PLT #420 Tadeusz Kościuszko (Część 5): Żydowski pułkownik i zdrada biskupów

Siódmy i ostatni odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce.1798 rok. Kościuszko wraca potajemnie z Ameryki do Europy z fałszywym paszportem.W Paryżu czeka na niego Napoleon Bonaparte z propozycją nie do odrzucenia.A w Berville pod Fontainebleau czeka na niego coś zupełnie innego.15 lat ciszy, które zmienią jego legendę na zawsze. Naczelnik kontra cesarz Francuzów Sfałszowany manifest, który wywołał burzę Obietnica cara, która skończyła się milczeniem Szwajcaria, której Kościuszko nie planował Serce, które przeżyło więcej niż jego właścicielJak wygląda życie bohatera, którego nikt już nie potrzebuje?Co robi generał, który nie może walczyć?I dlaczego to właśnie te lata, a nie bitwy, decydują o tym, kim Kościuszko jest dla nas dzisiaj?Finał serii.Przygotuj się na zakończenie, którego się nie spodziewasz. Słuchaj, inspiruj się i żyj lepiej teraz.Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią:Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKABiografie podstawowe:Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (St. Martin’s Press, 2009)Monica M. Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, dostępna na Wikisource), zwłaszcza rozdział 9Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Feliks Koneczny, Święci w dziejach Narodu Polskiego (dostępne na NonPossumus.pl)James S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1998)Sławomir Leśniewski, Kościuszko. Rysa na pomniku? (Wydawnictwo Literackie, 2023)Gary Nash i Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Korespondencja i źródła pierwotne:Founders Online, National Archives (founders.archives.gov)List Tadeusza Kościuszki do Thomasa Jeffersona, kwiecień 1816List Pierre’a Josepha Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 30 października 1818List Franza Xavera Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 29 października 1817List Kościuszki do A. J. Czartoryskiego, Wiedeń 1815 (cyt. za Gardner)Spotkania z Napoleonem:napoleon.org, biografia: Kosciuszko, Tadeusz Andrzej Bonawenturatadeuszkosciuszko.com, „The difficult story of Tadeusz Kosciuszko and Napoleon Bonaparte”WielkaHistoria.pl, „Kościuszko i Napoleon. Cesarz Francuzów gotował się ze złości, gdy usłyszał warunki polskiego bohatera”WP Film, „To niebezpieczny despota. Posłał na śmierć ponad 100 tys. Polaków”Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie (PWN)Odezwa Dąbrowskiego i Wybickiego do Wielkopolan z 6 XI 1806, historia.interia.plBerville i Zeltnerowie:Wikipedia, Peter Josef ZeltnerDziennik Polski, „Tadeusz Kościuszko prywatnie”Historia Poszukaj, „Czy Tadeusz Kościuszko lubił haftować?”tombeauxpolonais.eu, „gen. Kościuszko”fr-academic.com, biografia KościuszkiKongres Wiedeński i Aleksander I:Tygodnik Powszechny, prof. Franciszek Ziejka, „Naczelnika życie po życiu”TheCollector.com, „Tadeusz Kościuszko: 6 Facts You Didn’t Know”Solura, choroba, śmierć:dr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno, 2017, s. 596–603prawdajestciekawa.pl, „Kościuszko w Solurze”Schweizerbote, 10 kwietnia 1817 (cyt. za Muzeum Kościuszki w Solurze)mabpz.org, „Muzeum Kościuszki w Solurze”kosciuszko-solothurn.ch, oficjalna strona Kosciuszko Gesellschaft SolothurnWikipedia, Kościuszko Museum, Solothurndzieje.pl, „200 lat temu w Solurze zmarł Tadeusz Kościuszko”Pochówek na Wawelu, serce, kopiec:dzieje.pl, „200 lat temu Tadeusz Kościuszko został pochowany na Wawelu”pai.media.pl, „Ostatnia droga Tadeusza Kościuszki”Muzeum Historii Polski, kalendariumkopieckosciuszki.pl, oficjalna strona Kopca Kościuszki w KrakowieTestament siechnowicki i amerykański:Wikipedia, Wills of Tadeusz KościuszkoWikicytaty (pl), Tadeusz Kościuszkopolonika.pl, „Niezrealizowany testament Tadeusza Kościuszki”Smithsonian Magazine, „The Polish Patriot Who Helped Americans Beat the British” (2017)Pamięć i upamiętnienia:American Battlefield Trust, Andrzej Tadeusz Bonawentura Kosciuszkokosciuszkoheritage.com, „Thaddeus Kosciuszko Memorialised Worldwide”Wikipedia, Commemoration of Tadeusz KościuszkoBritannica, Tadeusz Kosciuszko

