Audycje Kulturalne

Japonia, Austria, Niemcy czy Wielka Brytania – to tylko niektóre z miejsc, z których po latach starań powróciły do Polski utracone dzieła sztuki. O żmudnych procesach restytucji, niezwykłych historiach zaginionych obiektów oraz jubileuszowej, dziesiątej odsłonie cyklu „Utracone / Odzyskane” w nowym odcinku Audycji Kulturalnych opowiada Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz z Galerii Kordegarda. Wywiezione w czasie wojny lub skradzione w drugiej połowie XX wieku – losy wielu dzieł uznanych za bezpowrotnie utracone wydawały się przesądzone. Odzyskanie każdego z nich to efekt ogromnej determinacji, międzynarodowych poszukiwań oraz zaangażowania zespołu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dziś te cenne zabytki ponownie zasilają zbiory macierzyste polskich instytucji, m.in. Muzeum Narodowego w Warszawie i Wrocławiu, Zamku Królewskiego na Wawelu, Łazienek Królewskich czy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Jubileuszowa ekspozycja w warszawskiej Kordegardzie koncentruje się na wizerunkach kobiet. Zwiedzający mogą podziwiać różnorodność technik – od malarstwa po rzeźbę – oraz bogactwo zniuansowanych ról i stanów kobiecych: od portretów arystokratek, poprzez przedstawienia matek z dziećmi, wizerunki świętych, aż po alegorie i sceny codzienności. Wśród prezentowanych obiektów znalazły się dzieła z fascynującym życiorysem, takie jak XVII-wieczna „Madonna z Dzieciątkiem” odnaleziona na aukcji w Tokio czy „Dama z wachlarzem”, która powróciła do Wilanowa dzięki pomocy berlińskiego małżeństwa. Jak wygląda proces weryfikacji i odzyskiwania dzieł po dekadach? Co sprawia, że ta odsłona cyklu jest wyjątkowa? Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz przybliża kulisy powstania ekspozycji oraz opowiada o wybranych dziełach prezentowanych w galerii. Zobacz też materiał wideo o kulisach minionej edycji projektu: Utracone/Odzyskane z kolekcji warszawskich. Nagranie pozwala przyjrzeć się specyfice cyklu oraz prezentuje rozmowy z ekspertami i koordynatorami dbającymi o przywracanie skarbów polskiej kultury. Zdjęcia: Grzegorz Karkoszka    

Nie trzeba umieć malować, żeby sztuka miała na nas uzdrawiający wpływ. Nie trzeba też być znawcą muzyki, by koncert pomógł nam zredukować napięcie po trudnym dniu. W najnowszym odcinku audycji „Żywe kultury” posłuchasz o tym, jak kultura może obniżać poziom stresu, wspierać profilaktykę zdrowotną oraz skutecznie przeciwdziałać epidemii samotności. Coraz liczniejsze badania naukowe potwierdzają, że aktywny i bierny udział w kulturze bezpośrednio przekłada się na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne. Czy więc na kulturę można wypisać receptę? I czy uczestnictwo w wydarzeniach artystycznych może stać się równie oczywistym elementem codziennej troski o siebie, jak aktywność fizyczna czy zdrowa dieta? Rozmówczynie przyjrzały się wyzwaniom, z jakimi na co dzień mierzą się osoby pracujące w sektorze artystycznym i kreatywnym, wskazując na ich potrzeby oraz ryzyko wypalenia zawodowego. Nie zabrakło także wątku praktycznego łączenia kultury i medycyny oraz budowania bezpiecznych projektów artystycznych w przestrzeniach terapeutycznych. O zależnościach zdrowia i kultury, Klaudia Obrębska rozmawia z Edytą Rutą – koordynatorką programu „Kultura i Zdrowie” oraz relacji międzynarodowych w Instytucie Kultury Miejskiej – Miasto Splotów w Bielsku-Białej, a także członkinią zarządu Instytutu Odporności Społecznej „Pasmo”. Ekspertka jest współautorką aplikacji Bielska-Białej o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029, w której kluczowe miejsce przyznano właśnie kulturze, zdrowiu i dobrostanowi. W 2024 roku współorganizowała międzynarodową konferencję Culture for Health and Well-being, a na co dzień reprezentuje swój instytut w dofinansowanej ze środków Unii Europejskiej platformie Culture and Health.  Jeśli organizujesz działania kulturalne:  Zaproponuj uczestnikom kilka różnych form twórczości, żeby mogli wybrać coś dla siebie.  Zrezygnuj z presji osiągania artystycznych rezultatów podczas zajęć kreatywnych.  W projektach realizowanych w szpitalach zapewnij artystom możliwość superwizji.   Posłuchaj innych odcinków z cyklu „Żywe kulury”: – o tworzeniu wystaw – od pomysłu do wernisażu – o współpracy międzynarodowej w kulturze

Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa rodzin w wydarzeniach rozwijających wrażliwość estetyczną dzieci do 14. roku życia. Przedstawia potrzeby i motywacje odbiorców, bariery uczestnictwa oraz ocenę dostępności i stopnia dopasowania oferty kulturalnej do oczekiwań dzieci i ich opiekunów. Raport zawiera rekomendacje dla przedstawicieli instytucji kultury, organizacji pozarządowych i edukatorów. Mają one wspierać rozwój kompetencji kadr, podnosić jakość oferty kierowanej do dzieci oraz zwiększać jej dostępność i skuteczność. Uzupełnieniem działań badawczych są publikacja prezentująca dobre praktyki oraz webinar poświęcony tej tematyce. Publikacja powstała w ramach ogólnopolskiego projektu badawczego Fundacji Czas Dzieci, realizowanego w 2026 r. w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „Kultura – Interwencje”. O raporcie opowiedziała w Audycjach Kulturalnych Agnieszka Karp-Szymańska z Fundacji Czas Dzieci. Zdjęcie dzięki uprzejmości Fundacji Czas Dzieci.

Organizatorzy festiwali często mierzą się z podobnymi wyzwaniami, choć na co dzień działają osobno, a czasem nawet ze sobą konkurują. Tymczasem wspólne szukanie rozwiązań może przynieść więcej korzyści niż rywalizacja – zarówno dużym wydarzeniom z wieloletnią tradycją, jak i niewielkim, lokalnym inicjatywom.  W piątym odcinku cyklu „Żywe Kultury”, nagranym podczas FestForum, Klaudia Obrębska rozmawia z Caroliną Pietyrą, dyrektorką Krakowskiego Biura Festiwalowego, Jarosławem Wasikiem, dyrektorem Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu, oraz Katarzyną Jakubowiak, zastępczynią dyrektora Centrum Nauki i Kultury Młyny Rothera.  Choć festiwale różnią się programami i publicznością, ich organizatorzy często zadają sobie te same pytania: jak zapewnić stabilne finansowanie, zatrzymać doświadczonych pracowników czy przygotować się na coraz bardziej nieprzewidywalną pogodę? Wspólne spotkania pozwalają nie tylko wymieniać sprawdzone rozwiązania, ale też mówić jednym głosem o potrzebach całego środowiska.  O tym dlaczego warto dzielić się doświadczeniem posłuchacie w kolejnym odcinku „Żywych Kultur” w „Audycjach Kulturalnych” Narodowego Centrum Kultury.  Jeśli organizujesz festiwal: Zapytaj organizatorów innych festiwali, jak poradzili sobie z problemem, z którym właśnie się mierzysz.  Przed nawiązaniem zagranicznego partnerstwa określ, co konkretnie chcesz dzięki niemu osiągnąć.  Szukaj możliwości wieloletniego finansowania festiwalu, żeby móc planować kolejne edycje z wyprzedzeniem. 

