Raport na dziś - 10 czerwca 2026

Świat za sto lat. Katastrofa klimatyczna wywróciła życie na naszej planecie do góry nogami. Nadzieję na ocalenie daje charyzmatyczny prezydent Australii, którym po raz pierwszy w historii zostaje Aborygen. Nazywa się Warren Finch.Wybranką jego serca jest dziewczyna z bagien, najnędzniejszego zakątka kraju, która mieszka na zardzewiałej łodzi w towarzystwie czarnych łabędzi. Nazywa się Oblivia. Po niewypowiedzianej krzywdzie, której doznała jako dziecko, przestała mówić.To zarys fabuły hipnotyzującej powieści Alexis Wright „Księga łabędzi”, która jest gościem tego odcinka Raportu o książkach.Alexis Wright pochodzi z ludu Waanyi i została pisarką dzięki swojej babci, która nauczyła ją patrzeć na świat przez aborygeńskie okulary. A także dzięki starszyźnie, która nauczyła ją cierpliwości i umiejętności słuchania innych.W rozmowie Alexis Wright opowiada o życiu kobiet, które ją ukształtowały - o swojej prababci, która została wykradziona rodzicom przez białego mężczyznę, o babci, która nie czytała książek, za to czytała gwiazdy, i o matce, która wychowywała się w czasach asymilacji i nie dowierzała, kiedy jej córka zaczęła aktywnie walczyć o prawa Aborygenów.Z Alexis Wright rozmawiamy o jej pisaniu, o tym, jak zaczytując się w literaturze światowej, szukała swojego literackiego głosu, tak mocno osadzonego w tradycji rdzennych mieszkańców Australii.Ta rozmowa odbyła się w maju, kiedy w Australii kończyła się jesień. W dniu, kiedy mogą państwo wysłuchać tego odcinka, w Polsce rozpoczynają się wakacje, a w Melbourne jest środek zimy.Zapraszamy na spotkanie z jedną z najbardziej fascynujących pisarek naszych czasów – Alexis Wright.Prowadzenie: Agata KasprolewiczGość: Alexis WrightKsiążka: „Księga łabędzi”, Alexis Wright, przekład: Aga Zano, wydawnictwo ArtRage---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Stany Zjednoczone i Iran podpisały porozumienie w sprawie zakończenia działań wojennych na wszystkich frontach, w tym w Libanie. Cieśnina Ormuz ma zostać otwarta dla żeglugi, powstanie fundusz odbudowy dla Iranu, który wyrzeka się dążeń do wyprodukowania bomby atomowej. 14-punktowy tekst porozumienia budzi wiele wątpliwości i pytań. W Izraelu otoczenie premiera Netanjahu mówi o zdradzie Ameryki, w samych Stanach Zjednoczonych krytycy porozumienia mówią o klęsce prezydenta Trumpa, który jeszcze kilka tygodni wcześniej zapowiadał fundamentalne zmiany na mapie Bliskiego Wschodu. Czym w istocie jest memorandum podpisane przez prezydentów obu krajów? Czy stwarza ono warunki do trwałego zakończenia konfliktu? I kto wychodzi wzmocniony po ponad trzymiesięcznej wojnie?Po wycofaniu sprzeciwu Węgier Unia Europejska otworzyła pierwszy rozdział negocjacji o członkostwie w Unii dla Ukrainy i Mołdawii. Czy Ukraina ma realne szanse stać się członkiem Unii, jeśli tak, to kiedy? I po co Ukrainie potrzebne jest członkostwo w Unii?Na mundialu coraz ciekawsze mecze piłkarskie i coraz więcej pytań o organizację imprezy. Czy turniej w USA, Kanadzie i Meksyku wyznacza nowe kierunki dla rozwoju piłki nożnej jako globalnego biznesu kierowanego przez FIFA – najbogatszą organizację sportową na świecie?Upadł program budowy europejskiego myśliwca nowej generacji. Francja i Niemcy nie były w stanie pogodzić