Petersburg, 1796. Car Rosji osobiście przychodzi do celi polskiego generała. Nie po to, żeby go upokorzyć. Po to, żeby mu się pokłonić. W szóstej części serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, którego podziwiał nawet jego wróg. O drodze z wilgotnego lochu do Filadelfii, gdzie tłumy witały go salwami z dział, a Thomas Jefferson nazwał go „najczystszym synem wolności”.Będzie o godności, której nie można odebrać.O odwadze, która nie pyta o wynik.I o jednym dokumencie napisanym o czwartej nad ranem, który mógł zmienić historię Ameryki.Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią: Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawoweAlex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution, St. Martin’s Press, 2009Monica Gardner, Kościuszko: A Biography, 1920 (Wikisource)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta, 1894/1896Tadeusz Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, t. IVJames S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty, Hippocrene Books, 1998Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile, 1946/1977Gary Nash, Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull, Basic Books, 2008Źródła pierwotne i pamiętnikiJulian Ursyn Niemcewicz, Notes of My Captivity in Russia, tłum. Alexander Laski, 1844 (Wikisource)Founders Online, National Archives (founders.archives.gov): korespondencja Jefferson-Kościuszko, testament z 5 maja 1798The Papers of Thomas Jefferson, t. 30, red. Barbara B. Oberg, Princeton UP, 2003Insurekcja kościuszkowska i Uniwersał PołanieckiKazimierz Bartoszewicz, Dzieje Insurekcji Kościuszkowskiej, 1913 (reprint 2002)Bartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, 2001Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Maciejowice, Battle of Szczekociny, Proclamation of Połaniec, Warsaw Uprising (1794)Kresy.pl: „Wynikał z Konstytucji 3 Maja. 7 maja 1794 roku Tadeusz Kościuszko ogłosił Uniwersał połaniecki”Wprost Historia: „Kościuszko obiecał chłopom wolność”Ośrodek Myśli Obywatelskiej i Patriotycznej: „Uniwersał połaniecki, 7 maja 1794 r.”„Finis Poloniae”, analiza źródłowaJózef Tretiak, O Finis Poloniae, 1921Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: „Finis Poloniae! Kościuszko w niewoli”Wikipedia (pl): Finis PoloniaeNiewola, uwolnienie i car Paweł IEdward P. Alexander, „Jefferson and Kosciuszko: Friends of Liberty and of Man”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, XCII, nr 1, 1968Bibliotekarz Podlaski: „Prisons, politics and the gift of freedom: Kosciuszko, Niemcewicz and Paul I”Muzeum Historii Polski / Google Arts & Culture: „Tadeusz Kościuszko, a man of vision”Encyclopedia Britannica: Paul IWikipedia: Paul I of Russia, Peter and Paul FortressPrawa kobiet i Emilia ZeltnerDr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno 2017, s. 596-603Muzeum Kościuszki w SolothurnGeni.com: Emilia Taddea Zeltner (1804-1875)Wikimedia CH: Emilia Morosini ZeltnerAlex Storozynski, wywiad dla Polish WeeklyPowrót do Ameryki i testament abolicjonistycznyNPS: Thaddeus Kosciuszko National Memorial (nps.gov/thko)ushistory.org / Independence Hall AssociationAmerican Battlefield TrustThe Philadelphia Inquirer: „Jefferson’s missed opportunity to free his slaves”, 2017New Eastern Europe: „General Kosciuszko, a man ahead of his time”, 2018Kontekst historyczny: III rozbiór i LegionyJerzy Lukowski, Hubert Zawadzki, A Concise History of Poland, Cambridge UP, 2001Norman Davies, God’s Playground: A History of Poland, Oxford UP, 2005Wikipedia: Third Partition of Poland, Mazurek DąbrowskiegoMuzyka KościuszkiAleksander Janta, Polski Ośrodek Muzyczny USC (polishmusic.usc.edu)

