU Kropywa kierował systemem zbierania łapówek z tzw. call centers, czyli ośrodków przestępczych, których pracownicy, udając przedstawicieli banków, firm konsultingowych i doradców finansowych, nakłaniali ofiary do przekazywania funduszy. To jest najnowsza w całej serii afer korupcyjnych, które wyjaśnia NABU. Zamieszani są w nie politycy, urzędnicy i osoby publiczne, niekiedy bardzo blisko związane z prezydentem Zełenskim.Jaką skalę ma dziś korupcja na Ukrainie? Na ile przeszkadza ona w obronie kraju przed agresją Rosji? I jaki wpływ ma na pozycję prezydenta Zełenskiego?Gość: Piotr Pogorzelski---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Bohaterką tego odcinka jest znakomita nigeryjska pisarka Chimamanda Ngozi Adichie.W swojej najnowszej powieści „Bilans snów” kreśli historie czterech kobiet, których losy splatają się w skomplikowany, pełen wewnętrznych sprzeczności i napięć krajobraz afrykańskiej tożsamości.„Trzeźwy realizm, ale naznaczony czułością. Portret przede wszystkim ludzki, a nie - ideologiczny, ponieważ ideologia zamyka różne sposoby postrzegania, a sztuka wymaga wielu spojrzeń” - pisze autorka w posłowiu do swojej powieści.I rzeczywiście „Bilans snów” to mozaika wielu spojrzeń. I nie może być inaczej, bo świat, z którego wyrastają bohaterki powieści, zbudowany jest z pozornie sprzecznych ze sobą elementów.Prowadzenie: Agata KasprolewiczGość: Malwina BakalarskaKsiążka „Bilans snów” Chimamanda Ngozi Adichie / przekład: Kaja Gucio---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

We wrześniu trzy wybory regionalne w Niemczech, pierwsze z nich w landzie Saksonia-Anhalt w niedzielę. Pokażą one siłę Alternatywy dla Niemiec, która cieszy się dziś wśród Niemców rekordową popularnością. Skąd bierze się ta popularność? Jak wygląda program AfD i czym byłoby utworzenie przez tę partię choćby jednego rządu regionalnego w RFN? Czy partie głównego nurtu mają realne narzędzia, by powstrzymać marsz AfD do władzy i dlaczego wszelkie próby izolowania tej partii kończą się - jak dotąd - wzrostem jej popularności?Po nieco ponad miesięcznej przerwie Stany Zjednoczone wznowiły ostrzał Iranu. Iran odpowiedział atakami na bazy amerykańskie w regionie. W armii amerykańskiej zmiana na wysokim stanowisku, która pokazuje napięcia w administracji. Czy wraz ze zbliżającymi się wyborami połówkowymi Trump szuka sposobu zakończenia wojny?W więzieniu w Hadze zmarł Ratko Mladić, były serbski generał odpowiedzialny za zbrodnie wojenne w Bośni i Hercegowinie w latach 90. XX wieku, w tym oblężenie Sarajewa i ludobójstwo w Srebrenicy. Czy jego los może być przestrogą dla współczesnych zbrodniarzy?Po samobójczej śmierci Jasona Ardaya - najmłodszego profesora w historii brytyjskiej edukacji wyższej - Brytyjczycy zadają sobie pytania o przyczyny tej śmierci. Czy Arday został zaszczuty przez media? Czy padł ofiarą wojny kulturowej, która dzieli nie tylko Wielką Brytanię?Lionel Messi kończy karierę reprezentacyjną. Na czym polega fenomen tego niezwykłego sportowca i co mówi on nie tylko o piłce nożnej, ale także o Argentynie i jej historii?A także: strach dla każdego w dowolnej ilości. Politycy zadbają, by go nigdy nie zabrakło.Rozkład jazdy: (02:43) Kamil Frymark: AFD w drodze do władzy w Niemczech?