Wystawa, którą można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Krakowie, opowiada o dorobku instytucji, która do tej pory była traktowana jako fragment trudnej pamięci o czasach PRL. Ekspozycja podkreśla wartość dziedzictwa Cepelii jako ważnego ośrodka polskiego designu, kształtującego tak różne jego dziedziny jak meblarstwo, tkanina, moda czy architektura wnętrz. Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelia) została założona w 1949 r. I przez cztery dekady wywierała ogromny wpływ na gust i wrażliwość estetyczną Polaków. Wyznaczała trendy w wystroju wnętrz, modzie oraz pamiątkarstwie, a także współtworzyła powszechne rozumienie rodzimego folkloru i tradycji, stając się jednym z najbardziej wyrazistych zjawisk epoki PRL-u. „Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie odsłania pełen wachlarz funkcjonowania Cepelii – od projektowania i produkcji, przez badania i eksperyment, po system sprzedaży i wystawiennictwa. Prezentowane eksponaty, w zdecydowanej większości nigdy dotąd niepublikowane i niewystawiane, pochodzą z kolekcji muzealnych i prywatnych. To mówi wiele o współczesnym statusie przedmiotów z Cepelii: rozproszonych, często niedocenianych. Zestawienie unikatowych prac oraz krótkich serii autorskich z produkcją masową i przykładami tzw. cepeliowskiego kiczu daje pełny obraz ówczesnej rzeczywistości. Wystawę można oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie do 21 lutego 2027 r. W Audycjach Kulturalnych o ekspozycji „Obywatelka Cepelia” opowiedzieli jej twórcy, prof. UAM dr. hab. Piotr Korduba i dr Anna Wiszniewska. Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum Narodowego w Krakowie/ fot. Natalia Gąsowska, Anna Olchawska

Czy w świecie, w którym wydarzenia plenerowe i festiwale spotykamy niemal na każdym kroku, jest jeszcze miejsce na kolejne inicjatywy? Jak stworzyć wydarzenie, które nie tylko przyciąga publiczność na kilka dni, ale przede wszystkim buduje trwałą i zaangażowaną społeczność? I wreszcie – czy festiwal realizujący ważną misję społeczną lub kulturalną musi być całkowicie bezpłatny? Festiwale to znacznie więcej niż sceny muzyczne, warsztaty, wystawy czy spotkania z artystami. To skomplikowany organizm składający się z setek codziennych decyzji organizacyjnych, niewidocznej na pierwszy rzut oka ciężkiej pracy zespołów i wolontariuszy oraz relacji, które potrafią przetrwać znacznie dłużej niż same wydarzenia. To też zauważenie przepracowania, zmęczenia i przebodźcowania i pozwolenie sobie na odpoczynek, spowolnienie, może nawet drzemkę. W trzecim odcinku cyklu „Żywe Kultury” Klaudia Obrębska rozmawia o transformacji branży festiwalowej z ekspertkami i praktyczkami kulturalnymi: Olą Zając (dyrektorką programową Slot Art Festival) oraz Agnieszką Wojciechowską (dyrektorką programową festiwalu Wschód Kultury – Inne Brzmienia). Podczas audycji rozmówczynie przyglądają się dynamicznym zmianom na rynku wydarzeń oraz analizują, jak zmieniają się potrzeby i oczekiwania współczesnej publiczności. Trzy wskazówki na projektowanie doświadczeń uczestników festiwali: Zadbaj o miejsca do siedzenia i odpoczynku między wydarzeniami.  Zaplanuj program tak, aby uczestnicy mogli zobaczyć najważniejsze punkty programu bez konieczności wybierania między nimi.  Przygotuj słuchawki wyciszające dla osób wrażliwych na nadmiar bodźców.  🎧 Posłuchaj audycji o: współpracy międzynarodowej w kulturze tworzeniu wystaw od pomysłu do wernisażu