Bohater dwóch kontynentów wraca do ojczyzny. Ale zamiast owacji czeka go bieda, zapomniane zasługi i kraj rozpadający się na kawałki. Pięć lat na wsi. Puste kieszenie. Ameryka wciąż nie zapłaciła mu za siedem lat walki. Co robi generał, którego nikt nie potrzebuje?Spotkanie, które odbiera mowę. Konstytucja, która przeraża trzy imperia.I zdrada, która przychodzi stamtąd, skąd nikt się nie spodziewał.A potem: krakowski Rynek, podniesiona szabla i przysięga, od której wstrzymuje oddech cała Europa.Chłopi z kosami kontra rosyjskie armaty.Żydowski kupiec z Litwy, który zostaje pułkownikiem. I sukmana, która mówi więcej niż tysiąc przemówień.Piąty odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce to historia o tym, że wolność albo jest dla wszystkich, albo nie ma jej dla nikogo.Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storozynski: The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Tadeusz Korzon: Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner: Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)James S. Pula: Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Miecisław Haiman: Kosciuszko: Leader and Exile (1946)Konstytucja 3 Maja i reformy:Norman Davies: God’s Playground: A History of Poland (Oxford, 2005)Richard Butterwick: The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788-1792 (Oxford, 2012)Adam Zamoyski: The Last King of Poland (2012)Wikipedia: Constitution of 3 May 1791, Great SejmPolish Presidency of the EU Council: „About the Constitution of 3 May”Targowica, zdrada i rozbiory:Wikipedia: Targowica Confederation, Second Partition of PolandRobert Howard Lord: The Second Partition of Polandhistoria.dorzeczy.pl: „Zdrada narodowa. Zawiązanie konfederacji targowickiej”Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)Jerzy Łojek: Dzieje zdrajcy oraz Upadek Konstytucji 3 MajaBitwa pod Dubienką:Wikipedia: Battle of DubienkaPiotr Derdej: Zieleńce – Mir – Dubienka 1792 (Bellona, 2008)twojahistoria.pl: „Bitwa pod Dubienką”Google Arts & Culture / Muzeum Historii PolskiInsurekcja kościuszkowska i Racławice:Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Racławicepolishhistory.pl: „The Battle of Racławice: How did Kościuszko defeat the Russians?”Bartłomiej Szyndler: Powstanie kościuszkowskie 1794 (2001)bliskopolski.pl: „1794 r.: Insurekcja kościuszkowska”dzieje.pl: „Insurekcja Kościuszkowska – ostatnia próba ratowania Rzeczpospolitej”Polskie Radio: „Wojciech Bartosz Głowacki. Bohater spod Racławic”Wikisource: Gardner, Kościuszko: A Biography, Chapter 4Zdrada kleru i rola Kościoła:Otton Beiersdorf (oprac.): Papiestwo wobec sprawy polskiej w latach 1772-1864. Wybór źródeł (Wrocław 1960)Richard Butterwick: Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792 (Arcana, Kraków 2012)Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)Andrzej Woltanowski: „Śmierć prymasa Poniatowskiego”, Kwartalnik Historyczny (1987)Wikipedia: Józef Kossakowski, Ignacy Massalski, Michał Jerzy PoniatowskiBrewe papieża Piusa VI do Katarzyny II z 24 lutego 1792 r.Akta nuncjatury warszawskiej (Ferdinando Maria Saluzzo)„Papiery ambasady rosyjskiej” (archiwum Igelströma)Żydzi w Polsce – tło historyczne:Wikipedia (pl): Statut kaliski, Privilegium de non tolerandis JudaeisWikipedia: History of the Jews in PolandPOLIN Museum: „Statut kaliski – 750-lecie pierwszego przywileju Żydów”polishfreedom.pl: „Przywilej Generalny dla Żydów w Wielkopolsce – Statut Kaliski”sztetl.org.pl: „Historia społeczności” (Warszawa)Żydowski Instytut Historyczny: „Żydowskie ulice w Warszawie” (Eleonora Bergman)Żydowski Instytut Historyczny: „Pociejów – żydowskie centrum handlowe dawnej Warszawy”Berek Joselewicz i Pułk Lekkokonny Starozakonny:Wikipedia: Berek Joselewicz, Pułk Lekkokonny StarozakonnyVirtual Shtetl (sztetl.org.pl): biogram „Joselewicz Berek”Virtual Shtetl: „Polish Jews at the times of the Great Sejm and the Kościuszko Uprising”Polityka, Pomocnik Historyczny: „Odezwa Berka Joselewicza”ANU Museum of the Jewish People: „The Story of the Jewish Warrior Who Became a Symbol of Bravery in Poland”histmag.org: „Dał nam przykład Joselewicz…”polishhistory.pl: „The Massacre of Warsaw’s Praga District (4 November 1794)”polishhistory.pl: „Kościuszko – a man before his time”dignitynews.eu: „Where is the oldest active synagogue in Poland located?”American Association for Polish-Jewish Studies: „Jewish Soldiers in Polish Armies 1794-1945″ (Dubicki & Łukomski)Alex Storozynski: The Peasant Prince, rozdział 12Emanuel Ringelblum: Żydzi w powstaniu Kościuszkowskim (1937/38)Derek Penslar: Jews and the Military: A History (Princeton University Press, 2013)Korespondencja i źródła pierwotne:Julian Ursyn Niemcewicz: pamiętniki (za Storożynskim)List Kościuszki do Adama Jerzego Czartoryskiego (1814)Henryk Mościcki (oprac.): Pisma Tadeusza KościuszkiLudwika Sosnowska: list przez Niemcewicza (za Gardner)Akt Insurekcji Kościuszkowskiej: tekst powszechnie dostępny: Gazeta Rządowa, nr 78 (1794)

