Czas Próby. Litwa w czasie II wojny światowej. Prof. Rafał Wnuk

Po klęsce kampanii polskiej 1939 r. socjaliści zeszli do pracy w podziemiu. W konspiracji kontynuowali ją pod nazwą PPS-WRN (Wolność, Równość, Niepodległość). Nie wszyscy przedwojenni działacze PPS znaleźli się w jej podziemnej odnodze. Kazimierz Pużak zaprosił do współpracy nielicznych (siatka PPS-WRN liczyła jedynie kilkaset osób) posiadających odpowiednie cechy charakteru, gwarantujące zachowanie zasad konspiracji, a także nie powiązanych wcześniej z komunistami. Socjaliści z WRN pozostali konsekwentnie antysowieccy i antykomunistyczni. Bardzo wcześnie, bo już jesienią 1939 r przystąpili do tworzenia oddziałów zbrojnych – Gwardii Ludowej. Socjaliści uczestniczyli w budowaniu struktur Polskiego Państwa Podziemnego zarówno wojskowych, jak i cywilnych. Obok ludowców, narodowców i chadeków tworzyli zalążki podziemnego parlamentu Politycznego Komitetu Porozumiewawczego, a później Rady Jedności Narodowej. Opracowali w czasie wojny spójny program „Polski Ludowej” oparty na zasadach demokracji i zapowiadający głębokie reformy społeczne. Po wojnie w kraju ujawnił się odłam prokomunistyczny w PPS z Edwardem Osóbką-Morawskim na czele. Część działaczy WRN podjęła z nimi współpracę. Po wojnie PPS dzieliła się na dwa nurty – niepodległościowy nawiązujący do tradycji PPS-WRN (zwalczany przez komunistów, uznany za wrogi i „reakcyjny”) i współpracujący z PPR – akceptujący nowy układ sił politycznych i metody sprawowania władzy. Działacze PPS-WRN byli represjonowani – Kazimierza Pużaka sądzono w procesie 16 przywódców PPP w Moskwie w czerwcu 1945 r.; w listopadzie 1948 r. odbył się proces przywódców PPS-WRN (ponownie sądzono Kazimierza Pużaka). W latach siedemdziesiątych działacze lewicy niepodległościowej odegrali istotną role w opozycji demokratycznej.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Andrzejem Friszke, pracownikiem Instytutu Studiów Politycznych PAN, znawcą najnowszej historii Polski.#pps #pps-wrn #adamciołkosz #zygmuntzaremba #edwardosóbka-morawski #mieczysławniedziałkowski #kazimierzpużak #józefcyrankiewicz #socjaliści #tomaszarciszewski #układsikorski-majski #programpolskiludowej #gwardialudowa #polskiepaństwopodzimne #represje#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Bitwa o Anglię miała przełomowe znaczenie dla przebiegu II wojny światowej. Uniemożliwiła w 1940 r. niemiecką inwazję na wyspy brytyjskie. III Rzesza musiała przełknąć gorzką pigułkę porażki – pierwszą od czasu wybuchu konfliktu. Nie wszyscy członkowie brytyjskiej klasy politycznej opowiadali się za stawianiem oporu III Rzeszy. Lord Halifax, minister spraw zagranicznych i przeciwnik Winstona Churchilla, rozważał negocjacje pokojowe, by zapobiec niemieckiej okupacji kraju.W momencie rozpoczęcia bitwy niemieckie lotnictwo górowało nad brytyjskim. Jednak w jej trakcie brytyjska produkcja sprzętu była dwukrotnie wyższa niż niemiecka. Agresor mocniej odczuwał straty w ludziach i nie mógł ich szybko odbudować. Podczas gdy piloci brytyjscy oraz z sojuszniczych armii po zestrzeleniu mieli możliwość szybkiego powrotu do służby bojowej. Piloci Luftwaffe, którzy przeżyli, trafiali do obozów jenieckich na terytorium Anglii. System dowodzenia i kontroli opracowany przez Brytyjczyków okazał się skuteczną bronią w walce z wrogiem. Niemcy początkowo bombardowali infrastrukturę transportową, zakłady przemysłowe, następnie aby złamać morale społeczeństwa atakowali Londyn i inne miasta.W bitwie o Anglię walczyły dwa polskie dywizjony myśliwskie (302 i 303) i bombowe (300 i 301). Polacy okazali się świetnie wyszkoleni i przygotowani. Mimo że latali na gorszym sprzęcie, osiągali doskonałe wyniki przy minimalnych stratach własnych. Ocenia się, że Dywizjon 303 był najskuteczniejszą jednostką w ramach RAF w bitwie o Anglię.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. Janem Szkudlińskim, historykiem wojskowości, pracownikiem Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

