"O Auschwitz" (odc. 73): Więźniowie funkcyjni w obozie Auschwitz. Wybrane losy powojenne

Szczególną grupą więźniów obozu Auschwitz byli więźniowie funkcyjni, odpowiedzialni m.in. za utrzymywanie dyscypliny wśród więźniów, porządku w blokach czy nadzorowaniewykonywanej pracy. O pierwszych trzydziestu więźniach funkcyjnych – Niemcach przywiezionych do KL Auschwitz 20 maja 1940 roku i oznaczonych numerami od 1 do 30 opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

W ciągu blisko pięciu lat funkcjonowania obozu KL Auschwitzsłużyło w nim około 8200 esesmanów i 200 nadzorczyń SS. Jak wyglądał ich czas wolny, co robili po służbie, kiedy wracali do koszar, oraz co działo się w dniach wolnych od pracy, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum.

Szczególnymi obiektami, które znajdują się w Zbiorach Miejsca Pamięci Auschwitz, są powstałe w okresie funkcjonowania obozu bajki. Tworzone z potrzeby serca, w nadziei, że pozostawią ślad po ich autorach, wysyłane były drogą nielegalną poza obóz. Ich twórcami byli więźniowie zatrudnieni w obozowym Biurze Budowalnym. Dzięki pomocy ludzi przebywających na wolności – przekazywali bajki swoim bliskim. O historii powstania bajek z Auschwitz opowiadają: Jadwiga Kulasza, emerytowana pracowniczka Archiwum Miejsca Pamięci, oraz członkowie rodzin autorów tych szczególnych dokumentów: Felicjan Świerczyna, syn Bernarda Świerczyny, oraz Andrzej Czulda, syn Henryka Czuldy.

O grupie więźniów funkcyjnych w obozie Auschwitz już mówiliśmy w jednym z poprzednich podcastów. Znaleźć można go na stronie: podcasty.auschwitz.org. O powojennych losach niektórych więźniów funkcyjnych opowie w tym odcinku dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz. =====Grafika" Mieczysław Kościelniak, Praca przy walcu. Źródło: Zbiory Muzeum Auschwitz

Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz wiosną 1940 r. dla więźniów mężczyzn. Pierwsze kobiety deportowano do obozu w marcu 1942 r. Łącznie w czasie funkcjonowania obozu zarejestrowano w nim ponad 130 tysięcy więźniarek. O historii pierwszych transportów kobiet opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum.======Lekcja on-line o kobietach w KL Auschwitz

Oświęcim przed wojną był miastem zamieszkanym przez Polaków i Żydów. W czasie II wojny światowej został wcielony do Niemiec, a nazwę miasta zmieniono na Auschwitz. Pod koniec 1939 r. zamieszkiwało go ponad 12,5 tys. osób, z czegookoło połowę stanowili Żydzi. W pobliżu Oświęcimia znajdowały się wsie, które w grudniu 1939 r. weszły w skład niemieckiej jednostki administracyjnej: Stadtbezirk Auschwitz. Mieszkało w nich około 13 tys. osób. W związku z powstaniem i rozbudową obozu Auschwitz w sumie zmuszono do opuszania swoich domów kilkanaście tysięcy polskich i żydowskich mieszkańców Oświęcimia iokolicznych miejscowości. W podcaście „O Auschwitz” przedstawiamy fragmenty relacji świadków tych wydarzeń oraz ich bliskich.=====W podcaście wykorzystano materiały ze zbiorów: Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau:- relacja Zofii Przybyłowskiej- relacja Piotra Bielenina- relacja Mariana Górnickiego- relacja Sylwestra Szałaśnego- relacja Krystyny Szałaśny- relacja Sabiny Rosenbach (spisana, odczytana przez lektorkę)- relacja Heleny Mataniak (spisana, odczytana przez lektorkę)- relacja Heleny Hoły (spisana, odczytana przez lektorkę) Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej:- relacja Heleny Grzesło- relacja Aleksandra Karkoszki- relacja Józefy Handzlik- relacja Wandy Saternus- relacja Marii Gawron- relacja Janiny Stawowy- relacja Wandy Patyny- relacja Henryka Kuczka- relacja Marii Jurczyk- relacja Tadeusza Firczyka Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu:- relacja Abrahama i Jerzego Feinerów- relacja Loli Bodner Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie:- relacja Ewy Neiger (spisana, odczytana przez lektorkę)- relacja Sylwii Bachner (spisana, odczytana przezlektorkę)- relacja Anny Hönig (spisana, odczytana przez lektorkę)- relacja Tauby Grünn (spisana, odczytana przez lektorkę)

Wśród wielu grup osób, które deportowano do niemieckiego obozu Auschwitz, Słowaccy Żydzi zajmowali miejsce szczególne. Zostali do obozu przywiezieni w chwili, gdy dokonywała się w nim zasadnicza przemiana organizacyjna i funkcjonalna. Z miejsca koncentracji i stopniowego wyniszczania więźniów poprzez dramatyczne warunki egzystencji i ciężką pracę w ośrodek masowej zagłady w komorach gazowych. O szczegółach tego procesu opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.=====Lekcja on-line o deportacjach Żydów ze Słowacji.

Nowa publikacja Muzeum „Biurokracja i Ludobójstwo” ukazuje administracyjny wymiar funkcjonowania niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz w kontekście dokonywanej w nim zagłady. Materiał badawczy książki stanowi wyjątkowy zbiór dokumentów przechowywanych w archiwum, około 100 teczek personalnych esesmanów z załogi obozowej. O szczegółach tej publikacji opowiada jej autor dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum BadańMuzeum Auschwitz. Więcej o książce>>>

Oświęcim przed wojną był niewielkim miastem na południu Polski, liczącym koło 13 tysięcy mieszkańców, polskich i żydowskich. W czasie II wojny światowej miasto zostało anektowane do III Rzeszy, a wiosną 1940 roku na jego przedmieściach Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz. Jak wyglądały zmiany struktury ludności, na terenie przyobozowym oraz kontakty załogi obozu z ludnością cywilną opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.=====Więcej informacji można znaleźć w artykule, który ukazał się w pokonferencyjnej publikacji, „Face of War”, Vol. 6, „City and the War”.  

17 stycznia 1945 roku esesmani rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz. Około 56 tysięcy więźniów i więźniarek pod eskortą uzbrojonych esesmanów wymaszerowało z różnych części kompleksu obozowego w kierunku Wodzisławia Śląskiego oraz Gliwic. Ofiarami tak zwanych Marszów Śmierci padło kilka tysięcy więźniów i więźniarek. W podcaście o „Auschwitz” przytaczamy fragmenty relacji świadków dotyczące tych wydarzeń.=====Ilustracja: Zbigniew Otfinowski, Marsz ewakuacyjny (1946). Zbiory Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.=====Fragmenty relacji, czytanych przez lektorów, pochodzą z Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau:Teofil Balcarek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 115, k. 204-205.Israel Berkowski, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 35, k. 29.Wanda Bienioszek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 116, s. 176.Wanda Błachowska-Tarasiewicz, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 1, k. 19-20.Józef Ciepły, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 86, k. 48, 127-128.Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 10, k. 29.Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 50, k. 138-143.Róża Dryjańska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 88, k. 211,233.Ilona Engelova, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 171.Abraham Dawid Feffer, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.54.Jan Gabryś, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 104, k. 138-140.Janina Hinczowa, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 62, k. 60.Irena Konieczna, APMAB. Zespół Oświadczenia, t. 113, k. 130.Wanda Koprowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 13, k.66-68. Eulalia Kurdej, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 66, k. 142.Erwin Olszówka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 72, k. 138.Antonina Piątkowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 85, k.45Franciszka Pieczka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 88b, k.133.Ilona Strusińska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 170. Marii Śleziona, APMAB. Inne Zespoły (IZ) – 27/3.Maria Ślisz, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 61, k. 134.Zofia Stępień-Bator, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 74, k.167.Maria Świderska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 21, k. 85, 88.Józef Tabaczyński, APMAB, Zespół Oświadczenia, t. 44, k. 60-63.Anna Tytoniak, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 12a, k. 198Jan Wawrosz, APMA-B, Zespół Wspomnienia t. 1, k. 59.Franciszek Wieszała, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.81.Helena Włodarska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 66, k. 78.Jadwiga Zając, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 139, k. 13-15.Leszek Zienc, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 2, k. 226.Natan Żelechower, „Siedem obozów”, [w:] Wspomnienia, t. 83, k. 68-72, APMA-B.Maria Żumańska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 4, k. 420.