Loti ederrak

Halloween haizeak nabari dira New Yorken. Zabaldu dituzte mozorroen pop-up dendak, aldi baterakoak alegia; hiritarrak hasi dira fatxadak eta atarietako eskailerak atontzen, eta giroan ere igartzen da. Aurrekoan, 24 orduz zabalik dagoen botika batera joan nintzen ilundu eta gero. Botika diot, baina botikez gain janaria ere izaten dute, garbitzeko gauzak, edozer. Esnea eta gurina falta zitzaizkidan hurrengo goizerako. Kutxara iritsi nintzenean, kutxako mutila emakume heldu batekin hizketan zegoen. Hala ere, pasatzeko agindu zidan. Jende asko joaten da botika hartara bakardadetik ihesi. Emakumeak esaten zion mutilari eskuan hazka ez egiteko. —Eskumako eskuan hazka egiten baduzu, esan nahi du norbaiti dirua zor diozula. —Ez naiz ari eskumakoan, ezkerrekoan baizik —erantzun zion segituan mutilak. Emakumea niri begira geratu zen. —Sorgin bat naiz —esan zidan. —Ezagun duzu —bota nion nik, maitasunez—. Baina sorgin ona izango zara, ala? Emakumea pentsakor geratu zen. —Ogia ere ona da, eta denek nahi dute jan. Ez pentsa ona izatea beti ona denik. Mutila barrez hasi zen. Han utzi nituen biak kalaka, eta dendatik atera nintzen. Zebra-bidean geldirik nengoela, gizon bat nuen alboan. —Begira ilargiari —esan zidan. Ez nuen ezagutzen. Ilargiari begiratu nion. Eder zegoen, sandia xerra baten itxurarekin. Gizonak behatz lodia gorantz jarri eta alde egin zuen. A zer enkontru magikoak, pentsatu nuen. Halloween haizeak. Etxera iritsi eta hazkura sentitu nuen eskuan. Ezetz asmatu eskumakoan edo ezkerrekoan zen.

Loti ederrak esaten zaie zientzian aspaldian idatzi eta ahaztuta geratu ziren artikuluei, bat-batean norbaitek berreskuratu eta teoria berri bat sortzeko balio dutenean. Zein edo zeinek ideia bat izan zuen, ez zitzaion kasurik egin, eta urteak geroago beste zientzialari batek ideia hura aurkitu, baieztatu eta handitu egiten du.

Aurreko astea eroa izan da. Hegaldia hartu eta Euskal Herriratu naiz. Siri Hustvedtekin elkarrizketa Bilboko Euskaldunan, Xabier Leteren ingelesezko itzulpenaren aurkezpena Donostian, Bitartean heldu eskutik poema-liburuaren 25. urteurreneko emanaldiaren iragarpena Arriagan eta, bukatzeko, Bilboko Arte Ederren Museoaren inaugurazioa atzo.

Ostiral arratsaldea argi berezi batek hartu zuen New Yorken. Ametsetakoa zirudien. Urrezkoa, laranja, gorria. Aurreko egunetako ilunabarrak ere ikusgarriak izan ziren, baina hark bazuen beste zerbait. Ez zuen lasaitasuna transmititzen, ezinegona baizik. 

Arrebak deitu dit. Auto berria erostera joan dela kontatu dit. Euskalgintzan egin du lan bizitza osoan, erretiroa hartu duen arte. Autoa zahar geratu zaiola eta, berria erostea erabaki du. Anaiak lagundu dio. Kamioizalea izanik, badaki zerbait motor kontuez. Joan dira biak auto saltoki batera. Badute modelo bat gogoan, baina onena saltzaileari galdetzea otu zaie: zer dagoen berri, zero kilometroko autorik badagoen eta horrelakoak. Gizon bat atera zaie. Gaztelaniaz agurtu ditu. Arrebak, edukazio handiz, galdetu dio ea euskaraz badakien. Ezetz. Ados. Orduan, ea saltzaile euskaldunik badagoen galdetu dio. Gizonak baietz, gaztetxo bat badagoela, baina une hartan kanpotik dabilela. Gainera, berak askoz gehiago dakiela autoei buruz. —Nik ez dut sekula arazorik izan autoak saltzeko euskaraz jakin gabe —esan die harroxko. —Bada, nik uste gaur izango duzula lehena —bota dio anaiak. Eta biak atera dira dendatik.  

Parketik paseatzen gabiltzala, Eleanor Roosevelten irudiaren aurrean geratu gara. Elizako santuei eskatzen zaien legez, Nereari otu zaio Eleanorri zorte ona eskatzea. —Egia esan, –esan dit– Eleanorri sekula ez diogu ezer eskatu. Migrariei laguntzeko seguru egokiagoa dela.

Sator bat dago amaren baratzean. Lurra irauli eta ateratzen da inor zelatan ez duenean. Hori esan dit amak. Amaren sator hori izan dut gogoan uda partean. Konturatu bainaiz euskara sator baten modukoa dela.

New York pozik ibili da egunotan. Knicks taldeak NBAko txapelketa irabazi du 53 urte geroago, eta halako poz eta batasun sentsazioa sortu da hirian. Azken aurreko partidan ehuneko 99,6ko aukerak zituzten galtzeko. Bada, gainerako ehuneko 0,4 horri eutsi zioten, eta irabazi. Sinisteko beti dagoela aterabideren bat, beti aukera bat.

Arte adituak ez dira ados jartzen zein izan zen arte garaikidearen historian garrantzitsuagoa: Pablo Picasso ala Marcel Duchamp. Picassoren koadro bat ikusita segituan dakigu norena den. Gernika edo Avignongo andereñoak hor daude. Duchamp, berriz, ez da hain erraza. Batzuetan ez zuen margotu ere egiten.

Nahiz eta New York Knicksen finalek arreta eta emozio handiagoa piztu, hasi da nabaritzen mundiala New Yorken: iragarkiak, trenak margotuta, eta sarrerak. Estreinako partidan Brasil eta Maroko ikusteko 1.700 dolar da merkeena. Eta finala 8.000. Presidenteak berak, ezohiko zentzu komunaren atake batean, esan du berak ez lukeela hainbeste diru ordainduko.