Między terrorem a polityką. Z dziejów izraelskiej skrajnej prawicy. Red. Konstanty Gebert

Rok 1943 był dla Wielkiej Brytanii okresem przechodzenia od obrony do coraz bardziej zdecydowanej ofensywy, której symbolem pozostawały skutki zwycięstwa pod El Alamein z końca 1942 roku. Brytyjskie lotnictwo, wspólnie z siłami amerykańskimi, rozwinęło wówczas strategiczną ofensywę bombową przeciwko Niemcom, uderzając w ośrodki przemysłowe i miasta. Przełom nastąpił także w bitwie o Atlantyk, gdzie dzięki radarowi, lotnictwu dalekiego zasięgu, lotniskowcom eskortowym, namiarowi radiowemu i rozszyfrowywaniu niemieckich depesz udało się ograniczyć skuteczność U-Bootów. W maju 1943 roku zakończyły się walki w Afryce Północnej, a latem alianci wylądowali na Sycylii, po czym we wrześniu wkroczyli na kontynentalne Włochy. Podczas konferencji w Teheranie, która odbyła się od 28 listopada do 1 grudnia 1943 roku, Churchill, Roosevelt i Stalin uzgodnili otwarcie drugiego frontu w Europie Zachodniej poprzez przeprowadzenie operacji „Overlord” oraz skoordynowanie jej z ofensywą Armii Czerwonej.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Jackiem Tebinką, historykiem i politologiem z Uniwersytetu Gdańskiego.#historiabezkituZapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

W latach 1943–1944 na Wołyniu polska ludność cywilna znalazła się w obliczu masowych ataków ze strony Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz wspierających ją lokalnych struktur ukraińskiego podziemia. W odpowiedzi zaczęły powstawać ośrodki samoobrony, m.in. w Przebrażu, Zasmykach, Hucie Stepańskiej czy Pańskiej Dolinie, których głównym celem była ochrona mieszkańców przed napadami i ewakuacja zagrożonej ludności. Część tych placówek współpracowała ze strukturami Armii Krajowej, a z czasem także z oddziałami partyzanckimi, które prowadziły działania odwetowe i osłonowe. Szczególne znaczenie miało sformowanie 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, która w 1944 roku podjęła walkę zarówno z UPA, jak i z Niemcami. Polska samoobrona na Wołyniu miała przede wszystkim charakter desperackiej reakcji obronnej na akcję antypolską, choć w realiach wojny przybierała również formę działań zbrojnych i odwetu.Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. Mariuszem Zajączkowskim, historykiem, pracownikiem Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk i Wojskowego Biura Historycznego.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

W Azji zimna wojna miała odmienny charakter niż w Europie, ponieważ po stronie komunistycznej coraz większą rolę odgrywały Chiny, a nie Związek Sowiecki. Zwycięstwo komunistów w Chinach w 1949 roku uczyniło z Pekinu główny punkt odniesienia dla wielu ruchów rewolucyjnych i partii komunistycznych w Azji, zwłaszcza po rozłamie chińsko-sowieckim. Wojny i konflikty w Chinach, Wietnamie oraz Indonezji były więc nie tylko elementem rywalizacji z USA, lecz także przejawem rosnących wpływów Chin w regionie. To właśnie Chiny stały się dla wielu azjatyckich komunistów ważniejszym wzorem rewolucji niż Moskwa, co nadawało zimnej wojnie w Azji wyraźnie odmienny charakter niż w Europie.Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. hab. Igorem Chabrowskim, pracownikiem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