We wrześniu 1945 r. Việt Minh ogłosił niepodległość i proklamował na północy powstanie Demokratycznej Republiki Wietnamu. Rząd, który ogłosił niepodległość, został utworzony przez przedstawicieli różnych ugrupowań politycznych. Chociaż przewodniczył mu przedstawiciel komunistów, partia ta nie miała w nim przewagi. Próbował on budować administrację i szukał swojego miejsca pośród trawiących kraj konfliktów politycznych, religijnych i narodowościowych. Z drugiej strony, Francja po kapitulacji Japonii dążyła do odzyskania kontroli nad Indochinami. Francuski Korpus Ekspedycyjny krok po kroku odbudowywał władze i administrację nad całością terytorium Wietnamu. Jednak była ona słaba i nie odzyskał kontroli na całym terenem, a zwłaszcza obszarami wiejskimi. Pierwsza wojna indochińska wybuchła po nieudanych próbach pokojowego porozumienia Francji z Demokratyczną Republiką Wietnamu. Dążenie DRW do niepodległości, nie dało się pogodzić z próbą odbudowania imperium kolonialnego przez Francję. Trwająca kilka lat wojna z lokalnego konfliktu nabrała charakteru starcia zimnowojennego. W jej wyniku francuskie imperium kolonialne w Azji Południowo-Wschodniej rozpadło się, co doprowadziło do utworzenia dwóch państw wietnamskich oraz umocnienia władzy ruchu komunistycznego w tym regionie.Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. hab. Igorem Chabrowskim, pracownikiem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.#wietnam #indochiny #demokratycznarepublikawietnamu #việtminh #hồchíminh #hanoi #1wojnaindochińska #komuniści #zimnawojna#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkitu

Obalenie reżimu Nicolae Ceaușescu w grudniu 1989 r. zapoczątkowało długą i trudną drogę Rumunii ku demokracji i budowy gospodarki wolnorynkowej. W przeciwieństwie do Polski w Rumuni nie istniała zorganizowana opozycja polityczna, dlatego rządy przejęły osoby powiązane z elitą komunistyczną. Władzę uchwycił Front Ocalenia Narodowego. Jego lider, Ion Iliescu od lat czterdziestych XX w. należał do partii, a w 1990 r. został wybrany pierwszym demokratycznym prezydentem z ponad osiemdziesięciopięcioprocentowym poparciem. Wolnym wyborom wiosną 1990 r. towarzyszyły protesty społeczne głównie studentów i inteligencji. Zarzucano rządzącym zawłaszczenie zdobyczy rewolucji przez ludzi dawnego reżimu. Domagano się podjęcia reform prowadzących do demokratyzacji państwa. Zostały one stłumione przez sprowadzonych do stolicy górników, tzw. Mineriady. Sytuacja polityczna i ekonomiczna zaczęła się stabilizować dopiero w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych. Rumunia przystąpiła do NATO (2004) i Unii Europejskiej (2007), czyli kilka lat później niż Polska.Obalenie reżimu budziło ogromne nadzieje na wyjście Rumunii z zapaści gospodarczej, w jakiej znalazła się ona w latach osiemdziesiątych w wyniku polityki Ceausescu. Brak radykalnych kroków – porównywalnych do tych podjętych w Polsce – sprawił, że proces odbicia się gospodarki przeciągnął się o kilka lat. Podczas gdy Polska gospodarka była przykładem wdrożonych reform, to Rumunia odwlekanych. Wprowadzanie gospodarki rynkowej wiązało się z likwidacją nierentowanych zakładów, gwałtownym wzrostem bezrobocia i pogarszaniem się poziomu życia mieszkańców. Rumuni musieli mierzyć się z wieloma nieobecnymi dotychczas problemami społecznymi i lękami. W poszukiwaniu lepszego życia wielu obywateli Rumunii wyemigrowało z kraju w poszukiwaniu pracy na zachodzie. Odbiło się to na strukturze demograficznej państwa.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. hab. Błażejem Brzostkiem, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Po napaści III Rzeszy na ZSRR 22 czerwca 1941 r. Litwini liczyli na zmianę własnej sytuacji politycznej. Działacze z Litewskiego Frontu Aktywistów (LAF) 23 czerwca 1941 r. wzniecili „powstanie czerwcowe”, a dzień później ogłosili powstanie Rządu Tymczasowego. Przystąpili do tworzenia własnej policji, wojska, a także administracji. Niemcy jednak po dwóch miesiącach rozwiązali litewskie organy władzy, jego przywódcę zesłali do obozu koncentracyjnego, a pozostałe instytucje i ich członków włączyli we własny system okupacyjny. Wówczas jawnie działające władze litewskie zeszły do