(31:17) Marcin Fatalski: USA i Iran znów w stanie wojny(58:49) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Strach, straszak, straszydło(1:05:11) Zaproszenie na AI Summit(1:06:11) Podziękowania(1:12:55) Marcin Żyła: Zmarł "Kat Srebrenicy(1:31:13) Agata Bielik Robson: Jason Arday: ofiara mediów, Cambridge czy wojny kulturowej?(1:59:08) Michał Okoński: Messi odchodzi z reprezentacji Argentyny(2:23:23) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Islandczycy zagłosowali w referendum przeciwko wznowieniu rozmów w sprawie członkostwa tego kraju w Unii Europejskiej. Rozmowy były zawieszone od 2013 roku. Islandia jako kraj należący do Europejskiego Obszaru Gospodarczego przyjęła większość ustawodawstwa Unii nie mając realnie głosu w sprawie tworzenia tego ustawodawstwa. Dlaczego zatem Islandczycy zdecydowali się odrzucić szansę na pełne członkostwo? Dlaczego premier kraju Kristrún Frostadóttir w ogóle zdecydowała się rozpisać referendum? I jakie wnioski z tego głosowania płyną dla Unii Europejskiej, zwłaszcza dla dalszego rozszerzania wspólnoty?Gość: Piotr Szymański---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Co to za świat, w którym chowanie zmarłych, stawianie im grobu jest poza prawem?Co to za świat, w którym porodówki podobne są do kostnicy?Co to za świat, w którym miasta pełne są łysych kobiet, które sprzedają swoje włosy, żeby kupić jedzenie?Co to za świat, w którym ludzie zarażeni wirusem niepamięci muszą uciekać przez szczyty wysokich, nieprzyjaznych gór?Nie, nie są to obrazy wzięte z dystopijnej powieści grozy, lecz kadry rzeczywistości, w której żyjemy – mówi wenezuelska pisarka, autorka znakomitej powieści „Trzeci Kraj”, która jest gościem tego odcinka Raportu o książkach.Tytułowy Trzeci Kraj to „granica wewnątrz innej granicy, gdzie łączyła się Kordyliera Wschodnia i Zachodnia, dobro i zło, legenda i rzeczywistość, żywi i umarli”.Trzeci Kraj to nielegalny cmentarz położony w przygranicznej osadzie, rządzonej przez bojówkarzy i przemytników. Przeciwko nim stanęła pewna kobieta, która kopała groby dla zmarłych własnymi rękami. I to także jest prawdziwa historia.Prowadzenie: Agata KasprolewiczGość: Karina Sainz BorgoLektorka: Magdalena MikołajczukKsiążka: „Trzeci Kraj” Karina Sainz Borgo / przekład: Adam Elbanowski / Oficyna Literacka Noir Sur Blanc---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

W Ameryce Północnej wojna na cła. Stany Zjednoczone zwiększyły wysokość taryf na niektóre produkty importowane z Kanady o 50 proc. Donald Trump – który wcześniej mówił o tym kraju jako o potencjalnym 51. stanie USA – specjalnym dekretem zmienia nazwę jeziora Ontario na „Jezioro Ameryka”. Ottawa odpowiada jednak twardo, a premier Mark Carney mówi wprost: „zostaliśmy zaatakowani”. Analitycy przewidują powrót do negocjacji, jednak efekty konfliktu zostaną na dłużej. Zwłaszcza wśród Kanadyjczyków, których aż 48 proc. postrzega Amerykanów negatywnie. Dlaczego tym razem Kanada zareagowała tak ostro? Czy konflikt handlowy przyniesie kres tradycyjnej przyjaźni między najbliższymi sąsiadami? I na czym polega pomysł Carneya na „nową Kanadę”?Izrael zaatakował bazę wojskową na północy Syrii, tłumacząc to zagrożeniem ze strony Turcji. Czy premier Netanjahu tak bardzo boi się przegranej w wyborach, że chce wykreować sztucznego wroga?Gdzie znajduje się najpiękniej położone lotnisko w Polsce? I dlaczego ptaki są przyjaciółmi szybowników? W tym wydaniu „Raportu” – korespondencja