Ekspozycja przygotowana z okazji Roku Jerzego Giedroycia, po raz pierwszy z perspektywy muzykologicznej naświetla relacje łączące twórcę Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte z wybitnymi kompozytorami, pianistami oraz krytykami muzycznymi XX wieku. Wystawa udowadnia, że sprawy muzyczne stanowiły istotny element geopolitycznej i estetycznej diagnozy stawianej przez środowisko „Kultury”. Przekonuje, że twórczość kompozytorska oraz publicystyka muzyczna stawały się orężem w walce o niezależność artystyczną i oporem wobec dyktatu socrealizmu. Jedną z najważniejszych postaci z kręgu „Kultury” był Józef Czapski, o którym w Audycjach Kulturalnych opowiadaliśmy kilkukrotnie. Kuratorzy wystawy prezentują sylwetki siedmiu wybitnych kompozytorów, pianistów i krytyków muzycznych, związanych z paryską „Kulturą”: Andrzeja Panufnika, Romana Palestra, Konstantego Regameya, Zygmunta Mycielskiego, Stefana Kisielewskiego, Witolda Małcużyńskiego oraz Jana Holcmana. Na wystawie w Sali im. W Instytucie Sobieskich Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie zgromadzono unikatową korespondencję, rękopisy muzyczne, recenzje oraz materiały prasowe ukazujące kulisy obecności problematyki muzycznej na łamach paryskiego pisma. O wystawie „Muzycy w kręgu paryskiej »Kultury«” opowiedzieli w Audycjach Kulturalnych jej kuratorzy:  dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN oraz dr Michał Ceglarek (NIFC – Muzeum Fryderyka Chopina). Zdjęcia dzięki uprzejmości Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie/ fot. Andrzej Stawiński  

Co kontakty międzynarodowe mogą dać instytucjom kultury? W drugim odcinku cyklu “Żywe kultury” Klaudia Obrębska rozmawia z dr Joanną Orlik, zastępczynią dyrektora Narodowego Centrum Kultury, o tym, jak budować relacje międzynarodowe w kulturze. Współpraca międzynarodowa to możliwość spojrzenia na własną instytucję z innej perspektywy, poznania nowych sposobów działania i wymiany doświadczeń z partnerami z całego świata. Jak zacząć budować takie relacje i dlaczego warto je rozwijać?  Z rozmowy dowiemy się, gdzie szukać zagranicznych partnerów, jak wykorzystać istniejące miasta partnerskie oraz programy wspierające współpracę międzynarodową. Gościni opowiada również o wyzwaniach, jakie pojawiają się podczas realizacji wspólnych projektów – od różnic w systemach finansowania i przepisach po bariery językowe i organizacyjne.  Jak zrobić pierwszy krok? Czy współpraca międzynarodowa jest zarezerwowana wyłącznie dla dużych instytucji? I dlaczego warto potraktować różnice między partnerami nie jako przeszkodę, lecz jako szansę na rozwój?  Jeśli planujesz współpracę międzynarodową: Miasta partnerskie Twojego ośrodka to Twój naturalny sojusznik.  Nie bój się obcego języka – śmiało korzystaj z nowoczesnych technologii. Zaplanuj czas na wyjaśnianie różnic w procedurach. Żywe Kultury to nowy cykl podcastów powstający w ramach Audycji Kulturalnych – projektu Narodowego Centrum Kultury. Klaudia Obrębska zapraszam do rozmów osoby, które na co dzień ożywiają polską kulturę: projektują, organizują, wspierają i rozwijają wydarzenia kulturalne w całym kraju.

