#59 Poza Kościołem nie ma zbawienia? (Słomka & Strzelczyk)

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl  W tym odcinku kontynuujemy rozmowę o encyklice Magnifica humanitas. Tym razem zatrzymujemy się przede wszystkim przy wątkach, które łatwo znikają za medialnym zainteresowaniem sztuczną inteligencją: relacji prawdy i demokracji, kryzysie zaufania, edukacji oraz wojnie. Pytamy, dlaczego prawda może być rozumiana jako dobro wspólne i dlaczego bez elementarnego kontaktu z rzeczywistością nie da się budować odpowiedzialnego społeczeństwa demokratycznego.Rozmawiamy także o wyzwaniach, jakie sztuczna inteligencja stawia szkole i uniwersytetowi: od weryfikacji wiedzy po sens uczenia się na pamięć i potrzebę integralnego spojrzenia na ludzkie poznanie. W ostatniej części odcinka przechodzimy do papieskiej krytyki „kultury potęgi”, pytania o przezwyciężenie teorii wojny sprawiedliwej oraz problemu autonomicznych systemów broni. Zastanawiamy się, czy sztuczna inteligencja jest jeszcze zwykłym narzędziem i kto ponosi odpowiedzialność za to, co zostało w nią wpisane.Seria filmów wyjaśniających jak działa uczenie maszynowe i sztuczna inteligencja: https://youtu.be/aircAruvnKk?si=f9LfwKczeTTU1cTV (kanał Granta Sandersona).  

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl   Pierwszą część naszej rozmowy o encyklice Leona XIV rozpoczynamy od omówienia  sposobu zaprezentowania encykliki; następnie dużo czasu poświęcamy jej tytułowi, a właściwie pierwszym pięciu słowom; potem przyglądamy się pierwszym dwóm rozdziałom, które tworzą spójny wykład katolickiej nauki społecznej. Wykład ten jest oparty na trzech filarach, spośród których najwięcej uwagi poświęcamy idei godności ludzkiej. Dopiero trzeci rozdział encykliki podejmuje temat AI. Leon dobrze diagnozuje niebezpieczeństwo „władzy cyfrowej”, ale nie unika pewnego rodzaju antropomorfizowania model językowych. Kolejnym ważnym tematem, obecnym w całej encyklice jest kwestia prawdy. Leon  opisuje proces  rozmywania samej idei prawdy poprzez symulowanie interakcji międzyosobowej oraz jako efekt modelowania komunikacji masowej za pomocą algorytmów.    Leon XIV, Magnifica humanitas, sztuczna inteligencja, prawda, godność, katolicka nauka społeczna: https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Dignitas infinita: https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20240402_dignitas-infinita_pl.htmlJean  Baudrillard, „Symulakry i symulacja”, wyd. francuskie: 1981; wydanie polskie: przekład Sławomir Królak, wyd. Sic!,  Warszawa 2005. Wspominany podkast:#61 Teologia jako „silna myśl” (Słomka & Strzelczyk)

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.plTytuł tego podkastu jest wbrew pozorom bardzo precyzyjny, albowiem w naszej rozmowie podejmujemy różne wątki myśli Emmanuela Levinasa, a jedynym kryterium doboru i kolejności tychże wątków jest nasze teologiczne zainteresowanie. A więc zaczynamy od rozważenia głęboko biblijnego, judaistycznego charakteru myśli Levinasa i idei stworzenia jako fundamentu tejże myśli. Potem wskazujemy na pragnienie, jako otwarcie na to, co nieskończone; rozważamy opisy twarzy i Innego, drugiego człowieka, który nieproszony przymusza nas do odpowiedzialności i w ten sposób staje się usprawiedliwieniem naszej wolności, przyglądamy się refleksji Levinasa o ateizmie… To nie są wszystkie wątki. Zapraszamy do słuchania.Książki, o których wspominamy to m.in.:Emmanuel Levinas, Całość i nieskończoność: esej o zewnętrzności, tłum. Małgorzata Kowalska, wyd. PWN, Warszawa 1998.Emmanuel Levinas, Cztery lektury talmudyczne, tłum. Ewa Burska, wyd. Oficyna Literacka, Kraków 1995.Emmanuel Levinas, Trudna wolność: Eseje o judaizmie, tłum. A. Kuryś, wyd. Atext, Gdynia 1991.Franz Rosenzweig, Gwiazda zbawienia, tłum. Tadeusz Gadacz, Wydawnictwo Znak, Kraków 1998.Jan Słomka, Filozofia Emmanuela Levinasa jako ancilla theologiae, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2022. https://monograph.us.edu.pl/index.php/wydawnictwo/catalog/book/PN.4101  Polecamy też:  https://dzieje.pl/aktualnosci/rozmowy-w-castel-gandolfo-czyli-jak-papiez-przysluchiwal-sie-dyskusjom-intelektualistow

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.plW tym odcinku rozmawiamy ekumenicznie o pokucie sakramentalnej: o tym, co dzieje się z człowiekiem ochrzczonym, kiedy grzeszy, i jak Kościoły tradycji katolickiej oraz luterańskiej próbowały ten problem opisać. Punktem wyjścia jest pytanie o relację między chrztem a spowiedzią: czy pokuta jest osobnym sakramentem, czy raczej aktualizacją chrzcielnego procesu umierania starego człowieka i rodzenia się nowego.Wracamy do Lutra, Melanchtona, Trydentu. Interesuje nas przede wszystkim to, jak za dawnymi formułami stoją różne doświadczenia pastoralne: skrupuły, lęk przed niepewnością przebaczenia, nadużycia odpustowe, pytanie o sens absolucji i o to, czy człowiek ma „coś zrobić”, żeby przyjąć łaskę.W drugiej części rozmowy przyglądamy się czynowi pokutnemu. Pytamy, czy można go rozumieć inaczej niż jako karę: jako element wychowania, ćwiczenie w cnocie, próbę zmierzenia się ze skutkami grzechu. W tle cały czas wraca różnica języków: katolickiego, mocniej sądowego i ontologicznego, oraz luterańskiego, bardziej egzystencjalnego i skoncentrowanego na wymiarze pastoralnym.

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl„Silna myśl” jest nazwą utworzoną w opozycji do “słabej myśli”, jednego z kluczowych pojęć w myśli filozoficznej Giannigo Vattimo (1936-2023). Słaba myśl jest niemal synonimem myśli postmodernistycznej  podkreślającym jej charakter opozycyjny wobec myśli oświecenia - myśli silnej. W trakcie rozmowy najpierw przedstawiamy społeczne i biograficzne korzenie “słabej myśli” Gianniego Vattimo, a potem próbujemy uchwycić najważniejsze cechy tejże myśli słabej, czyli postmodernistycznej. Wskazujemy na dwa punkty:  odrzucenie idei prawdy (bo ta idea miałaby prowadzić do przemocy) oraz demontaż idei tożsamości podmiotu, a zwłaszcza trwania tejże tożsamości w czasie. Ale głównym pytaniem naszej rozmowy jest teologia. Uznajemy, że teologia w swoim rdzeniu musi pozostać myślą silną. Fundamentem jej siły jest oparcie przyjmowanym w wierze Objawieniu. To oparcie daje teologii siłę także do tego, aby w pewnych obszarach stawać się myślą słabą. Zastanawiamy się nad sposobami rozmowy teologa z kulturą współczesną coraz bardziej przenikniętą postmodernistycznym sposobem myślenia. Tutaj pojawia się różnica:  każdy z nas preferuje inną drogę takiej rozmowy. Zapraszamy do cierpliwego słuchania podkastu, gdyż ta różnica ujawnia się dopiero pod koniec naszej rozmowy.

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl   Tym razem przyglądamy się teologiczno-politycznym wątkom obecnym w wypowiedziach Petera Thiela, jednego z najbardziej wpływowych przedstawicieli środowiska Doliny Krzemowej. Punktem wyjścia dla rozmowy są jego odwołania do motywów apokaliptycznych: katechona, Antychrysta i fałszywego pokoju, a także sposób, w jaki łączy je z diagnozą współczesnej polityki. W rozmowie odnosimy się do krytyki myśli Thiela, sformułowanej przez biskupa Antonio Staglianò, rektora Papieskiej Akademii Teologicznej. Zastanawiamy się, dlaczego Thiel krytykuje dziedzictwo Oświecenia, zarzucając mu  naiwny optymizm, i w jaki sposób ta krytyka znajduje ujście w niebezpiecznej apologii przemocy. Osobne miejsce poświęcamy teorii mimetyczno-ofiarniczej René Girarda. Pytamy, jak Thiel modyfikuje i zniekształca koncepcję tego myśliciela i jak tym samym ujawnia, że jego apokaliptyczna „teologia” jest u samych podstaw sprzeczna z przekazem Ewangelii.   W rozmowie odwołujemy się do tekstu listu biskupa Staglianò. Znajdziemy go w wersji oryginalnej (włoskiej) pod następującym adresem:   https://www.theologia.va/content/cultura/it/collegamenti/accademie-pontificie/teologia/notizie/la-teologia-che-manca-stagliano.html   Pozostałe ważne teksty, przywołane w rozmowie mniej lub bardziej bezpośrednio:    Edward Augustyn, Watykan kontra Thiel: dlaczego Kościół potępia „amerykańską herezję”? (w tekście także list bpa Antonio Stagliano, Tygodnik Powszechny, paywall) https://www.tygodnikpowszechny.pl/watykan-kontra-thiel-dlaczego-kosciol-potepia-amerykanska-herezje-193264   Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński, Mesjasz z Doliny Krzemowej. Kim jest Peter Thiel i czemu miesza religię z biznesem (Tygodnik Powszechny, paywall) https://www.tygodnikpowszechny.pl/mesjasz-z-doliny-krzemowej-kim-jest-peter-thiel-i-czemu-miesza-religie-z-biznesem-192734   Wolfgang Palaver, In den Spuren Carl Schmitts: Peter Thiels Kampf gegen den Antichrist (Feinschwarz.net)  https://www.feinschwarz.net/in-den-spuren-carl-schmitts-peter-thiels-kampf-gegen-den-antichrist/   Antonio Spadaro, Peter Thiel in Rome: The Apocalypse as strategy (Catholic Outlook) https://catholicoutlook.org/peter-thiel-in-rome-the-apocalypse-as-strategy/

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl   Tym razem rozmawiamy o znanej formule: „Poza Kościołem nie ma zbawienia”. Jest to rozwinięcie wywiadu Anety Kuberskiej z Grzegorzem Strzelczykiem. W trakcie naszej rozmowy omawiamy okoliczności użycia tejże formuły przez Cypriana, jej interpretację przez Augustyna i Pseudo-Augustyna, jej karierę w średniowieczu i nowożytności. A więc przypominamy bullę „Unam Sanctam” Bonifacego VIII nadającą tej formule rozumianej bardzo restrykcyjnie wagę doktrynalną, oraz teologię Tomasza z Akwinu, w której nie ma miejsca na restrykcyjne rozumienie tejże formuły. Następnie przypominamy naukę Lumen gentium o Kościele. Ta nauka wyklucza restrykcyjne rozumienie omawianej formuły. Na niej opiera się Katechizm Kościoła Katolickiego, który przedstawia interpretację formuły „Poza Kościołem nie ma zbawienia” w punktach 846 – 848. Pod koniec rozmowy rozważamy istotną zmianę, która – mimo upływu ponad sześćdziesięciu lat od zakończenia Soboru - ciągle może być dla wielu katolików powodem do niepokoju. Otóż przez Soborem Watykańskim II doktryna katolicka była przedstawiana jako niezmienna, monolityczna całość, w którą należy wierzyć bez wątpliwości. Sobór pokazał doktrynę jako dynamiczną, żywą  Tradycję, która jest semper reformanda.  Literatura: https://wiez.pl/2026/03/27/czy-nadal-obowiazuje-przekonanie-ze-poza-kosciolem-nie-ma-zbawienia/ ks. Grzegorz Strzelczyk, Aneta Kuberska, Kościół, świat, reforma. Rozmowy o wierze i sumieniu, Kraków, Wydawnictwo WAM, 2026. 