znad chmur.Tegoroczne zjawisko pogodowe El Niño będzie prawdopodobnie najsilniejsze w historii pomiarów. Jak i dlaczego zmiana temperatury na Pacyfiku wpłynie na pogodę na całym świecie?Setki osób zginęły na pograniczu nepalsko-tybetańskim po tym, gdy zawalenie się lodowca wywołało serię gwałtownych powodzi błyskawicznych. Czy ta tragedia zmieni sytuację w Nepalu?Rozkład jazdy: (02:42) Marcin Gabryś: Kanada kontra Trump(30:46) Łukasz Wójcik: Po izraelskim nalocie na bazę w Syrii(51:51) Podziękowania(58:57) Dariusz Rosiak: Rosiak w chmurach(1:22:40) Michał Brennek: El Niño, La Niña i inne minima(1:45:08) Patryk Kugiel: Tragedia w Transhimalajach(2:06:55) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

"Żaden początek nie może się wydarzyć bez użycia przemocy”; „Wszelkie braterstwo, do jakiego zdolni są ludzie, wyrasta z bratobójstwa”; „Każda stworzona przez ludzi organizacja polityczna ma swe źródło w zbrodni” - tak pisała Hannah Arendt, wybitna myślicielka, filozofka, badaczka polityki, pamięci, zła i przemocy w życiu narodów.Państwa narodowe, również te, które dziś z dumą wyznają filozofię praw człowieka i obywatela, oparte są na wcześniejszych czystkach etnicznych, na rzeziach - które budowały narodową tożsamość, zbrodniach, często o charakterze ludobójczym. Rozmawiamy o tym w bardzo konkretnym momencie historycznym:W czasie, gdy Izrael - państwo, którego jednym w fundamentów założycielskich jest Holokaust dokonuje zbrodni wojennych, a być może również ludobójstwa na Palestyńczykach.W czasie, gdy wśród sprawców Holokaustu - Niemców pojawiają się ruchy społeczne i partie polityczne, które próbują dystansować się od winy za zbrodnie dokonane 80 lat temu.W czasie, kiedy status Polski – jeszcze niedawno wyłącznie ofiary II wojny światowej – coraz częściej podważany jest nie tylko przez innych, ale też przez nas samych. Rozmawiamy wreszcie w trakcie historycznego sporu między Polską i Ukrainą na temat Wołynia, a także ukraińskiego nacjonalizmu i polskiego kolonializmu - jak określają niektórzy politykę Polski na różnych etapach krytycy polskiej historii.Co to jest kapitał moralny i dlaczego dążenie do jego zachowania i zwiększania stanowi podstawę polityki historycznej każdego kraju. Jak można stracić status bohatera czy ofiary i stać się sprawcą wydarzeń w historii? I wreszcie, jak w tym wszystkim zachować zdrowy rozsądek, który pozwoli sąsiadom i nie tylko żyć w pokoju i akceptacji wzajemnego prawa do rozumienia historii.Gość: Michał Łuczewski---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Malta to kraj niewielki, by rzec – malutki. Tysiąc razy mniejszy od Polski. Ale historię ma olbrzymią. I gdyby chcieć znaleźć miarę, która najlepiej oddałaby charakter tej wyspy, byłoby nią zagęszczenie historii na metrze kwadratowym.To zagęszczenie historii, którą od tysiącleci budowali Fenicjanie, Arabowie, joannici, Francuzi, Brytyjczycy… Kto wie, może też olbrzymi i kosmici, wybrzmiewa w języku i polityce. I niejednej rzeczy w opowieści o Malcie nie da się uznać za prostą czy pozbawioną wewnętrznych sprzeczności.Gościem tego odcinka Raportu o książkach jest autor reportażu „Malta. Święci i diabły” Michał Potocki.Prowadzenie: Agata KasprolewiczGość: Michał PotockiKsiążka: „Malta. Święci i diabły” – Michał Potocki---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]