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to nie tylko opowieść o domkach „Brda” produkowanych w Bydgoszczy: ich architekturze i misternym wykończeniu. To także historia gospodarki PRL i przemysłu drzewnego, poszukiwania dewiz, a także planowania czasu wolnego obywatelek i obywateli, którzy zaczęli korzystać z wolnych sobót. Domki początkowo były eksportowane, a także kupowane przez zorganizowane ośrodki wczasowe. Z czasem trafiły na rynek: konstrukcja umożliwiająca postawienie Brdy „w dwa weekendy ze szwagrem” sprawiła, że domki masowo zaczęły pojawiać się na podmiejskich działkach. Co ciekawe, wiele z nich przetrwało do dziś, a ich styl doczekał się wielu naśladowców. Autor książki „Brda. Wczasy z fabryki” przedstawia Czytelniczkom i Czytelnikom swoją podróż śladami domków: od własnej, rodzinnej działki, przez Bydgoszcz, w której działały nieistniejące już dziś zakłady produkujące Brdy, po Wrocław i tamtejsze Muzeum Architektury. Najcenniejsze dokumenty znalazły się jednak w mieszkaniu dziadków, skryte w teczce, przechowywanej przez dziadka. O Brdach opowiedział w Audycjach Kulturalnych autor książki, historyk sztuki i popularyzator historii Warszawy, Mikołaj Krupa. Zdjęcia dzięki uprzejmości Wydawnictwu Inna Warszawa.

Żywe Kultury to nowy cykl podcastów powstający w ramach Audycji Kulturalnych – projektu Narodowego Centrum Kultury. Zapraszamy do rozmów osoby, które na co dzień ożywiają polską kulturę: projektują, organizują, wspierają i rozwijają wydarzenia kulturalne w całym kraju. W pierwszym odcinku „O tworzeniu wystaw” Klaudia Obrębska rozmawia z Agnieszką Bebłowską-Bednarkiewicz i Katarzyną Haber, kuratorkami Kordegardy i członkiniami rady programowej Kordegardy, galerii Narodowego Centrum Kultury.  Każda wystawa zaczyna się na długo przed wernisażem. Jej historia rozpoczyna się wiele miesięcy wcześniej – od pomysłu, kwerendy, poszukiwań dzieł, rozmów z kolekcjonerami, negocjacji z muzeami i dziesiątek decyzji dotyczących aranżacji przestrzeni. Jak wygląda ten proces od kulis?  Gościnie opowiadają o codziennej pracy kuratora – od poszukiwania dzieł sztuki i współpracy z instytucjami oraz prywatnymi kolekcjonerami, przez kwestie konserwatorskie i logistyczne, aż po projektowanie tekstów kuratorskich oraz działania na rzecz dostępności wystaw dla osób z niepełnosprawnościami.  W rozmowie nie brakuje anegdot z wystawienniczego zaplecza: nocnych negocjacji z kolekcjonerami, transportu bezcennych dzieł podczas deszczu czy sytuacji, gdy ostateczny układ ekspozycji powstaje dopiero w dniu montażu.  Czy w wystawiennictwie istnieją mody? Dlaczego niektóre ekspozycje otrzymują drugie życie poza galerią? I czy wystawę można przygotować w zaledwie kilka tygodni?  Jeśli zajmujesz się organizacją wystaw: Upewnij się czy dzieło sztuki przejdzie przez drzwi.  Uważnie przeczytaj warunki konserwatorskie w umowie wypożyczenia dzieła sztuki.  Sprawdź, czy tekst na ścianie jest czytelny.  Prowadząca  Klaudia Obrębska – dziennikarka Radia RDC, historyczka sztuki i antropolożka. Słuchacze mogą kojarzyć ją z anteny radiowej, gdzie prowadzi audycje Mazowieckie Kulturalnie oraz Kobiece Historie, a także z autorskiego projektu miasto.tłumacze, poświęconego historii architektury. Klaudia na co dzień opowiada o kulturze, architekturze i historii, a jej pasją jest dziedzictwo kulturowe, miejskie opowieści oraz poszukiwanie angażujących sposobów na popularyzowanie wiedzy. W swoim nowym podcaście oddaje głos praktykom, by wspólnie z nimi odkrywać kulisy ich pracy.