OLEJ W GŁOWIE | Psychologia, Kultura i Mechanizmy

Czy umiemy rozpoznać zło, które nie niesie żadnego sztandaru? Kiedy po tragicznych wydarzeniach w Krakowie natychmiast zaczęliśmy pytać, po której stronie politycznego sporu stał sprawca, zderzyliśmy się ze zjawiskiem, które amerykańskie FBI nazywa dziś nihilistycznym ekstremizmem przemocy – działaniem pozbawionym manifestu, w którym celem staje się sam chaos i rozgłos. Zastanawiam się, co tracimy jako społeczeństwo, gdy zamiast zapytać o źródło pustki młodego człowieka, odruchowo wciskamy go w stare, wygodne szuflady.Łączymy kropki pomiędzy:pojęciem nihilistycznego ekstremizmu przemocy oraz tym, jak zamknięte fora i grupy w sieci zagospodarowują złość młodych ludzi;medialnym i politycznym odruchem szukania ideologicznej etykiety, zanim poznamy fakty;mechanizmem internalizacji – czyli sytuacją, w której wartości są nam narzucane z zewnątrz zamiast rodzić się z własnego wyboru;pojęciem egzystencjalnej próżni Viktora Frankla oraz filozofią przewartościowania wartości Friedricha Nietzschego;pytaniem o własną „mapę wartości” i o to, gdzie dziś młody człowiek ma zanieść swoją złość, zanim zrobią to skrajne środowiska.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: ⁠⁠⁠[email protected]⁠⁠⁠ Instagram:⁠⁠⁠ olej.w.glowie⁠⁠⁠.

Czy można coś czuć i zupełnie o tym nie wiedzieć?Łączymy kropki pomiędzy:– skokiem na bungee, po którym nie było nic, nawet stresu,– aleksytymią, czyli brakiem słów na uczucia (Peter Sifneos, 1973),– ciałem, które myli głód, zmęczenie i złość,– ziarnistością emocji i słowem „spoko”, które pasuje do wszystkiego,– pytaniem, czy naprawdę każde uczucie trzeba nazwać.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: ⁠⁠[email protected]⁠⁠ Instagram:⁠⁠ olej.w.glowie⁠⁠.

W tym odcinku usłyszysz wszystko (i to jest wierutne kłamstwo). Elizabeth Holmes na miesiąc przed pójściem do więzienia wpuszcza do domu ekipę filmową i obiecuje: zobaczysz wszystko. Poszedłem na film Nathana Fieldera i Lance'a Oppenheima przedpremierowo, z trzeciego rzędu i (uczciwie przyznaję) pod koniec trochę przysypiając. Wyszedłem z myślą, że im więcej widać, tym mniej wiadomo. Spoilery będą, ale nieduże.Łączymy kropki pomiędzy:– obietnicą „zobaczysz wszystko” a tym, czego kamera nigdy nie pokaże,– kroplą krwi z Theranosu a inwestorami, którzy uwierzyli w obraz,– skeczem Abbotta i Costello „Who's on First?” a pytaniem, czy Holmes nie rozumie żartu, czy gra,– Billym Evansem a granicą między miłością, zależnością i wspólną narracją,– kulturą „fake it till you make it”, która nagradza pewność bardziej niż prawdę.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: ⁠[email protected]⁠ Instagram:⁠ olej.w.glowie⁠.

Czy da się wygrać życie w dziesięciu trikach z rolki? Algorytm podsunął mi listę porad, sztuczna inteligencja miała ułożyć z niej scenariusz, a ja w trakcie nagrania przyłapałem się na tym, że każda rada mówi właściwie to samo: rób to tak, jakby ktoś patrzył. Odcinek bez scenariusza (a raczej ze scenariuszem, który był do bani), za to z pomyślunkiem.Łączymy kropki pomiędzy:– myciem zębów „jakby patrzył dentysta” a samopoczuciem,– słowem „crush”, którego nie da się przetłumaczyć, a polszczyzną w czasach „transformacji”,– filmem o Twoim życiu a pytaniem, w jakim byłby gatunku,– Wittgensteinem a tym, jak władamy słowem,– schodami ruchomymi, paraliżem decyzyjnym i metamodernizmem.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected] Instagram: olej.w.glowie.