sprzecznych interesów strategicznych i komercyjnych. Czy to sygnał, że wspólne obronne projekty Europy, które miały ją uniezależnić od Ameryki, pozostają mrzonką?Amerykański rząd nakazał firmie Anthropic ograniczyć dostęp do najnowszych modeli firmy – Fable i Mythos – dla osób niebędących obywatelami USA. Czy Stany Zjednoczone budują właśnie nowy globalny porządek, w którym dostęp do kluczowych technologii będzie ograniczany decyzją administracji?A także: śmierć Davida Hockneya, czyli jak namalować pamięć?Rozkład jazdy: (02:55) Łukasz Fyderek: Trwały pokój czy tylko rozejm w wojnie na Bliskim Wschodzie(32:44) Wojciech Konończuk: Ukraina w drodze do UE(59:42) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Mnemotechnikalia(1:06:43) Podziękowania(1:13:36) Michał Banasiak: Czy ten mundial będzie historyczny?(1:31:57) Marek Świerczyński: Koniec programu budowy europejskiego myśliwca(1:54:39) Sylwia Czubkowska, Paula Skrzypecka, Adrian Bąk: Władze USA kontra Anthropic(2:20:43) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Od ponad tygodnia obowiązuje Pakt migracyjny, czyli zestaw dziesięciu aktów legislacyjnych, który ma regulować niektóre ważne przepisy polityki migracyjnej i azylowej w Europie. Głównym założeniem paktu jest stworzenie warunków do wstrzymywania migrantów poza granicami Unii Europejskiej albo na jej granicach. Przewidziano szybsze procedury deportacyjne oraz mechanizm odsyłania migrantów do krajów trzecich, gdzie miałyby być rozpatrywane ich wnioski o azyl. Największe kontrowersje budzi tzw. mechanizm solidarnościowy zawierający przepis o relokacji migrantów na poziomie 30 tys. osób rocznie. Jak twierdzi Komisja Europejska, ma to zachęcić państwa UE do większej solidarności z krajami najbardziej narażonymi na napływ migrantów. Czy przepisy Paktu rzeczywiście mogą doprowadzić do ograniczenia migracji do Unii Europejskiej? I dlaczego Pakt migracyjny krytykowany jest zarówno przez partie prawicowe, jak i lewicowe?Gość: Jolanta Szymańska---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

A co jeśli Neandertalczycy byli lepsi od Homo sapiens?Bo z natury byli bardziej łagodni i melancholijni, pozbawieni genu rywalizacji, przemocy i ciągłego głodu postępu, który ostatecznie zaprowadził ludzkość na skraj katastrofy?Co jeśli nasza idea postępu oparta jest na fałszywej wierze, że to, co nadejdzie, będzie lepsze od tego, co było?To zaledwie garstka pytań – bo jest ich znacznie więcej – z którymi mierzy się bohaterka nowej powieści Rachel Kushner „Jezioro stworzenia”.Sadie Smith – tak się przedstawia, choć nie jest to jej prawdziwe imię – jest skompromitowaną byłą agentką FBI, która przyjeżdża na francuską prowincję, by rozpracować pewną ekoanarchistyczną komunę walczącą z dużym przemysłem rolniczym.Mentorem tej komuny jest pewien filozof, który w swoich mailach – przechwytywanych przez agentkę-prowokatora – snuje zarówno przewrotne, jak i fascynujące teorie o historii i przyszłości naszego gatunku. Mieszka w jaskini i w jej ciemnościach słyszy głosy ludzi, którzy żyli przed nami.Postęp, nowe technologie, kapitalizm doprowadziły nas do sytuacji, w której jesteśmy pasażerami samochodu pędzącego prosto w przepaść. Nawet jeśli uda się z niego wyskoczyć – to gdzie wylądujemy?Prowadzenie: Agata KasprolewiczGość: Rachel KushnerLektorka: Magda Mikołajczuk z Polskiego RadiaKsiążka: „Jezioro stworzenia” – Rachel Kushner, przekład: Marek Fedyszak, Wydawnictwo Noir sur Blanc---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

