PODRÓŻOWANIE Z RADIEM

Historia Żagania jest od XIX wieku nierozłącznie związana z istnieniem na jego obrzeżach obozów, przeznaczonych dla jeńców wojennych. Najwcześniejszy ich rodowód to 1813 rok. Z tego okresu zachował się zdewastowany cmentarz żołnierzy wojsk napoleońskich. Wojna francusko-pruska także w podobny sposób zaznaczyła tu swoje działanie. Kolejne zbrojne konflikty nie obyły się bez Żagania – stąd też cmentarze jenieckie z okresu I wojny światowej istnieją do dzisiaj.Prawdziwa tragedia dla Żagania to jednak czasy II wojny światowej. Urząd ds. Jeńców Wojennych uruchomił tu kompleks obozów jenieckich. W otwartym w 1939 roku Stalagu VIIIC przetrzymywano ok. 49 tys. żołnierzy. Wielu z nich nie wróciło do domu, zmarli z głodu, chorób, złego traktowania. Najmłodszym obozem żagańskiego „kombinatu” był utworzony wiosną 1942 roku obóz dla zestrzelonych lotników alianckich.Mieszczący się w Żaganiu Stalag Luft 3, obóz jeniecki dla lotników alianckich zestrzelonych w czasie nalotów na terytorium Niemiec, powstał 5 maja 1942 roku. Oprócz Anglików i Amerykanów byli tam również więzieni Czesi, Francuzi, Belgowie i Polacy służący w brytyjskiej Royal Air Force.Do jednej z najsłynniejszych ucieczek jenieckich w czasie II wojny światowej doszło w nocy z 24 na 25 marca 1944 r. 80 alianckich lotników, w tym również Polacy, podziemnym tunelem wydostało się poza druty Stalag Luft 3 w Żaganiu. Do wielkiej ucieczki, przez blisko rok, przygotowało się 200 jeńców. Kopano tunel, przygotowywano ubrania cywilne i dokumenty. W nocy 24 marca, gdy lotnicy wychodzili z tunelu, Niemcy ogłosili alarm. 80 jeńcom udało się wyjść z tunelu poza drutami obozu, z czego ujęto czterech ostatnich. Pozostałych 120 jeńców pozostało w obozie.Ci, którym udało się uciec, rozproszyli się na terenie niemal całych Niemiec, podróżując pieszo lub koleją. Akcja poszukiwawcza spowodowała ujęcie niemal wszystkich zbiegów, z wyjątkiem trzech – Norwegowie podporucznik Jens Muller i sierżant Per Bergsland dotarli do Szczecina, skąd marynarze przewieźli ich do Szwecji. Holender Bram van der Stok dotarł do Utrechtu, skąd ruch oporu przerzucił go do Wielkiej Brytanii.W rezultacie z 76 zbiegów 15 odstawiono z powrotem do obozu, ośmiu zatrzymano w więzieniach policyjnych w miejscu aresztowania i ich los nie jest znany, a 50 zostało zamordowanych przez hitlerowców. Wśród nich było sześciu Polaków.Wielka ucieczka jeńców z marca 1944 r. nie była pierwszą tego typu akcją w historii niemieckiego Stalagu Luft 3. Kilka miesięcy wcześniej uciekło z obozu trzech lotników.Muzeum Obozów Jenieckich w Żaganiu powstało w 1971 roku jako Muzeum Martyrologii Alianckich Jeńców Wojennych.

Ma ponad 650 lat, wznosi się nad rzeką San u podnóża Bieszczadów kilka kilometrów od Leska. Zamek Kmitów Sobień – dziś pozostały po nim ruiny chętnie odwiedzane przez turystów. Na początku wakacji ścieżki turystyczne wiodące przez ruiny zostały odnowione. A dlaczego warto przejść tymi ścieżkami? Zamek Sobień odwiedził z Piotr Olechniewicz z Polskiego Radia Rzeszów.