podziemia. Litwa postrzegała ZSRR jako większe zagrożenie niż III Rzeszę. W 1943 r. powstał Najwyższy Komitet Wyzwolenia Litwy (VLIK), w którego skład weszli polityce z różnych ugrupowań. Został on jednak rozbity przez Gestapo w 1944 r. i nie odegrał żadnej roli w momencie wkroczenia Armii Czerwonej.Walkom powstańczym w czerwcu 1941 r. towarzyszyły mordy na ludności żydowskiej. Obok Niemców uczestniczyli w nich Litwini. Pogromy objęły nie tylko Litwę, lecz także inne państwa nadbałtyckie. Większość litewskich Żydów zginęła w zbiorowych egzekucjach , a nie w obozach zagłady.Druga wojna światowa pogłębiła polsko-litewski antagonizm. Cieniem na wzajemnych relacjach położyły się szczególnie wydarzenia z 1944 r.: zbrodnie policjantów litewskich na Polakach w Glinciszkach, a następnie polski odwet w Dubinkach dokonany przez 5 Wileńską Brygadę AK.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Rafałem Wnukiem, historykiem z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II i dyrektora Muzeum II Wojny Światowej.#litwa #einsatzgruppen #holocaust #zsrr #IIIrzesza #leonasprapulenis #lupaszka #litewskifrontaktywistów #pogrom #njwyższykomitetwyzwolenialitwy #powstanieczerwcowenalitwie #glinciszki #dubinki #armiakrajowa #historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

W Irlandii Północnej od lat sześćdziesiątych – obok Irlandzkiej Armii Republikańskiej – działały organizacje terrorystyczne o profilu protestanckim – Ulster Volunteer Force (UVF) oraz Ulster Defence Association (UDA). Opowiadały się one za utrzymaniem Irlandii Północnej w ramach Zjednoczonego Królestwa, a terror kierowały przeciwko katolickiej społeczności Zielonej Wyspy. W przeciwieństwie do IRA, która atakowała wojsko, policję, a także urzędników, z rąk protestanckich terrorystów ginęli katoliccy cywile, często w żaden sposób nie powiązani z republikanami. Grupy protestanckie nie miały wspólnej spajającej ich ideologii. W swoje szeregi rekrutowały niejednokrotnie ludzi z marginesu społecznego. Wytworzyły one między sobą powiązania o charakterze mafijnym i przestępczym. Kontrolowały dzielnice, handel alkoholem, papierosami, a później także narkotykami. Dyscyplinowały zwolenników i wywierały naciski na protestantów. W 1974 r. wymusiły na protestanckiej klasie średniej strajk generalny, który zaprzepaścił próbę pokojowego porozumienia z IRA. Stworzyły własne zaplecze polityczne w postaci partii, ale nie zdobyły szerszego poparcia społecznego. W latach 90. XX wieku z protestanckich grup terrorystycznych powstały współczesne organizacje pozarządowe i paramilitarne.Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. Kacprem Rękawkiem, ekspertem z Międzynarodowego Centrum Badań nad Zwalczaniem Terroryzmu w Hadze.#IrandzkaArmiaRepublikańska #IRA #terroryzm #UVF#UDA #Irlandia #IanPaisley #porozumieniewielkopiatkowe #przestępczość #zamachyterrorystyczne #lojaliści #republikanie #wielkikryzys #keynesizm #monetaryzm #popyt #podaż #bezrobocie #stopyprocentowe #dolar #interwencjonizm #monopolizacja #etatyzm #kryzysgospodarczy #stagflacja #inflacja #recesja #historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Kryzysy gospodarcze od zawsze towarzyszą rozwojowi światowych rynków. Choć bolesne, często pełnią funkcję oczyszczającą – wymuszają zmiany i nowe pomysły na zarządzanie gospodarką. Po Wielkim Kryzysie 1929 r. pojawiła się doktryna Johna Maynarda Keynesa, która stawiała na aktywną rolę państwa w pobudzaniu koniunktury i ograniczaniu bezrobocia. Przez dekady była to dominująca recepta na kryzysy. W latach 70 XX w. keynesizm jednak zawiódł. Skokowy wzrost cen ropy naftowej doprowadził do stagflacji – połączenia stagnacji i inflacji. Odpowiedzią stał się monetaryzm Miltona Friedmana, oparty na kontroli podaży pieniądza, deregulacji i prywatyzacji. Polityka inspirowana monetaryzmem – zwłaszcza w czasach Ronalda Reagana i Margaret Thatcher – przyniosła widoczne efekty, lecz nie na długo. Kryzys finansowy 2008 r. pokazał, że także i ta doktryna ma swoje ograniczenia. Świat uniknął załamania na miarę lat 30 XX w., ale do dziś nie wypracował nowego, trwałego modelu gospodarki odpornej na wstrząsy.