W Azji zimna wojna miała odmienny charakter niż w Europie, ponieważ po stronie komunistycznej coraz większą rolę odgrywały Chiny, a nie Związek Sowiecki. Zwycięstwo komunistów w Chinach w 1949 roku uczyniło z Pekinu główny punkt odniesienia dla wielu ruchów rewolucyjnych i partii komunistycznych w Azji, zwłaszcza po rozłamie chińsko-sowieckim. Wojny i konflikty w Chinach, Wietnamie oraz Indonezji były więc nie tylko elementem rywalizacji z USA, lecz także przejawem rosnących wpływów Chin w regionie. To właśnie Chiny stały się dla wielu azjatyckich komunistów ważniejszym wzorem rewolucji niż Moskwa, co nadawało zimnej wojnie w Azji wyraźnie odmienny charakter niż w Europie.Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. hab. Igorem Chabrowskim, pracownikiem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Po wybuchu II wojny światowej Kazachstan stał się jednym z głównych miejsc deportacji całych narodów uznanych przez władze stalinowskie za „niepewne politycznie” – trafiali tu m.in. Polacy, Niemcy nadwołżańscy, Koreańczycy, Czeczeni, Ingusze oraz przedstawiciele wielu innych grup etnicznych. W czasie wojny do Kazachstanu ewakuowano również część przemysłu oraz instytucji kulturalnych z europejskiej części ZSRR, w tym słynne studio filmowe Mosfilm. W latach 1941–1942 na jego terenie formowała się Armia Andersa, zanim została ewakuowana przez Iran na Bliski Wschód. Po wojnie republika stała się jednym z kluczowych obszarów strategicznych ZSRR – w 1949 r. na poligonie w Semipałatyńsku przeprowadzono pierwszą sowiecką próbę atomową, a w połowie lat pięćdziesiątych rozpoczęto budowę kosmodromu Bajkonur, skąd w 1961 r. wystartował pierwszy człowiek w kosmosie, Jurij Gagarin. Rządy Nikity Chruszczowa przyniosły częściową destalinizację i rehabilitację wielu deportowanych, jednak znaczna część Polaków, Niemców i przedstawicieli innych narodowości pozostała w Kazachstanie, ponieważ po kilkunastu latach nie miała już dokąd wracać. Jednocześnie Chruszczow rozpoczął ambitny program zagospodarowania „ziem dziewiczych”, który początkowo zwiększył produkcję zboża, lecz w dłuższej perspektywie doprowadził do poważnej erozji gleb i problemów ekologicznych.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. Dmitrijem Panto, pracownikiem Działu Naukowego Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Gospodarka Związku Sowieckiego przeszła kilka głębokich etapów przemian. Po rewolucji bolszewickiej wprowadzono tzw. komunizm wojenny, oparty na nacjonalizacji, przymusowych dostawach żywności i centralnej kontroli, co doprowadziło do załamania produkcji i głodu. W 1921 roku Lenin zastąpił go Nową Polityką Ekonomiczną (NEP), która dopuściła ograniczone mechanizmy rynkowe i pozwoliła na częściową odbudowę gospodarki. Pod koniec lat 20. Stalin rozpoczął budowę gospodarki centralnie planowanej, obejmującą przymusową kolektywizację rolnictwa, której skutkiem były masowy głód i ogromne straty ludzkie, oraz forsowną industrializację skoncentrowaną na przemyśle ciężkim. Choć ZSRR stał się potęgą przemysłową, kolejne próby reform nie zdołały usunąć podstawowych wad systemu, który przez większość swojego istnienia zmagał się z chronicznymi niedoborami towarów, niską efektywnością i słabą innowacyjnością.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Wojciechem Morawskim, historykiem i ekonomistą ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Izraelska skrajna prawica wywodzi się z organizacji podziemnych, takich jak Irgun i Lehi, które walczyły o utworzenie państwa żydowskiego. Początkowo jej najbardziej radykalne skrzydło miało charakter świeckiego nacjonalizmu. Po 1967 roku miejsce dawnych środowisk ekstremistycznych zaczęły jednak zajmować ugrupowania akcentujące religijne uzasadnienie żydowskich roszczeń do Ziemi Izraela oraz rozwój osadnictwa na terenach okupowanych. Dziś politycy tacy jak Bezalel Smotrich i Itamar Ben-Gvir reprezentują nurt, który z politycznego marginesu awansował do ścisłego centrum władzy w Izraelu.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z red. Konstantym Gebertem.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej powstała w 1990 roku na bazie środowisk wywodzących się z rozwiązanej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i mimo deklarowanego zwrotu ku socjaldemokracji nigdy całkowicie nie odcięła się od politycznej i personalnej spuścizny PRL. Wokół SDRP ukształtował się następnie Sojusz Lewicy Demokratycznej, który w latach 90. stał się główną siłą polskiej lewicy. Paradoksalnie ugrupowanie wywodzące się z dawnego obozu komunistycznego kontynuowało po 1993 roku reformy gospodarki rynkowej, wspierało prywatyzację oraz integrację Polski z instytucjami Zachodu. Szczególnie istotną rolę SLD odegrał w procesie wejścia Polski do Unia Europejska — to właśnie rząd Leszek Miller doprowadził do zakończenia negocjacji akcesyjnych i przystąpienia Polski do UE w 2004 roku.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. Tomem Junesem, pracownikiem Instytutu Studiów Politycznych PAN.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

W czerwcu 1944 r. w Warszawie zamordowani zostali Jerzy Makowiecki i Ludwik Widerszal, działacze konspiracyjni związani z Biurem Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Byli przedstawicielami środowiska demokratycznego i intelektualnego Polskiego Państwa Podziemnego, co czyniło ich obiektem ataków ze strony radykalnej prawicy konspiracyjnej. Mord miał charakter polityczny: wyrastał z oskarżeń, podejrzeń i kampanii wymierzonej w osoby uznawane za zbyt lewicowe, liberalne lub „obce” ideowo i etnicznie. Sprawa do dziś pozostaje jednym z najbardziej dramatycznych przykładów wewnętrznych konfliktów w polskim podziemiu, w których walka z okupantem została splamiona przemocą skierowaną przeciw własnym współpracownikom.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. Januszem Marszalcem wicedyrektorem Muzeum II Wojny Światowej#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Żydowski Związek Wojskowy był drugą — obok Żydowska Organizacja Bojowa — formacją zbrojną walczącą podczas Powstanie w getcie warszawskim. Rekonstrukcja dziejów ŻZW napotyka jednak bardzo poważne trudności badawcze, ponieważ większość bojowców, wraz z niemal całym kierownictwem organizacji, zginęła w czasie walk lub wkrótce po nich. W efekcie baza źródłowa pozostaje niezwykle skromna, a po wojnie wokół historii ŻZW narosło wiele kontrowersji oraz relacji o wątpliwej wiarygodności — zarówno po stronie polskiej, jak i żydowskiej.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Dariuszem Libionką, z Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl oraz serwisy podcastowe: Spotify: Historia BEZ KITU Apple Podcats: Historia BEZ KITU