W Belfaście przez dwie noce trwały gwałtowne zamieszki po tym, jak w sieci pojawiło się nagranie ataku Sudańczyka na białego mężczyznę. Sprawca był osobą wnioskującą o azyl w Zjednoczonym Królestwie. Setki głównie młodych mężczyzn wyległy na ulice Belfastu, palono domy imigrantów i samochody. Policja dokonała wielu aresztowań i użyła również plastikowych kul. Dlaczego ta brutalna próba zabójstwa wywołała tak wielką falę przemocy wobec imigrantów? Jak wygląda ich sytuacja w Irlandii Północnej, kraju, w którym ponad 96 procent mieszkańców to biali?Partia premiera Nikola Paszyniana wygrała wybory powszechne w Armenii, choć nie zdobyła bezwzględnej większości. Jak będzie wyglądała polityka kraju, który od kilku lat konsekwentnie próbuje uregulować stosunki z odwiecznymi wrogami – Turcją i Azerbejdżanem – oraz dystansuje się od Moskwy?W Meksyku zaczął się mundial piłkarski. Czym dla kraju, w którym trwa regularna wojna z kartelami narkotykowymi i który znajduje się pod ciągłą presją ze strony Stanów Zjednoczonych, jest ta globalna impreza sportowa?W Albanii trwają protesty antyrządowe przeciwko budowie luksusowego kompleksu hotelowo-turystycznego finansowanego przez rodzinę Donalda Trumpa. Czy „flamingowa rewolucja” zmiecie rząd, czy raczej flamingi i pelikany żyjące na dziewiczym terenie zagrożonym zabudową?Mówią o nim: manipulator, zakompleksiony, małostkowy narcyz, sowietoliberał, liberalny populista. A także: bohater narodowy, przenikliwy, zdeterminowany polityk, odważny człowiek. Te opinie o Wołodymyrze Zełenskim zebrał i zestawił autor nowej książki o prezydencie Ukrainy. Opowie w programie o tym, co wynika z tego zestawienia.A także: dyplomacja amerykańska na szczytach.Rozkład jazdy: (02:42) Aleksandra Łojek: W Belfaście protesty przeciwko imigrantom(29:58) Wojciech Górecki: Paszynian kieruje Armenię na Zachód(53:54) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Kushkoff czyli dyplomacja dyletantów(1:00:25) Podziękowania(1:07:11) Marcin Żyła: Czym jest mundial 2026 dla Meksyku?(1:20:24) Małgorzata Rejmer: Rewolucja flamingów w Albanii(1:38:18) Zbigniew Parafianowicz: Kłopot z Zełenskim(2:09:26) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

🇵🇱 Czy Polska ma jeszcze szansę odegrać ważną rolę w rewolucji sztucznej inteligencji? A może ten wyścig został już rozstrzygnięty przez Stany Zjednoczone i Chiny? Czy naprawdę potrzebujemy własnych superkomputerów, fabryk AI i wielkich centrów danych, czy może nasza największa siła tkwi w czymś innym?🔵 W 18. odcinku „Raportu o SI” sprawdzamy, gdzie dziś znajduje się Polska (i Europa) w świecie sztucznej inteligencji. Czy jako kraj mamy jasną wizję rozwoju nowych technologii i czy jako Polacy potrafimy z niej umiejętnie korzystać? Jak wyglądamy na tle innych państw w Europie?🏭 Odwiedzamy jedną z dwóch polskich Fabryk AI, powstającą przy Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym. Polska inwestuje w infrastrukturę i superkomputery, ale kto i do czego będzie z niej korzystał? I czy sama moc obliczeniowa wystarczy, by dogonić światowych liderów? Czy warto ich w ogóle gonić?