Międzyrzecz to wyjątkowe miejsce na mapie Polski. Łączy w sobie tajemnicze fortyfikacje z czasów drugiej wojny światowej oraz największą w kraju kolekcję unikalnych portretów szlacheckich z XVII i XVIII wieku. Oba obiekty tworzą niezwykły zestaw atrakcji historycznych.Międzyrzecki Rejon UmocnionyMiędzyrzecki Rejon Umocniony (MRU) to jeden z największych i najnowocześniejszych systemów fortów w Europie. Podziemne korytarze łączą potężne schrony bojowe (bunkry) za pomocą głębokich tuneli.System umocnień został wybudowany przez Niemców w latach 1934-1944 w celu ochrony wschodniej granicy Rzeszy (Bramy Lubuskiej i przedmościa odrzańskiego). Składa się z trzech odcinków różniących się pod względem charakterystyki geograficznej otoczenia i nasyceniem obiektami fortyfikacyjnymi. Odcinek północny opiera się o rzekę Wartę pod Gorzowem Wielkopolskim, gdzie styka się z południową flanką Wału Pomorskiego a kończy w okolicach wsi Kursko i Pieski w gminie Międzyrzecz. Odcinek centralny, najsilniej ufortyfikowany, ciągnie się od Kurska przez Kęszycę, Pniewo do Boryszyna. Odcinek południowy przebiega od Lubrzy do Odry, łącząc umocnienia MRU z Linią Środkowej Odry, prowadzącą dalej na południe.Podziemia odcinka centralnego MRU są obecnie rezerwatem nietoperzy, w którym zimuje ponad 30 tys. osobników należących do 12 gatunków nietoperzy. Łączną długość podziemnych korytarzy szacuje się na około 32-35 km.Kolekcja portretów trumiennychMuzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego posiada największą w Polsce kolekcję portretów trumiennych, tablic inskrypcyjnych i herbowych z XVII i XVIII wieku, liczącą 220 obiektów. Międzyrzeckie portrety prezentowane były na licznych wystawach krajowych i zagranicznych, m.in. w Paryżu, Londynie, Rzymie, Zurychu, Helsinkach, Moskwie czy Berlinie.Kolekcja portretów trumiennych, tablic inskrypcyjnych oraz tablic herbowych z XVII i XVIII wieku, znajdująca się w zbiorach Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego, jest największym, najcenniejszym i najciekawszym tego typu zbiorem w Polsce.Portret trumienny to wyjątkowe zjawisko w sztuce europejskiej – ściśle związany był z ceremonią szlacheckich pogrzebów oraz występował w malarstwie barokowym wyłącznie w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej oraz w kręgu jej kulturowego oddziaływania.Wizerunki trumienne przedstawiają szlachtę zamieszkałą głównie na terenie Zachodniej Wielkopolski w XVII i XVIII wieku.

W Słońsku znajduje się Ośrodek Muzealno-Edukacyjny „Ornitovo” Parku Narodowego „Ujście Warty” oraz Muzeum Martyrologii. Park Narodowy „Ujście Warty” stanowi natomiast unikalną ostoję ptaków wodnych i błotnych na rozlewiskach doliny Warty.

Twierdza Przemyśl na początku XX wieku była jedną z największych twierdz Europy. Podczas I wojny światowej stała się areną krwawych walk. Twierdza Przemyśl to jednak nie tylko mury i wojskowe umocnienia, ale także specjalnie przygotowane przedpole każdego z fortów. Ewenementem na skalę światową jest to, że forteczny krajobraz został tu zachowany w niezmienionej formie od wybuchu I wojny światowej.

Niebieskie Źródła w Tomaszowie Mazowieckim to miejsce, które potrafi zaskoczyć nawet tych, którzy „źródło” wyobrażają sobie jako zwykły strumień wypływający spod ziemi. Tutaj woda nie tyle płynie, ile niemal oddycha. Wydobywa się spod piaszczystego dna, poruszając je delikatnie, jakby pod powierzchnią pracował niewidzialny mechanizm. To właśnie ten ruch, czystość wody i gra światła sprawiają, że źródła przybierają niezwykłe odcienie błękitu, turkusu i zieleni. Spacer po rezerwacie ma w sobie coś kojącego. Drewniane pomosty prowadzą nad wodą, wokół słychać ptaki, szelest trzcin i cichy plusk. Najlepiej zatrzymać się na chwilę, spojrzeć w głąb wody i podziwiać urok Niebieskich Źródeł. To dobre miejsce zarówno na rodzinny spacer, jak i krótką wycieczkę. Jest w nim coś z małego cudu natury, który najlepiej oglądać bez pośpiechu. A gdy już nasycimy się błękitem źródeł, warto zostać w Tomaszowie na dłużej. Niedaleko czekają Groty Nagórzyckie czy Skansen Rzeki Pilicy.

Świnoujście to kurort słynący z różnorodnych atrakcji: najszersza plaża w Polsce, rozlewiska Delty Świny, rezerwaty przyrody, promenada i liczne historyczne zabudowania. Miasto położone na 44 wyspach zachwyci zarówno tych, którzy lubią delektować się urokami Bałtyku, jak i  wypoczywać aktywnie.

Zagroda Tatarska to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc na mapie Radomska. Położona na terenie dawnego Stobiecka Miejskiego przenosi odwiedzających w świat tradycyjnej architektury, codziennej pracy i obyczajów mieszkańców regionu sprzed ponad stu lat. Autentyczne gospodarstwo, wzniesione w 1875 roku, zachowało swój pierwotny układ i wyjątkowy charakter. Drewniana chałupa, stodoły, obora oraz dawna wozownia tworzą zwartą, niemal zamkniętą przestrzeń, która niegdyś chroniła domowników i ułatwiała prowadzenie gospodarstwa. Wnętrza wypełniają tradycyjne sprzęty, narzędzia i przedmioty codziennego użytku. Dziś obiekt jest oddziałem Muzeum Regionalnego im. Stanisława Sankowskiego w Radomsku i tętni życiem podczas warsztatów, lekcji muzealnych, pokazów dawnych rzemiosł oraz wydarzeń folklorystycznych. To doskonałe miejsce dla rodzin, miłośników historii, regionalnych tradycji i spokojnego odkrywania mniej znanych atrakcji województwa łódzkiego. Podczas wycieczki warto odwiedzić również pobliskie Gidle, znane z cennych zabytków sakralnych. Szczególne wrażenie robi barokowy zespół klasztorny dominikanów z bazyliką Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a także zabytkowy kościół św. Marii Magdaleny. Ciekawym uzupełnieniem wyprawy będzie także Muzeum Ludowe Ziemi Przedborskiej w Przedborzu.

Wilczy Szaniec to najważniejsza wojenna kwatera Adolfa Hitlera zbudowana z myślą o operacji Barbarossa, tj. atakiem na Związek Radziecki. Hitler spędził w tym miejscu łącznie ponad 800 dni. Tu zapadały decyzje nie tylko dotyczące działań nazistowskich Niemiec na terenie Związku Radzieckiego, ale także dotyczące innych frontów, m.in. zdławienia powstańczej Warszawy, co dziś upamiętnia jedna z wystaw na terenie Wilczego Szańca. W lipcu 1944 roku na terenie tej kwatery doszło do jednego z najpoważniejszych zamachów na Hitlera, którego dokonał pułkownik Claus von Stauffenberg. W Wilczym Szańcu są dwa sąsiadujące ze sobą obiekty związane z marszałkiem Rzeszy Goeringiem: schron i dom, w którym pomieszkiwał. Dom należał do najbardziej okazałych budowli, ponieważ jego lokator był miłośnikiem przepychu. Göring nie lubił mieszkań w Szańcu - gdy tylko mógł wyjeżdżał do Puszczy Rominckiej, gdzie miał myśliwski dworek i mógł oddawać się pasji łowieckiej. Dom Hermanna Göringa w Wilczym Szańcu został zbudowany na terenie cmentarza. Dlatego pod podłogą znaleziono tam w przeszłości fragmenty szkieletów - ustalili archeolodzy PAN, którzy do niedzieli prowadzą w tym miejscu prace badawcze. Naukowcy już znaleźli kolejnych 5 szkieletów. - Dom Göringa został zbudowany na cmentarzu. Nie wiemy jeszcze jak stary jest to cmentarz, ale z całą pewnością najpierw w tym miejscu był cmentarz, a dopiero potem zbudowano na nim dom Göringowi - powiedział mgr Jakub M. Niebylski, który wspólnie z dr Bartłomiejem Sz. Szmoniewskim od trzech tygodni prowadzą prace w domu Göringa w Wilczym Szańcu. Z Archeologami współpracują członkowie Fundacji Latebra. Prace w tym miejscu potrwają do niedzieli. Archeolodzy pojawili się w domu, który na terenie Wilczego Szańca zajmował Göring, by rozwikłać zagadkę szkieletów znalezionych tu przed dwoma laty przez członków Latebry. Były to szczątki dorosłych i dzieci. Początkowo informowano o pięciu osobach, ostatecznie ustalono, że było ich sześć. Szkielety były zakopane płytko w ziemi, na głębokości ok. 20 cm w niepodpiwniczonej części budynku. Nie miały dłoni i stóp. Mimo iż śledztwo w tej sprawie prowadziła prokuratura, nie udało się ustalić ani kim są ofiary, ani kiedy i w jakich okolicznościach straciły życie. Nie wiadomo też, dlaczego pochowano je właśnie w tym miejscu. Dochodzenie umorzono. Podczas obecnie prowadzonych prac archeolodzy znaleźli pięć kolejnych pochówków i dwa skupiska szczątków. - Jeden ze szkieletów znajduje się pod fundamentem tego domu, co dobitnie dowodzi tego, że budynek posadowiono na terenie cmentarza. Są szczątki wykopane w trakcie budowy i przemieszczone, wrzucono go do wykopu pod rurę. To pokazuje, że budowniczowie wiedzieli, że wznoszą dom na cmentarzu - powiedział PAP Niebylski. Dodał, że niektóre czaszki mają ślady osmalenia. Żeby wyjaśnić, jak stary jest to cmentarz, naukowcy przeprowadzą teraz badania dendrochronologiczne fragmentów trumien i datowanie radiowęglowe gwoździ. - Przy szczątkach nie znaleźliśmy żadnych przedmiotów włożonych zmarłym do trumien - przyznał Niebylski. W ocenie archeologów przez rozpoczęciem budowy teren, na którym dziś stoi dom Göringa był splantowany o ok. 1,5 metra. - Dlatego odkryte dwa lata temu szczątki były tak płytko pod powierzchnią, bo ok. 20-30 cm. To nie był płytki pochówek, ale efekt splantowania terenu cmentarza pod budowę - ocenił w rozmowie z PAP archeolog. Zdaniem naukowców powodem, dla którego nie dokonano ekshumacji cmentarza przed budową domu dla Göringa mógł być pośpiech budowniczych. - Wiemy, że Wilczy Szaniec był budowany etapami. Dom Göringa zbudowano w 1944 roku, gdy Niemcy już przegrywały wojnę, a działanie Wilczego Szańca było w fazie schyłkowej. Sądzimy, że to mogło przesądzić o takim ich działaniu - powiedział PAP Niebylski. Zastrzegł, że na razie hipoteza ta nie jest potwierdzona materiałami źródłowymi, ale z powodu panującej wówczas sytuacji jest prawdopodobna. Naukowcy biorą pod uwagę także inne hipotezy badawcze, ale one zostaną zweryfikowane po przeprowadzeniu specjalistycznych badań. - Już teraz nasze prace wnoszą nowe informacje o działalności Wilczego Szańca. Mam zamiar w kolejnych latach kontynuować badania w tym miejscu - zapowiedział archeolog. Wilczy Szaniec nie był dotąd badany przez profesjonalnych archeologów. Obecne prace są pierwszymi tego typu. - Ponieważ ranga tego miejsca jest światowa, bo to kwatera Hitlera, i miejsce to jest związane ze światowym konfliktem, bo II wojną, to nasza satysfakcja jest ogromna. To pierwsze profesjonalne badania archeologiczne w Wilczym Szańcu i cieszymy się, że to właśnie polscy naukowcy je prowadzą - powiedział Niebylski.