West Point, 1779 rok.Polski pułkownik wraca z inspekcji fortyfikacji – zmęczony, w zabłoconych butach. Otwiera drzwi kwatery. Za jego biurkiem siedzi czarnoskóry ordynans. Ubrany w jego mundur. Z przyjaciółmi. Jedzą. Piją. Śmieją się. W XVIII-wiecznej armii kara za taką impertynencję to publiczna chłosta.Kościuszko roześmiał się. Zasalutował. I dołączył do zabawy.Ta jedna scena mówi o nim więcej niż wszystkie twierdze, które zbudował. W czwartym odcinku serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, który żył tak, jak mówił – w czasach, gdy mało kto to robił. Usłyszysz o tym, jak zbudował West Point, najważniejszą twierdzę rewolucji i dlaczego Brytyjczycy nigdy jej nie zaatakowali.Jak na Południu uratował całą armię generała Greene’a nie bronią, ale samym przygotowaniem.Poznasz czarnoskórego żołnierza, z którym Kościuszko służył ramię w ramię przez 6 lat.Odkryjesz historię indiańskiego wodza Małego Żółwia i pistoletu znalezionego przy jego kościach ponad sto lat po ich spotkaniu.Dowiesz się, komu w swoim testamencie Kościuszko przeznaczył całą amerykańską emeryturę.I dlaczego jego przyjaciel Thomas Jefferson nigdy tego testamentu nie wykonał.Wesprzyj mój podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)West Point – fortyfikacje, krajobraz i ogród:American Battlefield Trust – profil West Point (battlefields.org)Journal of the American Revolution – „Kosciuszko: Patron Saint of West Point” (allthingsliberty.com)Journal of the American Revolution – „The Limits of Environmental Mastery in the Highlands Department” (allthingsliberty.com, 2024)US Military Academy West Point – historia oficjalna (westpoint.edu)Francis A. Galgano, „The Revolutionary War in the Hudson Highlands: Fortifying West Point” (Middle States Geographer, 2010)DVIDS / US Army Corps of Engineers – „Historic Structures, Modern Solutions: Kosciuszko Garden” (2024)Historic Marker Database – Kosciuszko’s Garden (hmdb.org)American Garden History – „Kosciuszko’s Secret 1778 Garden at West Point” (americangardenhistory.blogspot.com)Życie codzienne armii kontynentalnej:Dr. James Thacher, A Military Journal During the American Revolutionary War (1823) – wpisy z 1778-1779American Battlefield Trust – „Food and Beverage of the Revolutionary War Era”Encyclopedia.com – „Soldiers’ Rations”Washington Crossing Historic Park – „Continental Army Soldiers’ Clothing”American Battlefield Trust – „Washington’s Encampment at Morristown and the Hard Winter of 1779-1780″Kampania Południowa i Wyścig do Dan:Andrew Waters, To the End of the World: Nathanael Greene, Charles Cornwallis, and the Race to the Dan (Westholme Publishing, 2020)John Buchanan, The Road to Guilford Courthouse (John Wiley & Sons, 1997)Richard K. Showman et al., eds., The Papers of General Nathanael Greene, vol. 7 (UNC Press, 1994)Halifax County Historical Society – „Crossing of the Dan”Agrippa Hull i przyjaźnie:Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty (2008) – główne źródło relacji Hull-KościuszkoBidwell House Museum – „Agrippa Hull and Tadeusz Kosciuszko” (2023)Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa (kontekst polskiej pańszczyzny)Zdrada Arnolda:Nathaniel Philbrick, Valiant Ambition: George Washington, Benedict Arnold, and the Fate of the American Revolution (2016)Testament Kościuszki:Nash & Hodges, Friends of Liberty – najszczegółowsze opracowanie testamentu i roli JeffersonaMonticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram Kościuszki i kontekst testamentuStorozynski, The Peasant Prince – rozdział o testamencieKrajobraz i przyroda Hudson Highlands:New York State Department of State – „Hudson Highlands Scenic Area of Statewide Significance”New York Natural Heritage Program – Chestnut Oak Forest Guide; Hemlock-Northern Hardwood Forest GuideLamont-Doherty Earth Observatory, Columbia University – „Hudson River Estuary Basics”Źródła pierwotne – korespondencja:List Kościuszki do Johna Taylora, 14 września 1778 – za Journal of the American Revolution (allthingsliberty.com); oryginał w kolekcji Gates Papers / New-York Historical Society„najważniejsza pozycja strategiczna w Ameryce” – Washington o West Point, za Kajenckim i Storożynskim„armia w opłakanym stanie” – Greene po przyjeździe do Charlotte, za Showmanem, Papers of Nathanael Greene„jest osobą o wiedzy i zasługach” – Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777, Founders Online„niedostępny dla niczego poza kozami” – Lord Stirling o terenie Highlands, za Galgano (2010)Dziennik oficera Brygady Parsonsa (styczeń 1778) – za Storożynskim i KajenckimAnegdota o Hullu w mundurze – Nash & Hodges, Friends of Liberty; powtarzana przez Storożynskiego i PulęSpotkanie z Małym Żółwiem i odkrycie pistoletu w 1914 – Storożynski, The Peasant Prince; Pula, The Purest Son of Liberty

Jesień 1777. Wzgórza nad rzeką Hudson w stanie Nowy York.7 tysięcy najlepszych brytyjskich żołnierzy maszeruje na Albany. Jeśli tam dotrą, Ameryka wraca pod koronę. Na ich drodze pozornie nic nie stoi.W tym odcinku zobaczysz, co się dzieje, gdy kompetencja spotyka ignorancję. Gdy jedna zignorowana rada prowadzi do katastrofy, a jedna wysłuchana zmienia losy wojny. I zadasz sobie pytanie: Czy potrafisz budować w ciszy, gdy nikt nie patrzy?To historia o porażce zamienionej w zwycięstwo. O samotności, która nie złamała. I o okopach, które okazały się ważniejsze niż szarże kawalerii.Słuchaj teraz — trzeci rozdział niesamowitej podróży Kościuszki przez Amerykę.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storożyński, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Źródła pierwotne – korespondencja i dokumenty:George Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777 (Founders Online: Washington/03-12-02-0185): „Cosieski, I think his name is… is a person of knowledge and merit”Raport Gatesa do Kongresu: „Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” (za Gardnerą i Kajenckim)Gates o Kościuszce – zdanie przypisywane przez Storożyńskiego, Kajenckiego i Pulę: „the great tacticians of the campaign were hills and forests, which a young Polish Engineer was skillful enough to select for my encampment” (oryginał nie zlokalizowany w archiwach cyfrowych)Artykuły i źródła akademiczne:Smithsonian Magazine, marzec 2017 – profil KościuszkiAmerican Battlefield Trust – profile bitew pod Saratogą (battlefields.org)National Park Service – Saratoga National Historical ParkMuseum of the American Revolution – wirtualny spacer po śladach Kościuszki (amrevmuseum.org)National Museum of the United States Army – biogram Kościuszki (thenmusa.org)Angry Staff Officer (blog) – „Thaddeus Kosciusko: The Polish Engineer You Never Heard of Who Saved America” (2019)Ambasador RP Piotr Wilczek, cytowany za Richmond Times-Dispatch (2018)Monticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram KościuszkiBritannica – hasła: Tadeusz Kościuszko, Battles of Saratoga, American RevolutionKontekst historyczny Rewolucji Amerykańskiej:American Battlefield Trust – American Revolution FAQNational Army Museum (UK) – American War of Independence: OutbreakU.S. Department of State, Office of the Historian – „The Declaration of Independence, 1776″The American Yawp (podręcznik akademicki, open source) – rozdział 5: The American RevolutionCytaty źródłowe:„ziemny fort został zbudowany pod doświadczonym okiem polskiego inżyniera” – American Battlefield Trust„Cosieski, I think his name is…” – Washington do Laurensa, Founders Online„Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” – raport Gatesa do Kongresu„The great tacticians of the campaign were hills and forests…” – Gates, za Storożyńskim/Kajenckim/Pulą„I would say his influence is even more significant than Lafayette” – Alex Storożyński, Smithsonian Magazine„nie zgodził się i ostatecznie nie pozwolił mu zbudować umocnień na Sugar Loaf” – American Battlefield Trust, za St. ClairKajencki o Bemis Heights„Wjechał na wzgórze i zbadał teren…” – Thaddeus Kosciuszko:Military Engineer of the American RevolutionStorożyński o taktyce opóźniania: „Kościuszko ocalił uciekającą armię…” – The Peasant Prince

