61. SUMIENIE

Porozmawiamy o przebudzeniu z metaforycznego snu.  Tematnawiązuje do tytułu starego bestsellera Anthony’ego de Mello, który kiedyś przeczytałem. Książka faktycznie osiągnęła swój cel, przemyślałem swoje życie i, mówiąc, słowami autora, przebudziłem się – najpierw na buddyzm, ale potem przebudziłem się znowu, tym razem na wiarę w Jezusa, a w kolejnych latach jeszcze na psychologię.To nie były zmiany, które odrzucałyby poprzednie doświadczenia – nawet jeśli tak czasem myślałem. Buddyzm otworzył mnie na chrześcijańską medytację i duchowość,którą znalazłem u starożytnych pustelników i hiszpańskich mistyków. Psychologia jeszcze bardziej wzbogaciła moje chrześcijaństwo, o czym jest ten cykl podcastów.Rozwijamy się dzięki przemianom, które nie przekreślają poprzednich etapów, ale pozwalają wejść na wyższy poziom świadomości. Za każdym razem może nam się wydawać, żeosiągnęliśmy szczyt, ale tylko dlatego, że choć widzimy, co już przeżyliśmy, to nie możemy wiedzieć, co jeszcze przed nami. Zawsze warto się przebudzić kolejny raz.

Kiedy człowiek słyszy w sobie oceniający głos jego życie, bardzo często zakłada, że przemawia do niego sumienie, zwłaszcza my katolicy, jesteśmy tego uczeni od kołyski. Może się nawet wydawać, że im bardziej jesteśmy wobec siebiekrytyczni, tym bardziej duchowi. Nic bardziej mylnego!Inni sądzą, że muszą zrezygnować ze swojego osądu i zdać się na Kościół – spowiednika, kierownika duchowego, lub posłuchać księdza na kazaniu. Oni też się mylą – nie ich mają słuchać, ale siebie. Inaczej poprzestają jedynie na nakazach i zakazach superego, które duchowości nie rozwija ale ogranicza. A może nawet prowadzić do problemów psychicznych. To bynajmniej nie znaczy, że superego jest niepotrzebne. Przeciwnie, to właśnieono uczy nas samokontroli i liczenia się z potrzebami innych. To dzięki niemu życie społeczne jest w ogóle możliwe. Dziś przyjrzymy się różnicy między superego, a sumieniem i jak to pierwsze wpływa na drugie.

Czasem to, co wygląda na gorliwość religijną, w rzeczywistości rodzi się nie z wiary, ale z nerwicowego lęku. I właśnie dlatego tak ważne jest odróżnienie autentycznej religijności od zaburzenia, które potrafi ukryć się pod maską pobożności. Dziś porozmawiamy o nerwicach eklezjogennych, których nazwa nawiązuje do greckiego terminu Eklezja, czyli Kościół. Problem jest tym poważniejszy, że osoby cierpiące z powodu zaburzonej religijności są często przekonane, że oddają chwałę Bogu. Jeśli ktoś nie widzi problemu, to oczywiście go nie rozwiąże, choć na szczęście są i tacy, których zaburzenie niepokoi. Samopotępienie, obsesyjne poczucie grzechu, kult cierpienia, moralistyczny rygoryzm, chorobliwe posłuszeństwo czy wyniszczający perfekcjonizm nie tylko duchowo nie budują, ale konsekwentnie niszczą zwłaszcza psychikę, nierzadko destrukcyjnie również wpływając na otoczenie. W obecnym podcaście spróbujemy przyjrzeć się temu, gdzie kończy się zdrowa duchowość, a zaczyna religijność pobudzana lękiem do tego stopnia, że wpędza w nerwicę o podłożu religijnym.

Przemoc jest powszechnym zjawiskiem, wojny, rozboje, wymuszenia znamy z obrazków w telewizji lub internecie, ale o jej rodzinnym obliczu dowiadujemy się tylko wtedy, gdy wydostanie się z domowego zacisza na salę rozpraw. Jesteśmy często zszokowani drastycznymi szczegółami. Niestety, wbrew przysłowiu, ściany nie zawsze mają uszy i rzadko kiedy to, co się między nimi dzieje zostaje ujawnione. Trudno zobaczyć domową przemoc także dlatego, że nie zawsze oznacza bicie i krzyk. Czasem nie mniej bolesne jest zadawane przez najbliższych cierpienie psychiczne. Co gorsza, w domach, gdzie wiara powinna być źródłem miłości i wzajemnego szacunku, okazuje się przemawiać językiem lęku, winy i wstydu. I bynajmniej, nie musi wynikać z impulsywnego wybuchu, ale może być przemyślaną religijniestrategią podporządkowania słabszych członków rodziny woli często jednej despotycznej osoby.W tym podcaście przyjrzymy się, jak rozpoznać przemoc ukrytą pod płaszczem wiary, w jaki sposób jest uzasadniana i z czego naprawdę wynika.

Idee od zawsze stanowią fundament rozwoju myśli ludzkiej, inspirując do działania, by zmienić świat. Wielu z nas kieruje się jakąś ideą – i słusznie! Nie ma znaczenia, czy jej źródłem są pobudki społeczne, religijne czy moralne – każda idea niesie w sobie potencjał dobra, będąc jego konkretną społeczną treścią. Nawet jeśli niektóre idee wydają się nam ze sobą sprzeczne, to ichźródło jest to samo – pragnienie uczynienie świata lepszym.Jednak nawet najbardziej szlachetna idea może ulec przekształceniu w ideologię – a wraz z tym procesem dochodzi do jej deformacji. Ideologia, choć wyrasta z idei,potrafi przekształcić jej pierwotne piękne wartości w ich karykaturę.Dziś przyjrzymy się również procesom ideologizacji religijnej, jakiej również doświadczamy w Kościele katolickim. To bardzo ważne, by nie utożsamiać z nimi życia duchowego.Musimy nauczyć się odróżniać idee od ideologii, tak by służyć dobrej sprawie, a nie iluzji, że tak jest.

Wiele osób pragnie się rozwijać duchowo. Ale wcale nie od dzisiaj wiadomo, że nie jest to łatwe.Od wieków mistycy i święci łamią sobie głowę jak duchową drogą podążać. Na ten temat powstało wiele traktatów, które stały się inspiracją późniejszych publikacji.Praktycznie od początków chrześcijaństwa znawcy tematu dostrzegali nie tylko pułapki duchowe ale i psychologiczne. Już Ojcowie pustyni, w tym Antoni Wielki w III w. albo Ewargiusz z Pontu w IV stuleciu pisali o namiętnościach duszy, które blokują rozwój duchowy. Problem jasno widzieli także wielcy mistycy hiszpańscy, których myśl dzisiaj przybliżymy Dzisiaj, w wyniku rozwoju nauk psychologicznych tym bardziej trzeba zwrócić uwagę na pułapki utrudniające albo wręcz uniemożliwiając podążanie drogą do Boga.W obecnym podcaście zobaczymy na czym rozwój duchowy polega i jak z tej drogi nie zboczyć, albo nawet nie zabłądzić na psychiczne albo demoniczne manowce.Posłuchamy również Szymona, który pomylił duchowość z psychozą.

Władza, którą powołano do zarządzania, zamiast chronić powierzone jej osoby, czasami sprzeniewierza się swojej misji. Nadużycie władzy ma wiele twarzy ale zawsze staje się jakimś rodzajem przemocy.        Czasem w ten sposób ujawni się patologia osoby, która zdobyła władzę. Najgorzej, gdy cała struktura instytucji taką osobę chroni, zamiast osób, które skrzywdziła. Od pewnego czasu obserwujemy jak to się działo w Kościele, który uniemożliwiał sobie oczyszczenie z przewinień. Niestety kolesiostwo, korporacyjna lojalność, ochrona zagrożonej reputacji, a może własne ciemne sprawki skłoniły wieluhierarchów, a z nimi całą strukturę do ochrony sprawców przemocy. To nie musi być współudział w jego przestępstwach, wystarczy zamknąć oczy na nadużycia,lekceważyć pojawiające się sygnały, odsunąć odpowiedzialność czy choćby naiwnie zaufać. Dziś na przykładzie Kościoła przyjrzymy się mechanizmom nadużywania władzy 

