Czy nasz mózg jeszcze ewoluuje? - Przewodnik po rozumie #10

Poznaj niezwykłą historię prof. Victora Ambrosa, zdobywcy Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 2024 roku, który właśnie ogłosił, że ubiega się o polskie obywatelstwo! W dzisiejszym materiale przybliżamy sylwetkę tego wybitnego biologa, którego ojciec pochodził z okolic przedwojennego Wilna i przetrwał II wojnę światową jako robotnik przymusowy w Niemczech. Dowiesz się, jak niepozorne badania nad genami małego nicienia w latach 90. doprowadziły do przełomowego odkrycia krótkołańcuchowych cząsteczek mikroRNA (miRNA). Odkrycie to zrewolucjonizowało biologię molekularną, udowadniając istnienie zupełnie nowego poziomu regulacji genów. Dziś ta wiedza napędza rozwój nowoczesnej medycyny, pomagając w tworzeniu precyzyjnych terapii oraz w walce m.in. z […]

Japońscy naukowcy dokonali czegoś, co jeszcze niedawno brzmiało jak science fiction – za pomocą innowacyjnej metody CRISPR-Cas9 usunęli nadmiarowy, trzeci chromosom 21. z ludzkich komórek. Ale czy ten laboratoryjny sukces oznacza, że nowa terapia dla osób z trisomią jest już na wyciągnięcie ręki? W dzisiejszym odcinku dr Mariusz Gogól bierze pod lupę ten fascynujący eksperyment i analizuje:🔹 Jak dokładnie działają genetyczne „molekularne nożyczki” i dlaczego są taką rewolucją?🔹 Z jakimi ogromnymi przeszkodami borykają się obecnie badacze (m.in. niska skuteczność in vitro, ryzyko mozaicyzmu tkanek i trudności z dostarczeniem leczenia do komórek)?🔹 Czego uczą nas mroczne i bolesne lekcje z początków […]

#płatnawspółpraca Zwykle opowiadamy o Koperniku jako o tym, który zmienił nasze myślenie o wszechświecie, ale w tej rozmowie wracamy do innego wymiaru jego myśli — do Kopernika, który analizował pieniądz, dostrzegał zagrożenia płynące z chaosu monetarnego i rozumiał, że stabilność gospodarki zaczyna się od zaufania. W debacie Akademii Kopernikańskiej rozmawiamy o inflacji, wartości waluty, emocjach, które wpływają na decyzje finansowe, a także o tym, jaką rolę odgrywają dziś technologia i sztuczna inteligencja. To rozmowa o współczesności, ale prowadzona przez pryzmat pytań, które okazują się starsze, niż mogłoby się wydawać. Eksperci Akademii Kopernikańskiej, prof. Mariusz Andrzejewski i prof. Dariusz Tworzydło, pokazują, […]

Jak będzie wyglądał człowiek przyszłości i w jakim kierunku podąży ewolucja naszego układu nerwowego? Choć ewolucjoniści zwykle analizują przeszłość, w tym odcinku robimy wyjątek i wybiegamy myślami w przód! Moim gościem jest prof. Marek Kaczmarzyk – ewolucjonista, neurobiolog i neurodydaktyk z Uniwersytetu Śląskiego. Wspólnie zastanawiamy się, co może być „nowym ogniem” dla naszego gatunku. Setki tysięcy lat temu oswojenie ognia sprawiło, że jedzenie stało się łatwiej strawne, co pozwoliło na skrócenie jelit i uwolnienie potężnej dawki energii na rozwój wymagającego mózgu. Czy dzisiaj podobnym krokiem milowym jest dla nas współczesna medycyna, dbanie o dobrostan psychofizyczny i wydłużenie długości życia? Rozmowa […]

Cieśnina Ormuz to jedno z najważniejszych wąskich gardeł globalnego handlu. W najwęższym miejscu ma zaledwie około 33 km szerokości, a mimo to każdego dnia przepływa przez nią nawet jedna trzecia morskiego transportu ropy naftowej oraz ogromna część światowego handlu skroplonym gazem ziemnym. Po eskalacji konfliktu w regionie Iran ogłosił, że statki próbujące przepłynąć przez cieśninę mogą zostać ostrzelane i zatopione. W efekcie w Zatoce Perskiej utknęły dziesiątki tankowców, kolejne setki czekają na możliwość przepłynięcia, a ceny ropy i gazu zaczęły gwałtownie rosnąć. W tym odcinku tłumaczę: Rozmawiamy także o tym, jak bardzo współczesna gospodarka jest systemem naczyń połączonych i dlaczego […]