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Wojciechem Morawskim, historykiem i ekonomistą ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.#wielkikryzys #keynesizm #monetrazym #popyt #podaż #bezrobocie #stopyprocentowe #dolar #interwencjonizm #monoplizacja #etatyzm #kryzysgospodarczy #stagflacja #inflacja #recesja #historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Dyktatura Nicolae Ceaușescu zmieniała się na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat. Obowiązywał w niej kult jednostki, lecz także pojawiły się quasi-monarchistyczne rozwiązania. Zdaniem rozmówcy dyktator był bardziej kimś w rodzaju monarchy niż I sekretarza partii komunistycznej. Przeszedł drogę od charyzmatycznego przywódcy do nieufnego autokraty, który eliminował ze swojego otoczenia niezależnie myślących współpracowników, a zaczął polegać wyłącznie na rodzinie. We własnym synu upatrywał swojego następcy. System polityczny panujący w Rumunii sprzyjał powstawaniu zjawisk zależności i układów towarzyskich. Łapówki (bakszysz) dawało się powszechnie, aby coś załatwić. System coraz bardziej korumpował się wraz z narastaniem trudności gospodarczych. Do połowy lat siedemdziesiątych sytuacja zaopatrzeniowa w Rumunii była relatywnie stabilna, a poziom życia i konsumpcji rósł. Kryzys końca lat siedemdziesiątych i rosnące zadłużenie zagraniczne przyczyniło się do zapoczątkowania w latach osiemdziesiątych przez Ceaușescu drastycznego programu oszczędnościowego. W efekcie doprowadził on społeczeństwo do życia w skrajnie trudnych warunkach (kolejki po żywność, przerwy w dostawach prądu, nieogrzewanie mieszkań). W Rumunii nie było zorganizowanej opozycji, która wobec zachodzących przemian w innych krajach bloku socjalistycznego zawalczyłaby o władze. Niepokoje społeczne zaczęły się od protestów przeciwko przeniesieniu ewangelickiego pastora László Tőkésa. Z tak pozornie błahej sprawy przerodziła się w rewolucję, która obaliła Ceausescu. Po szybkim procesie, w którym skazano go na karę śmierci, został rozstrzelany razem z żoną. W Rumunii do dziś dyskutuje się ile było w tym rewolucji, a ile zorganizowanej akcji.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z dr. hab. Błażejem Brzostkiem, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego.#bakszysz #ceaușescu #rumunia #kolektywizacja #trzesienieziemi1977 #kultjednostki #rewolucja#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Indochiny, to region w Azji Południowo-Wschodniej, który został ukształtowany przez silnie wpływy kulturowe i polityczne Indii oraz Chin. Termin ten został wprowadzony przez Francuzów w XIX w. Początki oddziaływania francuskiego na tym obszarze można datować na okres panowania Ludwika XIV, natomiast faza podboju kolonialnego rozpoczęła się w drugiej połowie XIX stulecia. Nie tylko prześladowanie misjonarzy katolickich i miejscowych chrześcijan dały pretekst do zbrojnej interwencji, lecz także potrzeba zbudowania nowych rynków zbytu dla rodzimego kapitału i rywalizacja z innymi mocarstwami. W XIX w. Wietnam z niezależnego królestwa na kilkadziesiąt lat stał się kolonią francuską. Budowali oni koleje, porty, drogi, ale równocześnie czerpali korzyści z eksploatacji surowców i innych dóbr. W końcu XIX w. Wietnamczycy bezskutecznie popróbowali odzyskać suwerenność. Od czasów I wojny światowej kolonizatorzy zaczęli inwestować w edukację Wietnamczyków z myślą zbudowania grupy lojalnych wobec siebie obywateli. Jak to zwykle bywa w takich przypadkach, równocześnie powstała grupa osób krytycznie nastwiona do francuskiego systemu wyzysku. W końcu lat trzydziestych XX w. na silnego gracza wyrosła Japonia i przez okres II wojny światowej ugruntowała silną pozycję w regionie, aż w marcu 1945 r. usunęła francuską administrację w Wietnamie.Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. Igorem Chabrowskim, pracownikiem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. #Indochiny #Wietnam #Francja #japonia #chiny # #jezuici #kolonializm #Sajgon #Vichy #konferencjawPoczdamie#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl