Republikalipsa 2026

Wynalazek odziarniarki odmienił Południe - bawełna stała się absolutną podstawą gospodarki południowych stanów i najważniejszym towarem eksportowym całych Stanów Zjednoczonych. To sprawiło, że niewolnictwo, które tuż po wojnie o niepodległość mogło wydawać się zanikającą instytucją, nabrało nowego impetu. Liczba niewolników wzrosła z 700 tysięcy do 2 milionów w roku 1830, a następnie do 4 milionów przed wojną secesyjną. Południowcy przestali traktować niewolnictwo jako zło konieczne, „szczególną instytucję”, której likwidacja byłaby trudna czy skomplikowana i zaczęli go bronić z całą zaciekłością jako rozwiązania  dobrego dla wszystkich ludzi - i białych, i czarnych. Przekonywano, że jest zgodne z Naturą i wymyślano teorie pseudonaukowe na poparcie tej tezy.  Mówimy też o społeczeństwie Południa: oligarchicznej strukturze społecznej „niewolnikokracji” i „białej hołocie”; o „paternalizmie” właścicieli niewolników i o arbitralności tej instytucji, która bez względu na to co powtarzali sobie sami Południowcy, opierała się ostatecznie wyłącznie na przemocy. Jak naprawdę wyglądało niewolnictwo na Południu? Czy bliżej było mu do tego co widzimy w „Przeminęło z wiatrem” Davida Selznicka czy do „Zniewolonego” Steve’a McQueena? I w jaki sposób konflikt o istnienie - i rozszerzanie niewolnictwa - z coraz większą mocą rozsadzał Stany Zjednoczone od środka. Kolejne kompromisy tylko przeciągały nadejście tego, co nieuniknione - secesji.

54 a może nawet 56 miejsc dla Demokratów w Senacie i co najmniej 255 miejsc w Izbie Reprezentantów. Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanskiNieźle jak na partię, której jeszcze na początku roku nie dawano większych szans na zdobycie choćby minimalnej przewagi w Senacie. A to nie wszystko, bo są także sukcesy w wyborach do stanowych legislatur i na urzędy gubernatora. Od stycznia trzy czwarte Amerykanów będzie mieszkało w stanach gdzie gubernatorem jest Demokrata. Łącznie takich stanowi będzie co najmniej 28 a może nawet 30. W 22 Demokraci zgarnęli pełną pulę, czyli trifecta (kontrolę obu izb legislatury i gubernatorstwo). Krótko mówiąc, wynik tegorocznych wyborów połówkowych to powód do ogromnej radości dla zwolenników Partii Demokratycznej. Ale czy to znaczy, że Demokraci wygrali, bo Amerykanie zapałali miłością do ich partii, czy dlatego, że nie mogli już znieść Donalda Trumpa? Demokraci dostali szansę, ale zawiedzeni wyborcy - o czym przekonał się Donald Trump - mogą wycofać swoje poparcie.W dzisiejszym odcinku omawiamy wyniki wyborów połówkowych - patrzymy na dane, na reakcje, na komentarze. Zastanawiamy się, które ze skrzydeł Demokratów ma większe powody do radości i jak na tę przegraną reagują Republikanie, a jak sam prezydent. Co powinni zrobić Demokraci z nowo zdobytą władzą? I czy będą mieli odwagę wprowadzić poważne reformy czy znów skończy się paraliżem i marginalizacją Kongresu?

Nadeszła republikalipsa - Amerykanie ruszyli na wybory i dali Demokratom zwycięstwo niewidziane od dawna: co najmniej 54 miejsca w Senacie, solidna przewaga w Izbie Reprezentantów, spektakularne wygrane w Georgii, Ohio, a zwłaszcza w Teksasie, gdzie po kilku dekadach kończy się republikańska dominacja. Dzielimy się z Państwem na szybko paroma refleksjami, a więcej o wynikach tych wyborów opowiemy w najbliższym odcinku.

Już 3 listopada, we wtorek, wybory połówkowe, czyli w połowie prezydenckiej kadencji. Amerykanie wybiorą 435 członków Izby Reprezentantów, 35 senatorów, ale także gubernatorów, burmistrzów, stanowe legislatury itd. Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanskiPopularność prezydenta Trumpa szoruje po dnie, a wybory połówkowe to zawsze referendum na temat partii rządzącej - czy więc Demokraci mają szansę na odbicie obu izb Kongresu?W dzisiejszym odcinku wyruszamy w podróż po mapie wyborczej. Opowiadamy o przedziwnej polityce Alaski, gdzie rywalizuje dwóch kandydatów o tym samym imieniu i nazwisku; o paskudnych zagrywkach w Ohio od których odcinają się nawet niektórzy Republikanie; o islamofobii w Michigan, gdzie Republikanie straszą „hordami dżihadystów”; o sile nazwisk „Nixon” i „Graham”; o znaczeniu przemysłu drzewnego w Maine, białka w Missisipi i testosteronu w Teksasie; oraz o wiele, wiele więcej.A do tego Saddam Husajn, „Cheesecake Factory”, pancerniki, biedronki, niezapominajki oraz wiele ważnych ogłoszeń.

