Jak przeżyć 400 lat w kosmosie? Projekt Chrysalis

Kleszcze to statystycznie najgroźniejsze zwierzęta w Polsce, choć same w sobie są dość niezdarne. Groźne jest to, co noszą w środku: borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, babeszjoza, a od niedawna także alergia na czerwone mięso, którą pierwszy raz opisano w Polsce w 2021 roku. I nie, nie chodziło o amerykańskiego kleszcza, tylko o naszego pospolitego.Źródła: 1. https://www.businessinsider.com/cdc-tweet-ticks-poppy-seed-muffin-photo-2018-52. https://link.springer.com/article/10.1186/s40851-018-0104-03. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6091150/4. https://link.springer.com/article/10.1186/s13071-020-04173-45. https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-entomological-research/article/abs/fecundity-of-ixodes-ricinus-l-acarina-ixodidae-and-the-mortality-of-its-developmental-stages-under-field-conditions/FF92A734DFDA3871BD06BF8DB388DE6F6. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S00207519173034787. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2785505/8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38281054/9. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-007-4575-9_710. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.022165911. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12191319/12. https://www.mdpi.com/2076-0817/9/5/34513. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35241194/14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15139380/15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9300045/16. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/8/12/01-0519_article17. https://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/Borelioza-z-Lyme-w-Polsce-w-2023%2C216677%2C0%2C2.html18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10666812/19. https://www.mdpi.com/2227-9032/6/3/10420. https://www.cdc.gov/lyme/signs-symptoms/chronic-symptoms-and-lyme-disease.html21. https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(21)00119-8/fulltext22. https://en.wikipedia.org/wiki/Dermacentor_reticulatus23. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34210355/24. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41316418/25. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.018180726. https://www.jci.org/articles/view/942727. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11897061/28. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9532263/29. https://www.lymedisease.org/tick-lyme-transmission-time/30. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9488334/31. https://www.idsociety.org/science-speaks-blog/2026/tick-borne-disease-vaccines-what-clinicians-should-know-in-2026/32. https://www.mdpi.com/2076-2607/11/7/163433. https://www.allergicliving.com/2025/11/15/nj-man-becomes-first-reported-to-die-of-alpha-gal-meat-allergy/34. https://en.wikipedia.org/wiki/Amblyomma_americanum35. https://ceji.termedia.pl/Alpha-gal-syndrome-the-first-report-in-Poland,133403,0,2.html36. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31156631/37. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38390396/38. https://www.cdc.gov/alpha-gal-syndrome/about/index.html39. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21485369/40. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32277701/41. https://www.aaem.pl/pdf-71833-9059?filename=9059.pdf42. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12672175/43. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12061448/44. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0399077X1930116745.