Co zrobisz, gdy stracisz dosłownie wszystko – w środku oceanu?W tym odcinku Kościuszko opuszcza Europę z marzeniem i… prawie nie dociera do celu.Czeka Cię:  Rejs, o którym nie piszą w podręcznikach Plaża, na której zaczyna się prawdziwa historia Spotkanie, które zmieniło losy wojny o niepodległość Ameryki Od zera do pułkownika – w 2 miesiąceMyślisz, że Ci w życiu trudno?Posłuchaj tego odcinka. Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKAŹródła główne:Alex Storożynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009) – porwanie Sosnowskiej, ucieczka, spotkanie z FranklinemTadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896) – stanowisko sceptyczne wobec relacji o porwaniu, cytat: „Jest wiele opowiadań o tej miłości…”Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg) – wersja ataku w domuGottlieb Mittelberger, Journey to Pennsylvania (1750/1756) – relacja z rejsu transatlantyckiego: warunki na statku, śmierć dzieci, jakość wody i jedzeniaSmithsonian Magazine, 2017 – rekonstrukcja spotkania z Franklinem: „Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…”Źródła uzupełniające:„Nowiny” (gazeta pijarów), 16 kwietnia 1777 – list Kościuszki do Czartoryskiego, jedyne zachowane świadectwo rozbicia statkuHektoen International – artykuł akademicki o warunkach zdrowotnych na statkach XVIII w.Ludwik-Sebastian Mercier, Tableau de Paris – rytm dnia w Paryżu lat 70. XVIII w.William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark – drogi w RzeczypospolitejPublishers Weekly – recenzja The Peasant Prince, wzmianka o misji Beaumarchais’aUSNI Proceedings – ocena skuteczności blokady brytyjskiej 1775–1778Chronicles of America – opis nabrzeży FiladelfiiEncyclopedia of Greater Philadelphia – dźwięki i atmosfera miasta 1776polishhistory.pl – wywiad ze StorozynskimCiekawostkiHistoryczne.pl – relacja Kościuszki o pierwszych krokach w Amerycebreedshill.org – wersja z listami polecającymi od Lee i CzartoryskiegoLRT (Lithuanian Radio and Television) – wersja litewska o tajnym ślubieCytaty źródłowe:„Wzdłuż przystani leżały masywne…” – Chronicles of America„Synogarlice nie dla wróbli…” – Storożynski, The Peasant Prince, rozdz. 1; potw. prof. P. Ugniewski, dzieje.pl„Trzej mężczyźni, którzy znali Kościuszkę…” – Storożynski, The Peasant Prince, przypis 6 w rozdziale 1„Jest wiele opowiadań o tej miłości…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko„Kilku jeźdźców dogania ich galopem…” / „Zamiast walczyć z ojcem ukochanej…” – Storozżynski, The Peasant Prince, rozdz. 1„Nie śmiejąc liczyć na zgodę ojca…” – Gardner, Kościuszko: A Biography (1920)„Losy szczęścia dziwnej Opatrzności Bożej zrządziły…” – „Nowiny”, 16 kwietnia 1777„Smród tak obrzydliwy, że nie sposób go sobie wyobrazić” – Hektoen International, cytujące relacje z epoki„Często bardzo czarna, gęsta i pełna robaków…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Przerżnięte czerwonymi robakami i pajęczymi gniazdami” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Statek jest nieustannie rzucany z boku na bok…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Dzieci w wieku od jednego do siedmiu lat…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…” – Smithsonian Magazine, 2017„Kto miałby przeprowadzić taki egzamin…” – Storożynski via NPR

Jak wygladał dzieciństwo i edukacja niezwykłego kadeta Szkoły Rycerskiej, którego koledzy przezywają „Szwedem”?Co robi ten młody szlachcic z Polesia, gdy wraca z Paryża jako najlepiej wykształcony inżynier wojskowy w kraju… który nie potrzebuje już inżynierów wojskowych?Co robi, gdy zakochuje się w córce magnata, który jest jego pracodawcą?I co jej ojciec-hetman mówi mu prosto w oczy, gdy poprosi ją o rękę?Posłuchaj pierwszej części historii człowieka, który zdobywał edukację pomimo zakazu. I który zapłacił za miłość cenę, jakiej nie przewidział.