
0:00
41:43
Gan barhau â’n pwyslais diweddar ar lenyddiaeth y 1890au a’r cysylltiad rhwng llenorion Cymraeg y cyfnod hwnnw a gwleidyddiaeth genedlaetholgar, edrychwn ar Emrys ap Iwan y tro hwn.
Byddai T. Gwynn Jones ysgrifennu cofiant iddo yn gynnar yn yr ugeinfed ganrif, ac byddai’r llyfr hwnnw’n dylanwadu’n drwm ar y genhedlaeth nesaf o genedlaetholwyr Cymreig, ond canolbwyntiwn ar waith llenyddol Emrys ap Iwan. Ar ôl ystyried gyrfa gynnar y Cymro Ewropeaidd hwn a’r modd yr aeth ati i feirniadu’r ‘Dwymyn Seisnig’, craffwn yn fanylach ar ei gampwaith pryfoclyd, Breuddwyd Pabyd wrth ei Ewyllys. Dadleuwn y dylai Emrys ap Iwan gael ei ystyried fel un o arloeswyr ffuglen wyddonias neu ‘ddyfodolaidd’ yn yr iaith Gymraeg. Rhyfeddwn at ddarlun o Iwtopia Ryddfrydol sy’n troi ideoleg y Gymru ymneilltuol ar ei phen. Mae’n gwbl syfrdanol bod awdur a oedd yn weinidog ymneilltuol ddychmygu tranc Protestaniaeth yng Nghymru a goruwchafiaeth Catholigiaeth fel datblygiadau cadarnhaol!
*
A Nationalist’s Dream According to His Desire: Emrys ap Iwan
Continuing our recent emphasis on the literature of the 1890s and the connection between Welsh writers of the period and nationalistic politics, we look at Emrys ap Iwan this time.
T. Gwynn Jones would write a biography of him early in the 20th century, and that book would heavily influence the next generation of Welsh nationalists, but we concentrate on Emrys ap Iwan’s literary work. After considering the early career of this European Welshman and the way he went at it to criticism the ‘English Fever’, we look in more detail at his provocative masterpiece, Breuddwyd Pabyd wrth ei Ewyllys (‘A Catholic’s Dream According to His Will’). We argue that Emrys ap Iwan should be considered one of the pioneers of Welsh-language science or ‘futuristic’ fiction in the Welsh language. We are amazed by his portrayal of a Liberal Utopia which turns the ideology of Nonconformist Wales on its head. It is totally astounding that a writer who was a Nonconformist minister imagines the death of Protestantism in Wales and the triumph of Catholicism as positive developments!
Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
Cynhyrchwyd gan: Richard Martin ar gyfer Mimosa Cymru
Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes
Darllen Pellach/Further Reading:
- Richard Wyn Jones, Rhoi Cymru’n Gyntaf [:] Syniadaeth Wleidyddol Plaid Cymru, cyfrol 1 (Gwasg Prifysgol Cym ru 2007), ac yn enwedig tt. 28-36.
- Dafydd Glyn Jones, (gol.), Emrys ap Iwan: Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys (Dalen Newydd, 2011).
-T. Gwynn Jones, Emrys ap Iwan: dysgawdr, llenor, cenedlgarwr (Cwmni’r Cyhoeddwyr Cymreig, 1912).
More episodes from "Yr Hen Iaith"



Don't miss an episode of “Yr Hen Iaith” and subscribe to it in the GetPodcast app.