Komary zabijają blisko milion ludzi rocznie i są najbardziej śmiercionośnymi zwierzętami świata, a mimo to większość z nas nie wie o nich prawie nic. Dlaczego jedne osoby są dla komarów magnesem, a inne mogą siedzieć tuż obok i pozostają nietknięte? Badacze z Uniwersytetu Rockefellera sprawdzili to eksperymentalnie: różnica atrakcyjności między ludźmi może być ponad 100-krotna i nie ma nic wspólnego ze słodką krwią.Pokażę ci, jak naprawdę wygląda ugryzienie komara (to precyzyjny zabieg chirurgiczny z użyciem sześciu wyspecjalizowanych igieł), jak komarzyca namierza ofiarę po dwutlenku węgla, zapachu stóp i cieple ciała, oraz dlaczego komary potrafią zapamiętać człowieka, który próbował je pacnąć. Sprawdzam też, co nauka mówi o popularnych sposobach na komary: dlaczego lampy owadobójcze mordują wszystko oprócz komarów (w badaniu terenowym krwiopijcy stanowili 0,22% zabitych owadów), czy czosnek i witamina B w ogóle działają i które pułapki rzeczywiście zmniejszają liczbę ugryzień.Będzie też o malarii i o tym, jak pasożyt przechytrza nasz układ odpornościowy, o komarach wegetarianach, które nigdy nie piją krwi, oraz o tym, czemu całkowite wytępienie komarów skończyłoby się ekologiczną katastrofą.Po tym filmie spojrzysz na bzyczenie nad uchem zupełnie inaczej. Chociaż pewnie i tak sięgniesz po packę.Źródła:1. https://www.cdc.gov/mosquitoes/about/index.html2. https://blogs.ifas.ufl.edu/news/2018/07/12/uf-study-mosquito-that-feeds-on-worms-leeches-can-carry-deadly-diseases/3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5369149/4. https://www.youtube.com/watch?v=rD8SmacBUcU5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4549640/6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9267633/7. https://www.youtube.com/watch?v=IwIsrhUncD88. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2847473/9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10597479/10. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.022344711. https://www.mosquito.org/assets/pdf/2017/12. https://www.youtube.com/watch?v=Hz_DslzN2IA&t=2s13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK585164/14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7548953/15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25650005/16. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8641859/17. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/016947589610002818. https://link.springer.com/article/10.1007/BF0196492519. https://www.nature.com/articles/s41467-022-28195-x20. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6771430/21. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3833289/22. https://www.youtube.com/watch?v=I66VySLTwW023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3130231/24. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41894285/25. https://www.youtube.com/watch?v=V6rRifwIaio26. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S009286742201253327. https://biostor.org/reference/7668128. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10977894/29. https://www.mosquitoes.org/files/404319132/MVCAC-DPEIR_APP-E_-Alt-Rpt_072314.pdf30. https://academic.oup.com/jme/article/51/2/408/88269031. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4631065/32. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6532582/33. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0185809

Pierwszy sygnał, jaki w 1960 roku złapał program SETI, nie przyszedł z gwiazd. Najprawdopodobniej nadawał go amerykański samolot szpiegowski U-2. Tak zaczęła się historia naukowych poszukiwań obcych cywilizacji, która do dziś nie przyniosła ani jednego potwierdzonego sygnału. I właśnie dlatego warto ją opowiedzieć: żeby zrozumieć, czemu mimo wszystko SETI ma sens.Zaczynamy od Franka Drake'a i projektu Ozma, czyli od radioteleskopu w Green Bank wycelowanego w Tau Ceti i Epsilon Eridani. Potem spotkanie „Zakonu Delfina" z młodym Carlem Saganem i noblistą Melvinem Calvinem, na którym powstało równanie