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Alex Storożynski, „Kościuszko, Książę chłopów”  (2018)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kościuszko, Leader and Exile (1946)Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwaAleksander Świętochowski, Historia chłopów polskichWilliam Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and DenmarkStanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (1790)Tadeusz Kościuszko, Memoriał z 1814 r. (rękopis odkryty przez E. Humeniuka, wyd. Kwartalnik Historyczny 1965; tłum. polskie: racjonalista.pl)Ignacy Krasicki, Monachomachia (1778)Hugo Kołłątaj – materiały dot. reformy UJ i KENJędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III (rozdziały o duchowieństwie, literat.ug.edu.pl)Łukasz Kurdybacha, Kuria rzymska wobec Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773- 1783 (1949)Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)en-academic.com – artykuł biograficznypolishhistory.pl – wywiad ze StorożynskimMuzeum Narodowe w Krakowie – wystawa „Tadeusz Kościuszko: Dobry i waleczny, lecz nieszczęśliwy”Persée.fr – materiały o Jean-Rodolphe Perronetjournals.openedition.org/artefact/369 – program École Royale du Génie w MézièresBritannica – Gaspard Monge, Pierwszy rozbiórdzieje.pl – prof. Piotr Ugniewski (UW), prof. Tadeusz Cegielski (budżet Szkoły Rycerskiej)KorespondencjaFounders Online, National Archives USA – Jefferson-KościuszkoGardner 1920 (Czartoryski do Franklina, 1778)Cytaty źródłowe:„Gruchanie kochanków trwać mogło około pięciu miesięcy…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko„Polscy chłopi mają wygląd dziki…” – William Coxe, Travels in Poland„Pięć części narodu polskiego…” – Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski„Synogarlice nie dla wróbli…” – potwierdzenie: prof. P. Ugniewski, dzieje.pl„Obalał tyranów, zakładał republiki…” – Kościuszko o Timoleonie (Storożynski)„Nie można mieć nadziei, że zmienią swoje postępowanie…” – Kościuszko, Memoriał 1814, tłum. pol. racjonalista.pl„Duchowieństwo, które łakomstwem skażone…” – Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

Czy wyczucie dobrego stylu może być narzędziem władzy? W dzisiejszym odcinku zabiorę Cię do Rzymu za panowania Nerona – świata ociekającego złotem, krwią i absolutnym brakiem gustu. Poznasz historię Gajusza Petroniusza, człowieka, który jako jedyny na dworze tyrana nie posługiwał się strachem, lecz elegancją.Dowiesz się:Dlaczego najpotężniejszy człowiek świata drżał przed opinią swojego „Arbitra”?Co wspólnego ma rzymski esteta z kultową rolą Bogusława Lindy w „Psach”?Jak Petroniusz zamienił własną śmierć w ostatnie, złośliwe arcydzieło wymierzone w cesarza?Dlaczego pieniądze bez smaku robią z nas klaunów, a smak bez pieniędzy – awanturników?To nie jest sucha lekcja historii. To opowieść o tym, jak zachować kontrolę nad własną narracją, gdy świat wokół Ciebie płonie. Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Źródła pierwotneTacyt, „Roczniki” (Annales), Księga XVI, rozdziały 17-20 – główne źródło o życiu i śmierci Petroniusza. Dostępne online w języku angielskim na stronie LacusCurtius (University of Chicago) oraz Poetry in Translation.Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Księga XXXVII, rozdział 20 – wzmianka o zniszczonym pucharze murryńskim.Petroniusz, „Satyricon” – zachowane fragmenty ksiąg XIV-XVI. Dostępne w polskim przekładzie Mieczysława Brożka (PIW).Źródła cytowane:Opis śmierci Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18-19Charakterystyka Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18List do Nerona: Tacyt, Annales XVI.19Puchar murryński: Pliniusz, Historia Naturalis XXXVII.20Cytat o Sybilli: Petronius, Satyricon 48.8

Przez lata nagrywania biografii zauważyłem ciekawą prawidłowość. Aleksander Hamilton na Karaibach,Benjamin Franklin w swojej drukarni, Napoleon w Brienne, Washington w Mount Vernon, Churchill w wojskowym namiocie, Truman w Białym Domu, Machiavelli na wygnaniu, Montaigne w swojej wieży, Fryderyk Wielki po bitwie, Jan Karski na studiach, Kościuszko w drodze do Ameryki.Oni wszyscy czytali tę samą książkę. Napisaną przez greckiego kapłana z małego prowincjonalnego miasteczka. Przed dwoma tysiącami lat.Co takiego było w tej księdze, że kształtowała największych przywódców w historii? Dlaczego ludzie, którzy zmieniali świat, wracali do niej raz za razem? I co najważniejsze, dlaczego Ty, szukający własnej transformacji, powinieneś ją dziś otworzyć?Ten odcinek to opowieść:O odkryciu, które połączyło wszystkie biografie, które nagrałem. O instrukcji obsługi wielkości, która przetrwała tysiąclecia. I o tym, jak starożytna mądrość może zmienić Twoje życie teraz.Czasami odpowiedzi na współczesne problemy czekają w bibliotece. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Źródła podstawowe:Plutarch – „Żywoty równoległe” (szczególnie wstępy do „Żywota Aleksandra” i „Żywota Demostenesa”)Merle Miller – „Plain Speaking: An Oral Biography of Harry S. Truman”, Berkley Publishing Group, 1974Ron Chernow – „Alexander Hamilton”, Penguin Books, 2004Louis Sarkozy – „Napoleon’s Library: The Emperor, His Books and Their Influence on the Napoleonic Era”, 2024Albert Guerard – „Napoleon I”, Alfred A. Knopf, 1969Źródła uzupełniające:Timothy Duff – „Plutarch As Moral and Political Educator”, Cambridge University Press, 2023Rebecca Burgess – „Plutarch’s Gift”, Law & Liberty, 2024Pierre Hadot – „The Inner Citadel: The Meditations of Marcus Aurelius”The Online Library of Liberty – „Plutarch’s Parallel Lives” (eseje o recepcji w Ameryce)Cytaty źródłowe użyte w odcinku:„Nie piszę historii, lecz życiorysy…” – Plutarch, „Żywot Aleksandra”, wstęp„Mieszkam w małym mieście…” – Plutarch, „Żywot Demostenesa”„Kiedy byłem w polityce…” – Truman w wywiadzie dla Merle’a Millera„Bonaparte, w Tobie nie ma nic nowoczesnego…” – cytat przypisywany Pasquale Paoli„Niech mój syn czyta i rozmyśla nad historią…” – Napoleon, instrukcje dla synaList Machiavellego do Francesco Vettoriego z 10 grudnia 1513 r.

To czwarty i ostatni odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.W poprzednim odcinku poznałeś historię jego wstrząsających doświadczeń w getcie warszawskim i przedsionku obozu zagłady w Izbicy Lubelskiej.Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, jest najbardziej gorzką lekcją o ludzkiej naturze, jaką znam.W tym odcinku: → Przejdziesz z Janem Karskim przez okupowaną Europę – od Warszawy przez Berlin, okupowana Francję, Pireneje do Gibraltaru→ Usłyszysz, jak najpotężniejsi ludzie świata reagowali na prawdę o Zagładzie→ Zrozumiesz, dlaczego człowiek, który widział piekło, milczał przez 35 latTen odcinek jest dla Ciebie, jeśli: → Chcesz zrozumieć granice ludzkiej empatii→ Szukasz odpowiedzi na pytanie, czy jeden człowiek może zmienić bieg historii→ Wierzysz, że prawda musi być mówiona – nawet jeśli nikt nie chce słuchać Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz(osobiście podziękuję Ci w podcaście)ŹRÓDŁA:Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, bestseller z nakładem ponad 400 000 egzemplarzy„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autoraRelacja Karskiego z rozmowy z prezydentem Rooseveltem – archiwum Muzeum Historii Polski (karski.muzhp.pl)Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons) – przełomowa biografia z przedmową Elie Wiesela„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki„Emisariusz Karski” – Maciej KozłowskiWywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM; 39 minut wykorzystanych w filmie „Shoah” (1985), pełne nagranie trwa 8-9 godzin„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010) – dodatkowy film dokumentalny oparty na niewykorzystanych fragmentach wywiaduPrzemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTubeŹródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karskiYad Vashem – yadvashem.org/righteous/stories/karski.htmlPolscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-researchŻydowski Instytut Historyczny – jhi.pl (artykuły o Izbicy i listach pożegnalnych Zygielbojma)Georgetown University Archives – Jan Karski CollectionJan Karski Educational Foundation – jankarski.netGoogle Arts & Culture – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”Listy pożegnalne Szmula Zygielbojma:Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl/en/articles/farewell-letters-from-shmuel-zygielbojmFilmy dokumentalne:„Shoah” – Claude Lanzmann (1985)„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010)„Remember This: The Lesson of Jan Karski” – film dokumentalny/teatralny z Davidem Strathairnem (2022)