Na dwa tygodnie przed wyborami w połowie kadencji prezydenta, które odbędą się 3 listopada, sytuacja nie wygląda dla Republikanów różowo.Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanskiSondaże przewidują nie tylko, że stracą Izbę Reprezentantów, ale też ich kontrola nad Senatem jest zagrożona. I to mimo gigantycznych pieniędzy, jakie wydają na tę kampanię z pomocą Elona Muska, największego darczyńcy Partii Republikańskiej, który w niektórych stanach niemalże w pojedynkę finansuje republikańskie kampanie.Nie pomagają nieustanny chaos w Białym Domu i osobliwe wypowiedzi Donalda Trumpa, który - ufny we własną charyzmę - jeździ po kraju i usiłuje wspierać republikańskich kandydatów. Czy jednak zachwyty nad muskulaturą polityków i przechwalanie się renowacjami w Białym Domu naprawdę mobilizują wyborców? Amerykanie są zmęczeni wysokimi kosztami życia i paliwa, a ważnym tematem kampanii stała się korupcja. Nic dziwnego, bo nie ma już niemal dnia, żeby nie wybuchł jakiś nowy skandal korupcyjny z udziałem ludzi z kręgu Donalda Trumpa. O kilku najnowszych opowiadamy w odcinku.Zastanawiamy się też nad tym, co stoi za kolejną zmianą kursu Trumpa wobec Rosji i Ukrainy - kto ograniczył Ukrainie dostęp do Starlinka i dlaczego miesiąc po podpisaniu ustawy przewidującej nowe sankcje na Rosję Trump ogłosił, że USA będą teraz kupować rosyjską ropę?

Nieudana egzekucja Christy Pike w stanie Tennessee oraz zapowiedzi Departamentu Obrony, że planowana egzekucja majora Nidana Hasala przez rozstrzelanie będzie transmitowana na żywo w internecie, sprawiły, że na nowo rozgorzał spór o karę śmierci - instytucję, którą zniesiono już w niemal wszystkich krajach demokratycznych, poza Stanami Zjednoczonymi.Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanskiOpowiadamy o historii kary głównej w Ameryce: dlaczego w XVIII wieku była karą niemal za wszystko, a w wieku XIX jej stosowanie tak bardzo różniło się na Północy i na Południu? Jak to jest, że Stany Zjednoczone, które w latach 60. XX wieku przestały wykonywać wyroki śmierci, teraz tracą kilkadziesiąt osób rocznie? Dlaczego Sąd Najwyższy w 1972 roku uznał karę śmierci za „okrutną i niecodzienną”, a przez to niezgodną z Konstytucją, by w 1976 roku zmienić zdanie? Dlaczego kolejne poszukiwania takiej metody egzekucji, która byłaby „humanitarna” przynosiły porażkę za porażką? Dlaczego nie jest nią też powszechnie stosowany zastrzyk z trucizną.Czy kara śmierci rzeczywiście odstrasza przestępców? Dlaczego blisko połowa wszystkich egzekucji w USA ma miejsce na Florydzie? I czy rzeczywiście w USA nigdy nie stracono osoby niewinnej?Odcinek tylko dla osób pełnoletnich.

Kiedy Ameryka ogłaszała niepodległość, niewolnictwo było legalne we wszystkich Trzynastu Koloniach. Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanskiOczywiście istniały między nimi zasadnicze różnice - Północ była „społeczeństwem z niewolnikami”, a Południe „społeczeństwem niewolniczym”, gdzie cała struktura społeczno-gospodarcza opierała się na przymusowej pracy czarnych ludzi. Wybuch wojny o niepodległość w 1775 roku był pierwszym wielkim testem tej amerykańskiej instytucji: jak pogodzić wielkie słowa o prawie naturalnym, o wolności, o prawach człowieka, z niewolnictwem? Czy wzrost nastrojów rewolucyjnych oznaczał wzrost nastrojów antyniewolniczych? Czy Ojcowie Założyciele widzieli tę rażącą sprzeczność, że domagają się wolności, a sami pozbawiają wolności innych? Na jakie kompromisy zgodziła się Północ, żeby utrzymać jedność kraju i w ogóle umożliwić mu powstanie? Czego nie ma w Deklaracji niepodległości, a czego w Konstytucji? Opowiadamy o roli, jaką czarni Amerykanie odegrali w wojnie o niepodległość, o tym po której stronie walczyli, o tym jak traktowali ich Anglicy, a jak Amerykanie i o tym, jaki los czekał ich po wojnie w nowopowstałych Stanach Zjednoczonych.