Drake'a. Tłumaczę, dlaczego ten wzór jest najgorzej rozumianą rzeczą w całej historii poszukiwań obcych i czemu jego ostatni parametr, długość życia cywilizacji technicznej, mówi więcej o nas niż o kosmitach. Dalej: skąd się bierze paradoks Fermiego, dlaczego w poszukiwaniach obcych największym problemem jest nasz własny hałas radiowy, czym są technosygnatury (freony w atmosferze egzoplanety, światła miast, ciepło odpadowe wokół gwiazdy) i co kryje się w sporze o METI, czyli o to, czy sami powinniśmy nadawać. Jest też paradoks słuchacza i obserwacja, że Ziemia z roku na rok cichnie.Źródła:1. Cocconi G., Morrison P., „Searching for Interstellar Communications", Nature 184, 844-846 (1959)https://aporcel.wordpress.com/wp-content/uploads/2023/11/seti-cocconi-morrison-nature-1959.pdf2. Dyson F. J., „Search for Artificial Stellar Sources of Infrared Radiation", Science 131, 1667-1668 (1960)https://www.science.org/doi/10.1126/science.131.3414.16673. Temming M., Crider A., „The Order of the Dolphin: Origins of SETI", AAS Meeting #227, id.114.01 (2016)https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016AAS...22711401T/abstract4. SETI Institute, „Project Ozma"https://www.seti.org/research/seti-101/project-ozma/5. SETI Institute, „SETI Research"https://www.seti.org/research/seti-101/seti-research/6. SETI Institute, „SETI@home update: 21 years of citizen science"https://www.seti.org/news/seti-at-home-update-21-years-of-citizen-science/7. Berkeley SETI Research Center, „Breakthrough Listen"https://seti.berkeley.edu/listen/8. NASA Ames, „Commemorating the Anniversary of the Drake Equation"https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/ames/commemorating-the-anniversary-of-the-drake-equation/9. NASA Science, „Searching for Signs of Intelligent Life: Technosignatures"https://science.nasa.gov/universe/search-for-life/searching-for-signs-of-intelligent-life-technosignatures/10. NASA, „NASA Study to Find an Extraterrestrial Civilization: Pollution Could Be the Solution"https://www.nasa.gov/news-release/nasa-study-to-find-an-extraterrestrial-civilization-pollution-could-be-the-solution/11. METI International, „Mission"https://meti.org/en/mission12. Science News, „Can you hear me now?"https://www.sciencenews.org/article/can-you-hear-me-now13. The Aviationist, „Shot Down 60 Years Ago Today: We Visit Gary Powers' U-2 In Moscow Now" (2020)https://theaviationist.com/2020/05/01/shot-down-60-years-ago-today-we-visit-gary-powers-u-2-in-moscow-now/14. TheSkyLive, „Tau Ceti"https://theskylive.com/sky/stars/tau-ceti-star15. TheSkyLive, „Epsilon Eridani (Ran)"https://theskylive.com/sky/stars/ran-epsilon-eridani-star16. alejakto.pl, „Ile jest gwiazd w kosmosie"https://alejakto.pl/ile-jest-gwiazd-w-kosmosie/

Chrysalis to zwycięski projekt statku pokoleniowego z konkursu Project Hyperion: walec o długości 58 kilometrów, który miałby zawieźć 1500 osób do Proximy Centauri. Podróż potrwa około 400 lat. To znaczy, że ludzie, którzy wejdą na pokład, nigdy nie zobaczą celu. Dotrą do niego dopiero ich potomkowie, kilkanaście pokoleń później.Sprawdzam, jak miałaby działać ta latająca kolonia. Napęd termojądrowy i 2,4 miliarda ton masy startowej (dla porównania: ISS waży 420 ton). Sztuczna grawitacja z pięciu obracających się pierścieni i windy kursujące między warstwami, które kręcą się w przeciwnych kierunkach. Dziesięć biomów z prawdziwą glebą, kosmiczna wersja średniowiecznej trójpolówki i dieta, w której mięso pochodzi wyłącznie z laboratorium. Do tego reguły życia społecznego, które z ziemskiej perspektywy brzmią niepokojąco: kolektywne wychowanie dzieci, rozpisany procentowo czas pracy i zero emerytury.Za projektem stoi interdyscyplinarny zespół (astrofizyk, architekt, ekonomistka, psycholożka i inżynierka środowiska), a