Wszyscy znamy osoby, które nad sobą nie panują, nazywamy je impulsywnymi, wybuchowymi, porywczymi itd. Nie tylko stwarzają innym liczne problemy, ale czasami nie radzą sobie sami ze sobą.       Ale to nie jest podcast tylko dla ludzi nie kontrolujących samych siebie.  To także odcinek dla tych, którzy są za bardzo opanowani. To problem wcale nie mniejszy niż zbytnia nerwowośćTen problem trafnie ukazuje, skądinąd bardzo śmieszna komedia „Dwóch gniewnych ludzi” z grającym terapeutę Jackiem Nickolsonem i Adamem Sandlerem, którywydaje się niezwykle spokojnym pacjentem – do czasu!Tak naprawdę to odcinek o zdrowym panowaniu nad emocjami i popędami, bo ani kierowanie się nimi, ani ich tłumienie nie jest korzystne.Jeśli chcesz wiedzieć, jak w zdrowy sposób siebie kontrolować, zapraszam do posłuchania.

Ofiarność wydaje się jedną z tych wartości, które się zestarzały i trafiły do lamusa. Dziś wolimy wierzyć w siebie, akceptować siebie albo walczyć o siebie. Psychologicznewartości wydają się zaprzeczać ofiarności jako cnocie duchowej, która dla chrześcijanina jest cechą zupełnie podstawową. Należy ona do istotychrześcijaństwa, o czym wielokrotnie mówił Jezus Chrystus.Jednak obecnie wiele osób upraszcza naturę człowieka do wyłącznie egoistycznych pragnień, a psychologię rozumie się jako spełnianie najniższych instynktów. To nie tylko zaprzecza duchowości, ale także prymitywizuje samą psychologię.Co nie znaczy, że nie mamy emocjonalnie dbać o siebie – to oczywiście jedno z najważniejszych naszych wewnętrznych zadań, o czym nieraz w tym cyklu wspominałem. To jak fundament życia wewnętrznego. Ale dopiero duchowość pozwala człowiekowi zbudowaćprawdziwy dom, a nie tylko jego zarys. Ofiarnośćjest jak cegły tego domu, które powoli budują naszą duchowość.W tym tkwi tajemnica integracji psycho-duchowej. Bez zdrowej psychiki nie ma zdrowego człowieka, ale bez duchowości człowiek nie wypełnia swojego przeznaczenia. Niestety bardzo łatwo pomylić rozwój duchowy z psychicznąregresją. Warto to odróżniać.

Nie raz spotkałem się z chrześcijańskim potępienia teorii ewolucji. Biologiczni denialiści myślę, że dzięki temu są bardziej przez to pobożni. Sam kiedyś też tak myślałem i gdzieś bym znalazł książki podważające teorię Darwina. Sądziłem, że im bardziej się powołuję na Boga, tym jestem bardziej wierzący. Nawet na kazaniu słyszałem księdza, który dowcipkował, że on od małpy nie pochodzi, ale jak ktoś lubi, to tak może myśleć. Księdza muszę rozczarować, niezależnie od tego, co myślimy i tak każdy człowiek pochodzi od małpy – także katolik i nawet ksiądz.Bynajmniej teoria ewolucji nie jest dla ateistów, ponieważ wcale nie jest to sprzeczne z wiarą. Mało tego, również Biblia opisuje stopniowy proces pojawiania i kształtowania siężycia na Ziemi.Dziś chciałbym zaprezentować autorską poszerzoną wersję teorii ewolucji, którą nazwałem teorią skoków percepcyjnych. Kto wie? Może moja koncepcja jest nawet kompromisowym konstruktem między teorią ewolucji, a kreacjonizmem.