Czy winę można odziedziczyć po ojcu? A jeśli nie po ojcu, to po rodzinie, narodzie, partii? W rozmowie Wojciecha Cejrowskiego z Kubą Wojewódzkim to pytanie wraca raz po raz: w języku antropologii, Biblii i historii Polski.Rozbieram tę debatę na mechanizmy: etykietowanie, ideologię i winę przenoszoną z pokolenia na pokolenie. Bez ogłaszania zwycięzcy.Łączymy kropki pomiędzy:etykietą, która załatwia za rozmówcę cały argument („resortowe dziecko”, „czerwony”, „tęczowy”, „niemieckie medium”),„winą dziedziczoną” i pytaniem, czy dziecko odpowiada za to, kim był jego ojciec,wrogiem w woreczku, czyli sposobem, w jaki ideologia sortuje ludzi po kolorze, orientacji i kapitale zagranicznym,Wołyniem, Jedwabnem i argumentami dobieranymi do z góry przyjętej tezy,mediami, spektaklem i pytaniem, czy słuchamy rozmowy, czy jesteśmy produktem.Na końcu odwracam kierunek: co dzieje się we mnie, kiedy ktoś tak mnie drażni?Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected]: olej.w.glowie

Czy romantyzm zabija człowieka, czy tylko nie zostawia w nim miejsca na nic innego? A jeśli Wokulski oddał wszystko, to czy się poświęcił, czy po prostu zaangażował?Wracam do Lalki Bolesława Prusa po seansie kinowej ekranizacji Macieja Kawalskiego, w czasie gdy Netflix przypomniał Polsce o Wokulskim. Mam notatki z jednego wieczoru i kilka pytań, na które ten odcinek nie ma gotowych odpowiedzi (ja też nie).Łączymy kropki pomiędzy:Wokulskim, który żyje w dwóch epokach naraz: romantyzm ma w biografii, pozytywizm w księgach rachunkowycharystokracją, która ma majątek, wykształcenie i nazwisko, ale nie ma napędu, oraz Ochockim, który marzy o maszynie latającej, a z codziennością nie ma nic wspólnegotroską i wielkim gestem, czyli dlaczego niespodzianka na rocznicę jest łatwiejsza niż trzy lata rozładowywania zmywarki bez komentarzazauroczeniem i zamroczeniem, czyli Rzeckim, Frommem i Kierkegaardem w jednej rozmowie o miłościkurą, świnią i Izabelą Łęcką: poświęceniem, zaangażowaniem i miłością, która potrafi powiedzieć „nie zatrzymam cię"Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected]: olej.w.glowie

Kiedyś pytało się: „Czy mógłbyś wynieść śmieci?". Dziś: „Czy chciałbyś?". Jedno słowo, a obowiązek staje się kwestią nastroju, i to nie tylko wobec innych, ale też wobec samego siebie.W tym odcinku komentuję wybrane wątki z rozmowy z prof. Marcinem Matczakiem: skąd wzięła się nasza podejrzliwość wobec norm i autorytetów, dlaczego postanowienia się nie trzymają i co zostaje, kiedy zdejmiemy z siebie wszystkie role. A jeśli normy nie są przeszkodą dla wolności, tylko jej warunkiem?Łączymy kropki pomiędzy:„mógłbyś" a „chciałbyś", czyli jak obowiązek stał się kwestią ochotycelomanią a Viktorem Franklem i wieczną teraźniejszością Byung-Chul Hanaeksperymentem Milgrama, Nietzschem i influencerem, który zajął miejsce autorytetuautentycznością a cebulą ze Shreka: co zostaje po zdjęciu wszystkich rólregułą benedyktyńską a poradą „wstawaj o 4:00", czyli systemem a pojedynczą normąBądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: ⁠[email protected]⁠Instagram: ⁠olej.w.glowie⁠

