Ropa naftowa: więcej niż paliwo. Historia, której nie uczą w szkole

Czy Amerykanie przegrają wyścig na Księżyc z Chinami? Dlaczego misja Artemis 3 ostatecznie nie wyląduje na Srebrnym Globie? W dzisiejszym kosmicznym przeglądzie na kanale Nauka To Lubię, Tomasz Rożek i Krzysztof Kurdyła biorą pod lupę najnowsze zmiany i problemy programu Artemis. Amerykański sen o powrocie na Księżyc boryka się z ogromnymi trudnościami. Ze względów bezpieczeństwa (aby nie powtórzyć tragedii promów Columbia i Challenger), misja Artemis 3 została przekształcona w testy systemów i skafandrów na niskiej orbicie okołoziemskiej. Lądowanie zaplanowano dopiero na 2028 rok podczas misji Artemis 4 i 5, w których wezmą udział lądowniki SpaceX i Blue Origin. W tym […]

#płatnawspółpraca Zwykle, kiedy słyszymy słowo „ropa”, myślimy o paliwie, cenach na stacjach i wielkiej geopolityce. Tymczasem historia tego surowca zaczyna się od światła, od lampy Ignacego Łukasiewicza i od momentu, w którym człowiek po raz pierwszy mógł naprawdę przesunąć granicę narzuconą przez noc. W tym odcinku wracamy do Bóbrki, najstarszego na świecie miejsca przemysłowego wydobycia ropy, i opowiadamy, jak polski wynalazek wpłynął na rozwój nowoczesnej cywilizacji. Rozmawiamy o tym, skąd naprawdę wzięła się ropa, dlaczego nie powstała z dinozaurów, czym jest „okno ropne” i co sprawia, że ten surowiec do dziś pozostaje tak wyjątkowy. Pokazujemy też mniej oczywistą stronę ropy, […]

Czy w kinie da się jeszcze zrobić film science-fiction, który opiera się na PRAWDZIWEJ nauce i nie traktuje widza jak idioty? Obejrzałem „Projekt Hail Mary” i przez pół nocy analizowałem go pod kątem praw fizyki! W dzisiejszym materiale na kanale Nauka To Lubię bierzemy pod lupę ekranizację genialnej książki Andy’ego Weira. Ziemia staje w obliczu zagłady z powodu tajemniczego astrofaga – mikroskopijnego organizmu, który dosłownie „zjada” energię ze Słońca. Ludzkość wysyła misję ratunkową do układu Tau Ceti, co staje się początkiem niesamowitej, międzygwiezdnej przygody. Z tego filmu dowiesz się: „Projekt Hail Mary” to fantastyczny hołd dla metody naukowej, współpracy i […]

Poznaj niezwykłą historię prof. Victora Ambrosa, zdobywcy Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 2024 roku, który właśnie ogłosił, że ubiega się o polskie obywatelstwo! W dzisiejszym materiale przybliżamy sylwetkę tego wybitnego biologa, którego ojciec pochodził z okolic przedwojennego Wilna i przetrwał II wojnę światową jako robotnik przymusowy w Niemczech. Dowiesz się, jak niepozorne badania nad genami małego nicienia w latach 90. doprowadziły do przełomowego odkrycia krótkołańcuchowych cząsteczek mikroRNA (miRNA). Odkrycie to zrewolucjonizowało biologię molekularną, udowadniając istnienie zupełnie nowego poziomu regulacji genów. Dziś ta wiedza napędza rozwój nowoczesnej medycyny, pomagając w tworzeniu precyzyjnych terapii oraz w walce m.in. z […]

Japońscy naukowcy dokonali czegoś, co jeszcze niedawno brzmiało jak science fiction – za pomocą innowacyjnej metody CRISPR-Cas9 usunęli nadmiarowy, trzeci chromosom 21. z ludzkich komórek. Ale czy ten laboratoryjny sukces oznacza, że nowa terapia dla osób z trisomią jest już na wyciągnięcie ręki? W dzisiejszym odcinku dr Mariusz Gogól bierze pod lupę ten fascynujący eksperyment i analizuje:🔹 Jak dokładnie działają genetyczne „molekularne nożyczki” i dlaczego są taką rewolucją?🔹 Z jakimi ogromnymi przeszkodami borykają się obecnie badacze (m.in. niska skuteczność in vitro, ryzyko mozaicyzmu tkanek i trudności z dostarczeniem leczenia do komórek)?🔹 Czego uczą nas mroczne i bolesne lekcje z początków […]