🦅 Przyglądamy się również polskim projektom i sukcesom. Od Wojciecha Zaremby i Jakuba Pachockiego z OpenAI, przez twórców ElevenLabs, po rozwijany przez społeczność SpeakLeash model Bielik.AI. Czym różnią się polskie modele od globalnych gigantów i po co właściwie powstają?🧑‍💼👫 Będzie też o naszych polskich wadach i zaletach. Dlaczego z jednej strony potrafimy stworzyć takie rozwiązania jak BLIK czy paczkomaty, a z drugiej przodujemy w statystykach narodów ostrożnych, niechętnych ryzyku i rzadko myślących o przyszłości?📰 W „Rubryce aktualnościowej” zaglądamy do Brukseli. Unia Europejska próbuje złagodzić część wymogów związanych z AI Act, by zachęcić firmy do inwestowania w rozwój sztucznej inteligencji. A to nie koniec zmian. Czemu one służą i czy Europa szuka nowej równowagi między innowacjami a regulacjami?Goście:🟢 dr Dominik Batorski, socjolog i ekspert w dziedzinie data science🟢 Tomasz Czajka, programista i były pracownik SpaceX🟢 Maciej Krystian Szymański, współtwórca projektu Bielik.AI, społeczność SpeakLeash🟢 Damian Niemir, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe🟢 Wojciech Darłowski, menedżer, Beyond.pl🟢 Mateusz Chrobok, ekspert ds. cyberbezpieczeństwa i AI, współautor „Rubryki aktualnościowej”Partnerem tego odcinka jest Kulczyk InvestmentsRozkład jazdy: (01:52) Z wizytą w fabryce AI w Poznaniu(14:18) Kto korzysta z fabryk AI w Polsce i w Europie(17:34) Dominik Batorski: O miejscu Polski i Europy w wyścigu AI(57:25) Tomasz Czajka: O szansach i potencjale Polski(1:03:28) Maciej Krystian Szymański: O Bieliku.AI(1:20:39) Mateusz Chrobok: O zmianach w bezpieczeństwie danych w Europie(1:26:41) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Iran zestrzelił w poniedziałek amerykański śmigłowiec w okolicach cieśniny Ormuz. W odwecie Amerykanie zaatakowali cele w Iranie. Obie akcje miały ograniczony zasięg i – jak twierdzą źródła amerykańskie – nie wpływają na negocjacje między oboma krajami. Izrael ponownie zaatakował cele w południowym Libanie, między innymi w mieście portowym Tyr. Ewakuowana została dzielnica chrześcijańska. Iran ostrzegł, że ataki izraelskie na Liban spotkają się z odwetem ze strony Teheranu. W jakim miejscu znalazły się negocjacje amerykańsko-irańskie? Czy prezydent Trump faktycznie zmusił premiera Netanjahu do odstąpienia od pomysłu całkowitego zniszczenia libańskiego Hezbollahu i programu nuklearnego Iranu? Jak zmienia się polityczna mapa Bliskiego Wschodu po ponad trzech miesiącach wojny z Iranem?Gość: Łukasz Wójcik---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

A w tym odcinku Raportu o książkach będziemy w Granatowych Górach na Festiwalu Słowa im. Jerzego Pilcha w Wiśle, gdzie spotkałam się z poetą Wojciechem Bonowiczem.Usiedliśmy na ławce pośród drzew, a w czasie naszej rozmowy pojawił się kot i sarna. Czytaliśmy wiersze z nowego tomu poezji Wojciecha Bonowicza, rozmawialiśmy o górach i jego przyjacielu, którym był Wiesław Myśliwski. Fragmenty prozy Wiesława Myśliwskiego też czytaliśmy.Prowadzenie: Agata KasprolewiczGość: Wojciech BonowiczKsiążki: „Bardzo” Wojciecha Bonowicza / Wydawnictwo a5, „Kamień na kamieniu” Wiesława Myśliwskiego / Wydawnictwo Znak---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

