19. Klaustur á Íslandi II

Í þessum seinni hluta umfjöllunar okkar um minjar réttarkerfisins skoðum við nokkur dæmi um afleiðingar dóms og laga í fornleifum. Hvað skilur útilegumannahelli frá öðrum hellum? Hvað voru margir teknir af lífi á Íslandi og fyrir hvað? Og hvað í andskotanum var Erfðahyllingin? Arthur segir frá sniðugum útlaga í Eldvörpum og Snædís fjallar um 18. aldar morðmál sem tengist bæði Árbæjarsafni og Kópavogslæk. Útilegumenn, afturgöngur, sifjaspell og aftökur - hvað er hægt að biðja um meira? Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði Þetta er síðasti þáttur Moldvarpsins í bili. Við þökkum fyrir samfylgdina - þangað til næst!

Hvers vegna eru lög og regla? Þessi fyrri hluti umfjöllunar okkar um minjar réttarkerfisins fjallar um þing og þingminjar. Við lærðum flest í grunnskóla að örfáir karlar úr efri stétt hittust á þingum til að semja lög og fella dóma sem síðan rötuðu á skinnhandrit sem mörg eru enn varðveitt í dag. En fyrir utan handritin, hvaða minjar skilja þessir fundir eftir sig? Hvað er dómhringur? Og hvar í ósköpunum var Lögberg?? Arthur fer yfir hvernig goðorð virkuðu og hvernig kerfið var dauðadæmt frá byrjun en Snædís talar um dularfullt samband vatns og þingstaða. Þau fá síðan bæði hausverk við að reyna að greiða úr ráðgátu um sérstaklega dularfullan hól á Þingvöllum. Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Í þessum seinni hluta umfjöllunar okkar um klaustur á Íslandi kíkjum við austur í Fljótsdal og förum yfir rannsóknina á Skriðuklaustri sem er eina klaustrið sem grafið hefur verið upp og rannsakað í heild sinni. Hvað fannst í rústum klaustursins? Hvað segja fornleifarnar okkur um starfsemi klaustra á Íslandi? Hvað fannst í klausturgarðinum sem kom öllum á óvart? Snædís fjallar um fornar lækningaraðferðir sem innihalda refagall, töfrasteina og að sleikja tær. Arthur tjáir sig um vonbrigðin sem fylgja því að finna reiknimyntir. Rætt um fjölbreytt notagildi kvikasilfurs, kapellu á móti álverinu í Straumsvík og besta hlaðborð landsins. ATH! Fyrir viðkvæma: smá grafísk umræða um líkamsleifar, sjúkdóma, áverka og beinagrindur frá 37:53 - 59:34 Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