sama idea sięga prac Konstantina Ciołkowskiego z 1903 roku. Autorzy proponują też próbę generalną przed startem: odizolowaną kolonię na Antarktydzie, która przez 70-80 lat symulowałaby warunki misji.Na końcu zostaje pytanie, którego nie da się uniknąć. Pierwsze pokolenie wybierze tę misję dobrowolnie, ale każde kolejne urodzi się już na pokładzie, bez prawa głosu. Czy taką podróż w ogóle wolno zacząć? I czy wy zdecydowalibyście się wsiąść?Tutaj można poczytać więcej o Chrysalis i obejrzeć projekt: https://www.canva.com/design/DAGmr3ubC8E/LHHAeeAIGGQe_TkZVs-PXA/view?utm_content=DAGmr3ubC8E&utm_campaign=designshare&utm_medium=affiliate&utm_source=Future%20PLC._221109&utlId=hcfa85973cc&clickId=2a73oOyGXxycRusWllRuDyI5Ukpx-83hjxfnWw0&irgwc=1#9

Ratel miodożerny uchodzi za najbardziej nieustraszone zwierzę świata: ma rozrywać mosznę bawołom, przeganiać lwy, zjadać kobry na śniadanie i być praktycznie nie do zabicia. Kłopot w tym, że większość tych rewelacji nie broni się w zderzeniu z nauką. Sprawdzam, skąd wzięła się historia o wygryzaniu jąder wielkim zwierzętom (i dlaczego od ponad 120 lat nikt jej nie potwierdził), czy słynna pancerna skóra rzeczywiście ma 6 milimetrów grubości, oraz czy miodożer faktycznie pryska cuchnącą wydzieliną jak skunks.Pod warstwą popkulturowej legendy kryje się zwierzę jeszcze ciekawsze, bo prawdziwe. Ratel ma jedną z najlepiej opisanych w przyrodzie odporności na jad węży, opartą między innymi na drobnej zmianie w budowie receptorów acetylocholiny, która elektrostatycznie odpycha neurotoksyny kobry. Poznasz Stoffela, samca budującego drabiny z błota i kamieni, żeby uciekać z wybiegu, dowiesz się, dlaczego młode gepardy wyglądają jak miodożery i na czym naprawdę polega jego współpraca z ptakami miodowodami.Źródła: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003347203922238https://ielc.libguides.com/sdzg/factsheets/ratel/behaviorhttps://www.youtube.com/shorts/3aQlVZzK6iYhttps://www.youtube.com/watch?v=Glg-nELDERUhttps://www.smithsonianmag.com/science-nature/honey-badgers-are-real-39896731/https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1017/S0952836903003789https://www.youtube.com/watch?v=bZzHc3qmBiohttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25796346/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33434458/https://www.earthtouchnews.com/natural-world/animal-behaviour/its-time-to-figure-out-just-how-smart-honey-badgers-really-are/https://www.youtube.com/watch?v=c36UNSoJenIhttps://www.youtube.com/shorts/ZcsTb3j0VVghttps://www.youtube.com/shorts/UWHrWiCkB2Mhttps://www.youtube.com/shorts/ClfNiExLqOkhttps://www.youtube.com/watch?v=hLG_Q8FJda0https://ewt.org/wp-content/uploads/2022/11/27.-Honey-Badger-Mellivora-capensis_LC.pdfhttps://www.semanticscholar.org/paper/The-Greater-Honeyguide%3A-Reciprocal-signalling-and-a-Fincham-Peek/4eba4cfd4a12581074f71ed71ecbb3d2e16f4444https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.13093

Leniwiec uchodzi za symbol ewolucyjnej porażki, ale to zwierzę potrafi utrzymać 100% masy swojego ciała na jednej kończynie przez 10 minut, obrócić głowę o 330 stopni i nosić w futrze grzyby zdolne hamować wzrost komórek raka piersi. Georges Buffon w 1749 roku nazwał je najniższą formą istnienia. Mylił się dokładnie tak bardzo, jak to możliwe.W filmie pokazuję, dlaczego leniwce to nie niedoróbka, tylko majstersztyk minimalizmu. Sprawdzamy, jak ich przodkowie wielkości mamuta rozsiewali awokado, zanim wyginęli z ręki człowieka. Tłumaczę, czemu leniwce złamały żelazną zasadę siedmiu kręgów szyjnych, której trzymają się wszystkie ssaki od myszy po żyrafę, i jak ten "konstrukcyjny fakap" dał im peryskopową głowę. Wchodzimy też w najdziwniejszą hipotezę współczesnej zoologii: czy leniwiec schodzi z drzewa za potrzebą po to, żeby hodować w swoim futrze glony, korzystając z pomocy ciem.Sięgam do katalogu Buffona, badań nad rozwojem embrionalnym kręgosłupa, pomiarów metabolizmu i pracy z 2014 roku, w której z sierści leniwców wyizolowano 84 szczepy grzybów. Część z nich okazała się aktywna przeciwko malarii, chorobie Chagasa i bakteriom lekoopornym.Jak to możliwe, że zwierzę funkcjonujące na oparach paliwa przetrwało 30 milionów lat, kiedy jego potężni krewni nie dali rady? Odpowiedź jest mniej oczywista, niż się wydaje.Źródła:1. https://www.youtube.com/watch?v=4TMvd1tI8jk2. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Bicho_pregui%C3%A7a_no_N%C3%BAcleo_Picinguaba.jpg/250px-Bicho_pregui%C3%A7a_no_N%C3%BAcleo_Picinguaba.jpg3. https://www.biolib.cz/IMG/GAL/BIG/394051.jpg4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10618861/5. https://www.cam.ac.uk/research/news/how-sloths-got-their-long-neck6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10618861/7. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3120709/8. https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jzo.130419. https://journals.biologists.com/jeb/article/223/14/jeb218370/224513/Keep-calm-and-hang-on-EMG-activation-in-the10. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4389270/11. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4389270/12. https://www.youtube.com/watch?v=BTRUqdH8IqQ&t=1s13. https://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1659-4266202100010001514. https://royalsocietypublishing.org/rspb/article-abstract/281/1778/20133006/77033/A-syndrome-of-mutualism-reinforces-the-lifestyle?redirectedFrom=fulltext15. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.008454916. https://www.youtube.com/watch?v=_bvDsn17Fz017. https://www.youtube.com/watch?v=bLzQk13JBMM

Rekin polarny, znany też jako rekin grenlandzki, to najdłużej żyjący kręgowiec na Ziemi: część osobników dożywa ponad 400 lat, a rekordzista prawdopodobnie przekroczył 500. To znaczy, że w lodowatych wodach Arktyki wciąż pływają zwierzęta, które urodziły się, zanim Magellan opłynął świat.Zobaczysz, jak ten gatunek łamie podstawowe zasady biologii kręgowców. Mózg ma wielkości kurzego jaja, pływa wolniej od spacerującego człowieka (około 1 km/h), a mimo to skutecznie poluje dzięki elektrorecepcji i fenomenalnemu węchowi. U niemal wszystkich osobników z rogówki oka zwisa kilkucentymetrowy pasożyt, a jego mięso śmierdzi moczem i jest tak toksyczne, że Islandczycy muszą je miesiącami przerabiać, zanim powstanie z niego hákarl.Skąd w ogóle wiadomo, że rekin ma kilkaset lat? Wiek udało się ustalić dopiero w 2016 roku, analizując soczewki oczu i radioaktywny węgiel z testów bomb jądrowych (wyniki opublikowano w Science). Z kolei zsekwencjonowany w 2024 roku genom, ponad dwa razy większy od ludzkiego, pokazuje, jak to zwierzę radzi sobie z nowotworami i naprawą DNA przez setki lat. Być może kryje się tam coś, co przyda się i nam.Jak wygląda życie stworzenia, które mogłoby pamiętać czasy króla Zygmunta Starego, gdyby tylko miało czym pamiętać? Źródła:1. https://www.nature.com/articles/s41598-019-46225-52. https://www.elasmo-research.org/education/white_shark/structure_brain.htm3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29785345/4. https://www.nature.com/articles/191829a05. https://bioone.org/journals/journal-of-parasitology/volume-88/issue-3/0022-3395(2002)088%5b0474%3aOLAWAO%5d2.0.CO%3b2/OCULAR-LESIONS-ASSOCIATED-WITH-ATTACHMENT-OF-THE-COPEPOD-OMMATOKOITA-ELONGATA/10.1645/0022-3395(2002)088[0474:OLAWAO]2.0.CO;2.short6. https://www.nature.com/articles/s41467-025-67429-67. https://ars.els-cdn.com/content/image/3-s2.0-B978032391789600008X-f02-51-9780323917896.jpg8. https://geerg.ca/wp-content/uploads/2023/06/GS_27.jpg9. https://bestiarium.kryptozoologie.net/artikel/curiosity-of-the-day-inuit-tools-made-from-greenland-shark-jaws/10. https://polarjournal.net/greenland-sharks-still-the-great-unknowns/11. https://www.reddit.com/r/natureismetal/comments/70p2da/a_greenland_shark_preys_upon_an_unfortunate_seal/12. https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2019.00125/full13. https://snowbrains.com/friday-fun-2-canadians-save-shark-choking-moose/14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27516602/15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33027263/16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1801314/17. https://www.mdpi.com/2072-6651/2/9/228918. https://www.nafo.int/Portals/0/PDFs/sc/2018/scr18-041.pdf19. https://www.nature.com/articles/s41598-024-59202-4

1 lutego 2003 roku, na 16 minut przed planowanym lądowaniem, prom kosmiczny Columbia rozpadł się nad Teksasem przy prędkości 20 tysięcy kilometrów na godzinę. Zginęło siedmioro astronautów, a tysiące fragmentów wahadłowca spadły na obszar dwóch stanów.Pokazuję, jak doszło do katastrofy STS-107 i dlaczego przyczyną nie był jedynie kawałek pianki izolacyjnej, który oderwał się od zbiornika 81 sekund po starcie. Prawdziwą przyczyną była decyzja administracyjna podjęta na orbicie, gdy NASA wiedziała o uderzeniu, miała narzędzia do oceny szkód i z nich nie skorzystała. Odtwarzam też cytat Jona Harpolda, który padł dzień przed powrotem załogi i który do dziś trudno czytać bez emocji.W filmie korzystam z ustaleń komisji admirała Harolda Gehmana (raport CAIB z 26 sierpnia 2003), z osobnego raportu o sekwencji rozpadu kabiny załogowej opublikowanego w 2008 roku, oraz z dokumentacji testów aerodynamicznych na panelach kompozytowych RCC. Wyjaśniam, dlaczego mechanizm tej tragedii był tym samym mechanizmem, który zniszczył Challengera 17 lat wcześniej, choć fizyka usterki wyglądała zupełnie inaczej.Na końcu opowiadam, co tak naprawdę przetrwało misję STS-107. Odpowiedź jest zaskakująca i mówi sporo o tym, co kosmos potrafi zrobić z życiem.Posortowałem 60 komentarzy z dokumentu według trzech kategorii: źródła merytoryczne, materiały wideo (do montażu/inspiracji), i pominięte zdjęcia/grafiki.Źródła1. NASA — strona oficjalna misji STS-107: https://www.nasa.gov/mission/sts-107/2. The Atlantic, "Columbia's Last Flight" (William Langewiesche, 2003): https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2003/11/columbias-last-flight/304204/3. Raport CAIB, vol. 3, część 2 (govinfo.library.unt.edu): https://govinfo.library.unt.edu/caib/news/report/pdf/vol3/part02.pdf4. Smithsonian Magazine, "Shuttle Tiles": https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/shuttle-tiles-12580671/5. NASA, "Remembering Columbia STS-107": https://www.nasa.gov/remembering-columbia-sts-107/6. NASA, "Remembering STS-107: Her Crew": https://www.nasa.gov/image-article/remembering-sts-107-her-crew/7. Wayne Hale's blog, "After Ten Years Working on the Wrong Problem": https://waynehale.wordpress.com/2013/01/13/after-ten-years-working-on-the-wrong-problem/8. UCSB American Presidency Project — przemówienie George'a W. Busha do narodu po utracie Columbii: https://www.presidency.ucsb.edu/documents/address-the-nation-the-loss-space-shuttle-columbia9. CRS Report (Congressional Research Service) RS21408: https://www.everycrsreport.com/files/20030224_RS21408_ad5a510c3aa5e66d760f027b1aa384f291e0ef13.pdf10. collectSPACE — wystawa pamięci Columbii / safety exhibit: https://www.collectspace.com/news/news-022708a-columbia-safety-exhibit-traveling-memorial.html11. Spaceflight Now, "20 Years After Columbia Disaster: Lessons Learned": https://spaceflightnow.com/2023/02/01/20-years-after-columbia-disaster-lessons-learned-still-in-sharp-focus-at-nasa/12. IEEE Spectrum, "How to Fix a NASA Disaster": https://spectrum.ieee.org/how-to-fix-a-nasa-disaster13. Semantic Scholar — Melis & Carney, "A Summary of the Space Shuttle Columbia Tragedy": https://www.semanticscholar.org/paper/A-Summary-of-the-Space-Shuttle-Columbia-Tragedy-and-Melis-Carney/00b3e71009903e51302b8b4fbb719bbc667c8214/figure/714. NASA Technical Reports Server (NTRS), publikacja 20030093634: https://ntrs.nasa.gov/citations/2003009363415. CBS News, "Worms Survived Space Shuttle Crash": https://www.cbsnews.com/news/worms-survived-space-shuttle-crash/16. NASA — strona oficjalna misji STS-114 (powrót programu po katastrofie): https://www.nasa.gov/mission/sts-114/

Diabeł tasmański miał wyginąć do 2030 roku przez zaraźliwy nowotwór, który przenosi się przez ugryzienie. Tymczasem wszystko wskazuje, że będzie straszył w buszu jeszcze długo, bo zaczął ewoluować w tempie, które zaskoczyło naukowców. Największy mięsożerny torbacz świata radzi sobie z dwoma niezależnymi szczepami zakaźnego nowotworu (DFTD i DFT2), jego mleko zawiera peptydy hamujące wzrost komórek rakowych, a naturalna odporność niektórych populacji rozwija się w tempie widocznym międzypokoleniowo. Diabelski PR to osobna historia. Nazwę dostał od europejskich osadników, reputację mordercy owiec zbudował niesłusznie, a piekielny wizerunek utrwaliła kreskówka Warner Bros z 1954 roku. W rzeczywistości to gatunek zwornikowy ekosystemu Tasmanii, z najsilniejszym w przeliczeniu na masę zgryzem wśród ssaków lądowych, długimi wibrysami na głowie, ogonem magazynującym tłuszcz i wyjątkowo krwawym życiem rozrodczym. Samica rodzi do 40 młodych wielkości ziarnka ryżu, a szansę przeżycia ma tylko czwórka, która jako pierwsza dotrze do sutków w torbie. Samce potrafią więzić partnerki w norze nawet przez 8 dni. Film pokazuje też historię relacji diabła z wilkiem workowatym, rolę w wyginięciu tego drugiego, reintrodukcję na kontynentalną Australię po 3000 lat oraz fakap z wyspą Maria, gdzie ubezpieczeniowa kolonia diabłów wyżarła 3000 par pingwinów małych.Źródła:1. https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110627151710.htm2. https://en.wikipedia.org/wiki/Bite_force_quotient3. https://royalsocietypublishing.org/rspb/article-abstract/272/1563/619/75766/Bite-club-comparative-bite-force-in-big-biting?redirectedFrom=fulltext4. https://link.springer.com/article/10.1007/s10914-022-09638-05. https://phys.org/news/2023-12-animals-tasmanian-devils-teeth.html6. https://connectsci.au/am/article-abstract/44/1/126/36155/Torn-limb-from-limb-the-ethology-of-prey7. https://www.semanticscholar.org/paper/A-Field-Study-of-Communication-and-Social-Behavior-Pemberton-Renouf/1dd3564293ee745eca5504bee74e7f2b7fe235288. https://ielc.libguides.com/sdzg/factsheets/tasmaniandevil/diet9. https://connectsci.au/zo/article-abstract/41/5/507/43099/A-Field-Study-of-Communication-and-Social-Behavior?redirectedFrom=fulltext10. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7345153/11. https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-981-19-1282-5_62-112. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7614631/13. https://nre.tas.gov.au/conservation/threatened-species-and-communities/lists-of-threatened-species/threatened-species-vertebrates/save-the-tasmanian-devil-program/tasmanian-devils-faqs14. https://www.nature.com/articles/ncomms1268415. https://www.pnas.org/doi/abs/10.1073/pnas.071123610516. https://scifundchallenge.org/firesidescience/2016/04/11/amazing-marsupials/17. https://www.abc.net.au/news/2021-06-22/tasmanian-devils-decimate-wildlife-on-maria-island/100234550

Borelioza to jedna z najszybciej rosnących chorób zakaźnych w Europie — w Polsce zapadalność wzrosła ponad 13-krotnie w ciągu dwóch dekad. W tym filmie opowiadam pełną historię: od małego miasteczka Lyme w Connecticut, gdzie dwie zdeterminowane matki odkryły epidemię, której lekarze nie potrafili wyjaśnić, po współczesne kontrowersje, które podzieliły świat medycyny na dwa obozy.⚠️ Borelioza to też pole minowe pseudomedycyny. W filmie rozbieramy na czynniki pierwsze popularne "alternatywne metody leczenia boreliozy": biorezonans (aparat MORA), ozonoterapię, komory hiperbaryczne, srebro koloidalne, protokół Buhnera, a także kontrowersyjne wytyczne ILADS i ich wielomiesięczną antybiotykoterapię. Źródła:1. https://www.researchgate.net/publication/372963520_Lyme_Disease_and_Post-treatment_Lyme_Disease_Syndrome_Current_and_Developing_Treatment_Options2. https://thepharmacologist.org/lyme-disease/3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117402/4. https://www.nature.com/articles/ncomms17015. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08912963.2014.8976996. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12213884/7. https://www.mdpi.com/2076-2607/10/2/2128. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S12864579163002969. https://www.mdpi.com/2076-2607/12/9/176610. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2785505/11. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11897061/12. https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(20)31449-513. https://www.researchgate.net/figure/a-Schematic-representation-of-the-acquisition-development-and-transmission-of_fig2_34376071314. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9532263/15. https://www.lymedisease.org/tick-lyme-transmission-time/16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41316418/17. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12672175/18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12061448/19. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby-odkleszczowe/co-warto-wiedziec/211967,czy-rumien-wedrujacy-zawsze-oznacza-borelioze20. https://ptbk.uken.krakow.pl/choroby-odkleszczowe/21. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(11)60103-7/abstract22. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10483257/23. https://www.gov.pl/web/psse-znin/borelioza--cicha-choroba-przenoszona-przez-kleszcze24. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4657537/25. https://www.escmid.org/esgbor/26. https://www.idsociety.org/ID-topics/infectious-disease/lyme-disease/27. https://podyplomie.pl/medical-tribune/26348,jak-leczyc-borelioze-konca-sporu-nie-widac28. https://en.wikipedia.org/wiki/International_Lyme_and_Associated_Diseases_Society29. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1634816/30. https://academic.oup.com/ofid/article/12/3/ofaf017/795425231. https://atgmedic.pl/biorezonans/borelioza/32. https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(21)00119-8/fulltext33. https://www.gov.pl/web/rpp/podsumowanie-dzialan-rzecznika-praw-pacjenta-w-zakresie-leczenia-boreliozy-metoda-ilads-i-pierwsza-kara-pieniezna-nalozona-w-tej-sprawie34. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34788080/35. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/15303667251363125borelioza leczenie naturalne, zioła na boreliozę, protokół Buhnera, czystek na boreliozę, przewlekła borelioza leczenie, borelioza objawy, biorezonans borelioza, ozonoterapia borelioza, komora hiperbaryczna borelioza, srebro koloidalne borelioza, ILADS Polska, borelioza leczenie domowe, rdestowiec japoński borelioza, koci pazur borelioza, lekarz ILADS Polska, borelioza antybiotyki nie pomagają, reakcja Herxheimera borelioza, borelioza forum leczenie, borelioza leczenie ziołami, naturalne leczenie boreliozy, borelioza rumień wędrujący, neuroborelioza objawy, borelioza diagnostyka, choroba z Lyme, kleszcz borelioza, borelioza a depresja, borelioza stawowa, zespół poboreliozowy, borelioza szczepionka, Borrelia burgdorferi