#płatnawspółpraca Zwykle opowiadamy o Koperniku jako o tym, który zmienił nasze myślenie o wszechświecie, ale w tej rozmowie wracamy do innego wymiaru jego myśli — do Kopernika, który analizował pieniądz, dostrzegał zagrożenia płynące z chaosu monetarnego i rozumiał, że stabilność gospodarki zaczyna się od zaufania. W debacie Akademii Kopernikańskiej rozmawiamy o inflacji, wartości waluty, emocjach, które wpływają na decyzje finansowe, a także o tym, jaką rolę odgrywają dziś technologia i sztuczna inteligencja. To rozmowa o współczesności, ale prowadzona przez pryzmat pytań, które okazują się starsze, niż mogłoby się wydawać. Eksperci Akademii Kopernikańskiej, prof. Mariusz Andrzejewski i prof. Dariusz Tworzydło, pokazują, […]

Jak będzie wyglądał człowiek przyszłości i w jakim kierunku podąży ewolucja naszego układu nerwowego? Choć ewolucjoniści zwykle analizują przeszłość, w tym odcinku robimy wyjątek i wybiegamy myślami w przód! Moim gościem jest prof. Marek Kaczmarzyk – ewolucjonista, neurobiolog i neurodydaktyk z Uniwersytetu Śląskiego. Wspólnie zastanawiamy się, co może być „nowym ogniem” dla naszego gatunku. Setki tysięcy lat temu oswojenie ognia sprawiło, że jedzenie stało się łatwiej strawne, co pozwoliło na skrócenie jelit i uwolnienie potężnej dawki energii na rozwój wymagającego mózgu. Czy dzisiaj podobnym krokiem milowym jest dla nas współczesna medycyna, dbanie o dobrostan psychofizyczny i wydłużenie długości życia? Rozmowa […]

Cieśnina Ormuz to jedno z najważniejszych wąskich gardeł globalnego handlu. W najwęższym miejscu ma zaledwie około 33 km szerokości, a mimo to każdego dnia przepływa przez nią nawet jedna trzecia morskiego transportu ropy naftowej oraz ogromna część światowego handlu skroplonym gazem ziemnym. Po eskalacji konfliktu w regionie Iran ogłosił, że statki próbujące przepłynąć przez cieśninę mogą zostać ostrzelane i zatopione. W efekcie w Zatoce Perskiej utknęły dziesiątki tankowców, kolejne setki czekają na możliwość przepłynięcia, a ceny ropy i gazu zaczęły gwałtownie rosnąć. W tym odcinku tłumaczę: Rozmawiamy także o tym, jak bardzo współczesna gospodarka jest systemem naczyń połączonych i dlaczego […]

Jeszcze kilkanaście lat temu dzieciństwo wyglądało zupełnie inaczej. Większość relacji budowało się twarzą w twarz, wolny czas spędzało się na podwórku, a presja społeczna kończyła się wraz z wyjściem ze szkoły. Dziś coraz większa część życia młodych ludzi przeniosła się do świata cyfrowego – do smartfonów, mediów społecznościowych i aplikacji zaprojektowanych tak, by przyciągać uwagę. W tym odcinku rozmawiamy o filmie dokumentalnym „W cyfrowej matni” i o jednym z najważniejszych pytań współczesnej debaty o technologii: jak środowisko cyfrowe wpływa na rozwój psychiczny dzieci i nastolatków. Zastanawiamy się, dlaczego media społecznościowe potrafią być tak angażujące, jak działają algorytmy projektowane do zatrzymywania […]

W najnowszym podsumowaniu kosmicznych wiadomości Tomasz Rożek i Krzysztof Kurdyła rozmawiają o „never ending story”, czyli ciągłych problemach z misją Artemis 2. Potężna rakieta SLS (Space Launch System) ponownie musiała zostać wycofana do ogromnego budynku VAB z powodu problemów technicznych, w tym kłopotów z górnym stopniem rakiety, przepływem helu i wyciekami wodoru. Dlaczego program, który ma pomóc w powrocie człowieka na Księżyc, napotyka aż tyle przeszkód? ** Najnowsza informacja z 27.02 – Artemis 3 NIE poleci na Księżyc, a będzie jedynie misją testową lądowników. Artemis 4 wyruszy na Srebrny Glob najwcześniej na początku 2028 roku** Kolejne okienko startowe dla Artemis […]