“Ora et labora” er mottó þessa fyrri hluta okkar um klaustur á Íslandi og helstu rannsóknir á þeim. Klausturtími Íslands var frá 1030 – 1554 (anno domini) eða heil 524 ár og því af nógu að taka! Hvað er klaustur og hvað fer þar fram? Voru klaustur á Íslandi frábrugðin öðrum klaustrum? Hvernig tengjast rómverskir flísaleggjarar íslensku messuhaldi? Og hvað í ósköpunum eru tveir hlutar fjórðungs smjörs mikið? Hollenskur biskup stígur á land í Viðey með vaxtöflur og Gleraugna-Pétur smíðar kamar í kirkjugarði. Snædís segir okkur frá Kirkjubæjarklaustri og valdeflandi nunnu sem gerði nákvæmlega það sem henni sýndist. Arthur segir frá upplifun sinni við að leita að klaustri á Þingeyrum þar sem hann fann aðallega ullarsokka og bíldekk. Hljóðið fyrstu 6 mínúturnar er smá slæmt en er gott restina af þættinum. Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Í þessum seinni hluta höldum við áfram þar sem frá var horfið um fornleifarannsóknir á Bergþórshvoli og á Njáluslóðum. Hvað fann Kristján Eldjárn á Bergþórshvoli? Hvernig líta brunarústir út eftir 1000 ár? Svífur andi Hallgerðar langbrókar yfir Sæbrautinni? Mjaltakollur og fjósaskófla Njáls og Bergþóru. Gunnar á Hlíðarenda, Hjörtur bróðir hans og flottasti servíettuhringur Íslandssögunnar. Eru skilaboð Njálu þau að þeirra bíða hræðileg örlög sem hvorki hlusta á né virða konur? Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Við tökum af skarið í þessum þætti! Í þessum fyrri hluta umfjöllunar okkar um fornleifarannsóknir á Bergþórshvoli förum við um víðan völl. Stóra spurningin er: hafa fundist vísindalegar sannanir sem styðja frásögn Brennu-Njáls sögu og ef svo, hverjar? Arfasátan alræmda og ummerki hennar. Hringadróttinshornið auðvitað á sínum stað. Rúnaprik með galdri og fornrómverskt meme koma við sögu. Langir starfstitlar og enn lengri greinatitlar. Fermingarveisla á Bergþórshvoli og að toppa of snemma. Hvern talarðu við ef þig vantar efnafræðing, nú hæstaréttardómara auðvitað! Hvað er sofnhús? Fannst skyrið sem Bergþóra sletti steingert í jörðu á Bergþórshvoli? Hvað er mýrarsmjör og er það gott á bragðið? Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Við höldum áfram umfjöllun okkar um upphaf kristni í landinu og ræðum um nokkrar af elstu kirkjum og kirkjugörðum sem fundist hafa á Íslandi. Ræðum einnig um gripi sem benda til mögulegrar blöndunar á kristnum og heiðnum sið og reynum svo að draga þetta allt saman í lokin. Hver eru tengsl guðshúsa við smiðjur? Hversu hröð var kristnitakan? Hvað geta elstu kirkjugarðarnir sagt okkur um samfélag miðalda? Fundvísasti bóndi landsins, Arthur vill finna gröf Egils, lúxus strokleður í Reykholti, Þór eða Jesús eða garðálfur? Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Við færum okkur úr heiðnum sið yfir í kristinn. Þorgeir ljósvetningagoði lagðist undir feld á Alþingi árið 1000 en þegar hann kom undan honum var Ísland orðin kristin þjóð. Var atburðarás kristnitökunnar virkilega svona einföld eða var eitthvað meira og flóknara í gangi? Geta fornleifar varpað ljósi á kristnitökuna? Hverjar eru elstu kirkjur landsins sem fornleifafræðingar hafa fundið? Eru til kirkjur frá því fyrir kristnitöku? Afskiptasemi Noregskonunga í 1000 ár, mikilvægi þess að snúa rétt á dómsdegi, mikið rætt um kirkjugarða…veggi..nei..garða! Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Í þriðja hluta umfjöllunar okkar um hof og heiðinn átrúnað fjöllum við um einn mest rannsakaða fornleifastað Íslands, Hofstaði í Mývatnssveit. Var þar ósköp venjulegt heimilishald á 10. öld eða fóru þar fram blót og fórnarathafnir? Nautshöfuðkúpur, kúluskítur og eggjaskurnir. Voru Mývetningar til forna frumkvöðlar í vistvænni sjálfbærni? Hvernig skarast heiðinn og kristinn siður á Hofstöðum og af hverju er staðurinn ekki nefndur í neinum fornum heimildum? Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði

Í öðrum hluta umfjöllunar okkar um hof og heiðinn átrúnað skoðum við tvo staði sem mögulega tengjast heiðnum trúarathöfnum. Hvaða dularfullu atburðir áttu sér stað inni í Surtshelli? Var hlið milli tveggja heima á Höfn í Hornafirði? Lögreglan notar hunda til að þefa upp fíkniefni, en hvað með fornleifar? Arthur mætir aftur með Hringadróttinshornið, Snædís elskar að tala um hella. Hvernig kemur Halldór Laxness inn í þetta? Þáttagerðin er styrkt af Fornminjasjóði.