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl  W tym ekumenicznym odcinku rozmawiamy z Jerzym Sojką o teologii Słowa Bożego: o jego sprawczości, o relacji między tekstem Pisma, głoszeniem i wiarą oraz o tym, czy i w jakim sensie można mówić o „sakramentalności” słowa. Punktem wyjścia staje się dla nas zarówno praktyka reformacji, jak i katolicka refleksja nad słowem, sakramentem i działaniem Ducha Świętego. Pytamy o to, co właściwie dzieje się wtedy, gdy słowo Boże jest czytane, przepowiadane i przyjmowane we wspólnocie Kościoła. Wracamy do Lutra, Soboru Trydenckiego, scholastyki, kaznodziejstwa i renesansowego zwrotu ku źródłom, a także do współczesnych prób odzyskania mocniejszego języka dla opisu skuteczności słowa w liturgii. Interesuje nas nie tylko historyczny spór między katolicyzmem i reformacją, ale także głębsze pytanie o to, jak słowo Boże działa: czy tylko poucza, czy także realnie kształtuje wiarę, Kościół i ludzką odpowiedź na Boże wezwanie. Zastanawiamy się nad relacją między słowem czytanym, słowem głoszonym i słowem sakramentalnym, a także nad tym, jak różne tradycje chrześcijańskie próbowały opisać tę samą rzeczywistość wiary. W tle naszej rozmowy pojawiają się również pytania o rolę kaznodziei, o znaczenie rozumienia słowa oraz o to, dlaczego niektóre intuicje teologiczne bywają obecne w Kościele, ale przez długi czas nie znajdują dla siebie odpowiedniego języka. 

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl W tym odcinku gościmy ponownie Aleksandrę Kłos-Skrzypczak i przyglądamy się temu, jak kształtowało się katolickie szkolnictwo wyższe w Stanach Zjednoczonych i dlaczego jego historia tak bardzo różni się od europejskiej. Rozmawiamy o kolonialnych początkach edukacji, o sytuacji katolików jako mniejszości oraz o tym, jak z potrzeby obrony własnej tożsamości rodziły się katolickie kolegia i uniwersytety. Dużo miejsca poświęcamy sporowi o wolność akademicką: pytamy, kto naprawdę kształtuje uniwersytet, gdzie przebiega granica między wpływem fundatorów, władz uczelni i samych nauczycieli oraz dlaczego te napięcia tak mocno wybrzmiały właśnie w amerykańskim kontekście. Wracamy też do Katolickiego Uniwersytetu Ameryki, do debat wokół Humanae vitae i do pytania, co dzieje się z teologią wtedy, gdy ogranicza się przestrzeń dyskusji. To rozmowa o historii, ale także o cenie, jaką Kościół płaci, gdy zamiast debaty wybiera administracyjne rozstrzygnięcia. 

Informacje o podkaście, odcinkach i autorach: https://teologiazkatowic.pl  W tym odcinku dyskutujemy na temat  koncepcji „wojny sprawiedliwej”. Idea ta przez niektórych teologów/filozofów traktowana jako oksymoron i wytrych do usprawiedliwiania wojen, przez innych uważana jest za jedyny sposób ucywilizowania konfliktów zbrojnych. Katechizm Kościoła Katolickiego, choć odwołuje się do idei „sprawiedliwej wojny”, nie traktuje jej jako punktu wyjścia, w centrum nauczania Kościoła w tym temacie, stawiając dążenie do zachowania pokoju.  Na ile koncepcja „wojny sprawiedliwej” jest wciąż możliwa do utrzymania? Czy istnieje inny sposób uprawnionego zaangażowania militarnego, który nie jest obroną? Czy chrześcijanin z natury powinien być pacyfistą? Odpowiedzi na te pytania usiłujemy szukać, rozmawiając na kanwie niedawnego ataku USA na Iran, który na nowo sprowokował dyskusję wokół możliwości prowadzenia działań zbrojnych przez chrześcijan.   Rozmowa jest komentarzem do dyskusji medialnej w trzech amerykańskich mediach katolickich: First Things, Commonweal i America Magazine. We wszystkich analizowanych mediach idea wojny sprawiedliwej jest traktowana jako punkt odniesienia, choć dla jednych stanowi próbę uzasadnienia słuszności niektórych działań administracji Donalda Trumpa, podczas gdy dla innych jest narzędziem do jednoznacznego potępienia decyzji rządzących Stanami Zjednoczonymi.    Linki do omawianych mediów:  https://firstthings.com https://www.commonwealmagazine.org https://www.americamagazine.org  KKK: 2307-2310