Jeszcze kilkanaście lat temu dzieciństwo wyglądało zupełnie inaczej. Większość relacji budowało się twarzą w twarz, wolny czas spędzało się na podwórku, a presja społeczna kończyła się wraz z wyjściem ze szkoły. Dziś coraz większa część życia młodych ludzi przeniosła się do świata cyfrowego – do smartfonów, mediów społecznościowych i aplikacji zaprojektowanych tak, by przyciągać uwagę. W tym odcinku rozmawiamy o filmie dokumentalnym „W cyfrowej matni” i o jednym z najważniejszych pytań współczesnej debaty o technologii: jak środowisko cyfrowe wpływa na rozwój psychiczny dzieci i nastolatków. Zastanawiamy się, dlaczego media społecznościowe potrafią być tak angażujące, jak działają algorytmy projektowane do zatrzymywania […]

W najnowszym podsumowaniu kosmicznych wiadomości Tomasz Rożek i Krzysztof Kurdyła rozmawiają o „never ending story”, czyli ciągłych problemach z misją Artemis 2. Potężna rakieta SLS (Space Launch System) ponownie musiała zostać wycofana do ogromnego budynku VAB z powodu problemów technicznych, w tym kłopotów z górnym stopniem rakiety, przepływem helu i wyciekami wodoru. Dlaczego program, który ma pomóc w powrocie człowieka na Księżyc, napotyka aż tyle przeszkód? ** Najnowsza informacja z 27.02 – Artemis 3 NIE poleci na Księżyc, a będzie jedynie misją testową lądowników. Artemis 4 wyruszy na Srebrny Glob najwcześniej na początku 2028 roku** Kolejne okienko startowe dla Artemis […]

To on udowodnił istnienie fal grawitacyjnych, dzięki jego pracom przyznano dwie Nagrody Nobla. Wywiad przeprowadził Tomasz Rożek w styczniu 2020 roku. 27 lutego 2026 roku odszedł człowiek, który nauczył nas słyszeć Wszechświat. Zmarł Andrzej Trautman – jeden z najwybitniejszych przedstawicieli światowej szkoły teorii względności. Miał 93 lata. Dla wielu nazwisko znane. Dla większości – anonimowe. A to właśnie on zrobił coś, czego nie był pewien nawet Albert Einstein. Jego prace, w tym rozwiązania Robinsona–Trautmana, stały się jednym z fundamentów budowy detektorów LIGO i Virgo. W 2015 roku po raz pierwszy zarejestrowano fale grawitacyjne, a w 2017 przyznano za to Nagrodę […]

#płatnawspółpraca W pierwszym odcinku cyklu realizowanego z ORLEN Art&Science rozmawiamy o tym, jak naprawdę wygląda transformacja energetyczna w Polsce. Od wygaszania najbardziej emisyjnych źródeł, przez dynamiczny rozwój fotowoltaiki i morskiej energetyki wiatrowej, aż po biometan i odzysk ciepła ze ścieków. Wyjaśniamy, czym jest capacity factor, dlaczego stabilność systemu jest kluczowa i jak łączyć rozwój OZE z bezpieczeństwem dostaw. To rozmowa o liczbach, technologii i odpowiedzialności — bez uproszczeń, ale prostym językiem.

Szokujące kulisy powiązań Jeffreya Epsteina ze światem nauki! Wszyscy słyszeliśmy o jego relacjach z wpływowymi politykami i celebrytami, ale czy wiedzieliście, że na liście kontaktów zhańbionego miliardera roi się również od znanych badaczy i profesorów? W tym filmie ujawniamy, jak Epstein przez lata kupował sobie wpływy i „prał swoją reputację” na najbardziej prestiżowych uczelniach świata, takich jak Harvard czy MIT. Dlaczego renomowane instytucje przymykały oko na jego przestępstwa i przyjmowały miliony dolarów na badania, często w tajemnicy, nawet po jego skazaniu w 2008 roku? Odkrywamy też jego przerażające, pseudonaukowe obsesje: fascynację eugeniką, transhumanizmem oraz upiorny plan stworzenia w Nowym Meksyku […]