W czwartek rusza piłkarski mundial, impreza organizowana przez Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk. Równocześnie Ameryka świętować będzie 250. rocznicę Deklaracji Niepodległości, czyli symbolicznych narodzin niepodległego państwa. W centrum sportowej imprezy i obchodów rocznicy będzie stał prezydent Donald Trump. W jakim miejscu znajduje się jego polityka po półtora roku drugiej kadencji? Wojny na Bliskim Wschodzie, wojna Rosji z Ukrainą, napięte relacje z Chinami, spory z zachodnimi sojusznikami – jak najbliższe tygodnie wpłyną na politykę zagraniczną Trumpa, ale też na spory wewnętrzne w kraju, którym rządzi coraz mniej popularny prezydent.W Wielkiej Brytanii zasztyletowanie białego studenta przez Sikha w mieście Southampton wywołuje debatę na temat działań policji. Czy – jak twierdzą jej krytycy – brytyjska policja rzeczywiście traktuje z pobłażaniem ataki przeciwko białym? Czy skrajni politycy – jak przekonuje rząd – próbują wykorzystać sprawę tego zabójstwa do siania podziałów w społeczeństwie?Pierwszą rundę wyborów w Kolumbii wygrywają zwolennik Donalda Trumpa oraz kontynuator lewicowej polityki odchodzącego prezydenta Gustavo Petro. Czy Kolumbia dołączy do grupy państw latynoskich, które zwalczają przemoc karteli narkotykowych jeszcze większą przemocą państwa?Niemcy nie będą niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ – przegrały prestiżowe głosowanie w tej sprawie. Po roku rządów kanclerza Friedricha Merza Niemcy mają wiele nierozwiązanych problemów wewnętrznych i prowadzą spory z USA. Czy chodzi o temperament Merza, czy o jego słabą politykę?Seria badań daje nadzieję na nowe, skuteczne terapie nowotworowe, zwłaszcza na przełom w leczeniu najgroźniejszej odmiany raka – raka trzustki. Dlaczego nowotwory tak trudno leczyć i czy rzeczywiście mamy do czynienia z przełomem?Rozkład jazdy: (02:51) Marcin Fatalski: Scena sportowo-polityczna dla Trumpa(34:00) Adam Dąbrowski: Brytyjska policja w ogniu krytyki(58:24) Podziękowania(1:05:12) Adrian Bąk: Kolumbia wybiera sposób walki z przemocą(1:18:33) Kamil Frymark: Niemcy po roku rządów Merza(1:41:12) Paweł Walewski: Nowe terapie nowotworowe(1:59:01) Do usłyszenia---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Po nadaniu przez prezydenta Zełenskiego imienia „Bohaterów UPA” jednemu z oddziałów armii ukraińskiej w Polsce pojawiły się bardzo ostre reakcje. Prezydent Nawrocki zapowiedział odebranie Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Dlaczego ukraiński prezydent zdecydował się na ten ruch, wiedząc, że wywoła on zdecydowaną krytykę jednego z najwierniejszych sojuszników Ukrainy od początku wojny z Rosją? Czy ta decyzja to wyłącznie ruch polityczny, czy też ilustruje ona znacznie głębszy problem w podejściu Ukraińców do własnej historii?Co najmniej 22 osoby zginęły w rosyjskich atakach na różne miejsca w Ukrainie w nocy z poniedziałku na wtorek. To element trwającej od krótkiego rozejmu na początku maja fali zmasowanych ataków rosyjskich. Jak twierdzi Kreml, poniedziałkowe bombardowania są odwetem za ukraiński atak na dom studencki w Starobielsku na terytoriach Ukrainy okupowanych przez Rosję.Gość: Wojciech Konończuk---------------------------------------------Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]