W dniach 23-25 września 2026 roku wizytę w Waszyngtonie złożył chiński przywódca, Xi Jinping. Prezydent Trump podjął gościa z najwyższymi honorami - pojechał przywitać chińską delegację na lotnisku, podjął kolacją w Białym Domu, pokazał Xi oryginał Deklaracji Niepodległości i Konstytucji, a także lądowisko dla helikoptera zbudowane na Południowym Trawniku oraz - wciąż budowaną - salę balową. Starania Donalda Trumpa nie są zaskakujące, jeśli wziąć pod uwagę w jakich okolicznościach dochodzi do wizyty. Poparcie dla prezydenta wciąż słabnie, a jedną z przyczyn są wysokie ceny benzyny wywołane wojną z Iranem, która zamiast się kończyć, rozszerza się. Inną przyczyną malejącego poparcia może być strach przed niekontrolowanym rozwojem sztucznej inteligencji. Lęki wyraźnie widać w sondażach.W obu tych kwestiach Chiny mogłyby Donalda Trumpa wesprzeć. Amerykańskie media informują o pomocy gospodarczej i wojskowej, jakiej udzielają Iranowi. Z kolei w dziedzinie sztucznej inteligencji firmy chińskie próbują zagrozić dominacji Amerykanów. Sygnał o porozumieniu między dwoma tak potężnymi graczami mógłby nieco złagodzić obawy amerykańskiego społeczeństwa.Czy w tych lub w innych sprawach - na przykład chińskiego wsparcia dla Rosji - doszło do jakichś porozumień? Co ze sprawą deficytu handlowego, jakie Stany mają w relacjach z Chinami? Czy Donald Trump nadal uważa, że USA są przez chiny „robione w balona”, jak za czasów Baracka Obamy? A jeśli tak, to dlaczego spotyka się z Xi Jinpingiem już drugi raz w tym roku i planuje kolejne dwa spotkania, także w towarzystwie Władimira Putina?

W 1619 roku w Wirginii przyjęto kodeks praw gwarantujący prawa obywatelom i zebrało się ciało ustawodawcze kolonii - ale tego samego roku do Jamestown zawitał statek z dwudziestoma czarnymi Afrykanami z terenu dzisiejszej Angoli. Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanskiTo data narodzin amerykańskiej demokracji - ale i data początku amerykańskiego niewolnictwa. Rozpoczynamy opowieść o amerykańskim niewolnictwie: jego rozwoju na Południu i zaniku na Północy, stoczonej z jego powodu wojnie secesyjnej i Rekonstrukcji.Opowiemy o niewolnych białych robotnikach kontraktowych i o tym, że niewolnictwo w amerykańskich koloniach początkowo nie było kwestią jednoznacznie rasową, ale już w XVII wieku zaczęło się to zmieniać, jak zaczęto instytucjonalizować niewolnictwo czarnych, zaostrzać przepisy rasowe i rozdzielać światy białych i czarnych.Obficie cytując źródła opowiemy jak potwornie wyglądał transport niewolników przez Atlantyk, ile milionów ludzi wyruszyło w „etap środkowy”, a ile dopłynęło do celu - i jak wyglądało ich życie na miejscu, w Ameryce. Jakich środków używali biali, żeby trzymać w ryzach zniewolonych czarnych, jaką rolę odgrywało chrześcijaństwo, dlaczego niewolnicy w Ameryce stali się Amerykanami i skąd wzięły się różnice między Północą i Południem, które ostatecznie doprowadziły do wojny domowej.

Pan każe - sługa musi. Donald Trump zażyczył sobie partyjnej konwencji Republikanów przed wyborami w połowie kadencji, więc mu ją zorganizowano. „Trump-a-paloosa” odbyła się w Dallas i pełna była atrakcji: dowiedzieliśmy się tego jakie miejsce miał rok 1946 w bożym planie zbawienia ludzkości, dlaczego uczciwość procesu wyborczego wymaga oszustw, czy bilion dolarów to dużo czy mało i czy Donald Trump własnoręcznie odebrał poród własnego wnuka. Opowiadamy o wystąpieniu JD Vance’a i nieoficjalnym starcie jego kampanii prezydenckiej; o podziałach w łonie Partii Republikańskiej - groypersach i kirkowcach; o nieoczywistych koalicjach, które zawiązują się w USA w kwestiach polityki zagranicznej i rozwoju sztucznej inteligencji. Dlaczego Trump w wielu sprawach stoi zupełnie gdzie indziej, niż jego baza wyborcza? Czy jego obecność w kampanii Republikanom pomaga czy przeszkadza? Czy nadchodzi „niebieska fala”?A na koniec: wielkie bahamskie wesele Dona Trumpa Juniora opłacone przez „drogiego przyjaciela Umara”, czyli rosyjskiego oligarchę o wdzięcznym nazwisku Kremlow.