"O Auschwitz" (odc. 69): Kontakty załogi SS KL Auschwitz z ludnością cywilną Oświęcimia i okolic w latach 1940-1945

Wśród wielu grup osób, które deportowano do niemieckiego obozu Auschwitz, Słowaccy Żydzi zajmowali miejsce szczególne. Zostali do obozu przywiezieni w chwili, gdy dokonywała się w nim zasadnicza przemiana organizacyjna i funkcjonalna. Z miejsca koncentracji i stopniowego wyniszczania więźniów poprzez dramatyczne warunki egzystencji i ciężką pracę w ośrodek masowej zagłady w komorach gazowych. O szczegółach tego procesu opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.=====Lekcja on-line o deportacjach Żydów ze Słowacji.

Nowa publikacja Muzeum „Biurokracja i Ludobójstwo” ukazuje administracyjny wymiar funkcjonowania niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz w kontekście dokonywanej w nim zagłady. Materiał badawczy książki stanowi wyjątkowy zbiór dokumentów przechowywanych w archiwum, około 100 teczek personalnych esesmanów z załogi obozowej. O szczegółach tej publikacji opowiada jej autor dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum BadańMuzeum Auschwitz. Więcej o książce>>>

Oświęcim przed wojną był niewielkim miastem na południu Polski, liczącym koło 13 tysięcy mieszkańców, polskich i żydowskich. W czasie II wojny światowej miasto zostało anektowane do III Rzeszy, a wiosną 1940 roku na jego przedmieściach Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz. Jak wyglądały zmiany struktury ludności, na terenie przyobozowym oraz kontakty załogi obozu z ludnością cywilną opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.=====Więcej informacji można znaleźć w artykule, który ukazał się w pokonferencyjnej publikacji, „Face of War”, Vol. 6, „City and the War”.  

17 stycznia 1945 roku esesmani rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz. Około 56 tysięcy więźniów i więźniarek pod eskortą uzbrojonych esesmanów wymaszerowało z różnych części kompleksu obozowego w kierunku Wodzisławia Śląskiego oraz Gliwic. Ofiarami tak zwanych Marszów Śmierci padło kilka tysięcy więźniów i więźniarek. W podcaście o „Auschwitz” przytaczamy fragmenty relacji świadków dotyczące tych wydarzeń.=====Ilustracja: Zbigniew Otfinowski, Marsz ewakuacyjny (1946). Zbiory Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.=====Fragmenty relacji, czytanych przez lektorów, pochodzą z Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau:Teofil Balcarek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 115, k. 204-205.Israel Berkowski, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 35, k. 29.Wanda Bienioszek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 116, s. 176.Wanda Błachowska-Tarasiewicz, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 1, k. 19-20.Józef Ciepły, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 86, k. 48, 127-128.Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 10, k. 29.Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 50, k. 138-143.Róża Dryjańska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 88, k. 211,233.Ilona Engelova, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 171.Abraham Dawid Feffer, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.54.Jan Gabryś, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 104, k. 138-140.Janina Hinczowa, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 62, k. 60.Irena Konieczna, APMAB. Zespół Oświadczenia, t. 113, k. 130.Wanda Koprowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 13, k.66-68. Eulalia Kurdej, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 66, k. 142.Erwin Olszówka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 72, k. 138.Antonina Piątkowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 85, k.45Franciszka Pieczka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 88b, k.133.Ilona Strusińska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 170. Marii Śleziona, APMAB. Inne Zespoły (IZ) – 27/3.Maria Ślisz, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 61, k. 134.Zofia Stępień-Bator, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 74, k.167.Maria Świderska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 21, k. 85, 88.Józef Tabaczyński, APMAB, Zespół Oświadczenia, t. 44, k. 60-63.Anna Tytoniak, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 12a, k. 198Jan Wawrosz, APMA-B, Zespół Wspomnienia t. 1, k. 59.Franciszek Wieszała, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.81.Helena Włodarska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 66, k. 78.Jadwiga Zając, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 139, k. 13-15.Leszek Zienc, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 2, k. 226.Natan Żelechower, „Siedem obozów”, [w:] Wspomnienia, t. 83, k. 68-72, APMA-B.Maria Żumańska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 4, k. 420.

Instytut Higieny Waffen-SS i Policji w obozie Auschwitz powstał jesienią 1942 roku. Do jego zadań należało m.in. wykonywanie badań higienicznych i bakteriologicznych dla oddziałów SS, niemieckiego wojska, policji i dla obozów koncentracyjnych, w tym dla całego kompleksu obozowego Auschwitz. O działalności Instytutu, który więźniów obozu wykorzystywał zarówno do pracy, jak i jako obiekty badań opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Jak wyglądało szkolenie ideologiczne esesmanów z załogi KL Auschwitz i jaki był wpływ ideologii narodowego socjalizmu na funkcjonowanie tej formacji SS, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.

W niemieckim nazistowskim obozie Auschwitz służyło łącznie około 8200 esesmanów oraz około 200 nadzorczyń. O tym, jak przebiegał proces powojennego karania członków załogi SS, w tym pierwszego komendanta obozu Rudolfa Hössa, opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

Blok 11 w obozie Auschwitz I był miejscem odizolowanym od reszty obozu. Pełnił on m.in funkcję więzienia obozowego, miejsca egzekucji, czy siedziby karnej kompanii. O szczególnej historii tzw. Bloku Śmierci opowiada dr Adam Cyra z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W obozie Auschwitz istniał system karania więźniów za złamanie regulaminu obozowego. Dodatkowo załoga SS oraz więźniowie funkcyjni wymierzali tzw. kary nieregulaminowe. O rodzajach kar i przewinieniach, za które więźniowie lub więźniarki mogli zostać ukarani opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W Miejscu Pamięci od 2005 roku działa Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście, powołane do istnienia w wyniku starań Ocalałych z Auschwitz. O tym jak dziś wygląda edukacja Miejscu Pamięci i jakie stoją przed nią wyzwania w kontekście współczesności rozmawiają dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński i dyrektor Centrum Edukacji Andrzej Kacorzyk.