Kiedy prosisz ChatGPT o napisanie trudnego maila, co tak naprawdę robisz? I — pytanie znacznie mniej wygodne — co przez to robisz ze sobą?Ten odcinek wyrósł z kursu „Human agency and responsibility in the age of creative machines", w którym brałem udział na uniwersyteckim szkoleniu w Alicante. Punktem wyjścia są dwa łacińskie słowa: facere, czyli wytwarzać, oraz agere, czyli działać i stawać się kimś przez to, co się robi. Prawie cała dzisiejsza rozmowa o sztucznej inteligencji toczy się po stronie facere — czy wynik jest dobry, szybki, tańszy. Pytam, co dzieje się po drugiej stronie, po stronie wprawy, charakteru i osądu, których nie da się wygenerować.Łączymy kropki pomiędzy:łacińskim rozróżnieniem agere i facere a różnicą między gotowym produktem a procesem, który nas kształtuje,rzemieślnikiem po tysiącu stołów a kimś, kto tysiąc razy kliknął „generuj",badaniem Microsoft Research i Carnegie Mellon na 319 pracownikach wiedzy a zależnością: im większe zaufanie do AI, tym mniej krytycznego myślenia,zjawiskiem automation bias a tym, dlaczego nie sprawdzamy odpowiedzi, które brzmią kompetentnie,GPS-em, kalkulatorem i autokorektą a pytaniem, czy osąd moralny też można oddać jak orientację w terenie,pojęciem moral deskilling Shannon Vallor a bronią autonomiczną, cyfrową wielozadaniowością i robotami opiekuńczymi,dylematem dwóch samochodów autonomicznych a badaniem „The Social Dilemma of Autonomous Vehicles" i eksperymentem Moral Machine,algorytmami banku, rekrutacji i ubezpieczyciela a decyzją, za którą nie stoi już żaden człowiek,pytaniem firmy Anthropic o ludzkie spełnienie w świecie, w którym maszyna wykona większość wartościowej ekonomicznie pracy, a powrotem do sokratejskiej ciekawości.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected]: olej.w.glowie

Czy kiedykolwiek złapałeś się na tym, że sięgasz po kolejną tabliczkę czekolady nie z głodu, tylko dlatego, że coś w środku domaga się natychmiastowego znieczulenia? A czy w rozmowie z bliskimi zdarza Ci się czekać nie na to, co powiedzą, tylko na przerwę, w której wreszcie powiesz coś o sobie?Ten odcinek nagrałem w drodze, schodząc nocą ze wzgórza Santa Bárbara w hiszpańskim Alicante, gdzie byłem na uniwersyteckim szkoleniu ze sztucznej inteligencji. Punktem wyjścia jest jedno zdanie, które usłyszałem tam kilka dni wcześniej od dziewiętnastoletniej Estonki: „Jestem zbyt szczęśliwa, by jeść słodycze". Proste, a odsłania mechanizm, o którym większość z nas nie chce rozmawiać — jedzenie emocjonalne, układ nagrody, dopaminę i nierozpoznane przez lata ADHD.Łączymy kropki pomiędzy:dwiema tabliczkami czekolady dziennie w liceum a neurobiologią układu nagrody i ADHD,jedzeniem emocjonalnym a regulowaniem lęku, smutku i poczucia samotności,„narcyzmem konwersacyjnym" twórców a biologiczną regułą dwojga uszu i jednych ust,dumą z bycia Polakiem a niezręcznością wypowiedzenia tego na głos w międzynarodowym gronie,sztuką promptowania modeli językowych a tezą Wittgensteina, że granice mojego języka są granicami mojego świata,filmem, który broni się bez dźwięku, a prawdą o człowieku, która nie mieści się w słowach.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected]: olej.w.glowie

Czy algorytm naprawdę cię rozumie, czy po prostu stał się najdoskonalszym pochlebcą w historii ludzkości? Zamiast konfrontować się z trudną prawdą w relacjach z ludźmi, coraz częściej uciekamy do cyfrowej wyroczni, która nigdy nie ocenia, zawsze przytakuje i bezwzględnie utwierdza nas we własnych złudzeniach.Łączymy kropki pomiędzy:zjawiskiem AI sycophancy a naszą podświadomą potrzebą unikania odrzucenia i krytyki,historyczną ewolucją autorytetów według Yuvala Noaha Harariego – od kapłanów i szamanów, przez terapeutów, aż po bezduszne modele językowe,antropomorfizacją technologii a lękiem młodych dorosłych przed wchodzeniem w ryzykowne, wymagające relacje międzyludzkie,konstruowaniem promptów jako testem samopoznania: dlaczego precyzja pytania obnaża to, czego w sobie nie przepracowaliśmy,sokratejską mądrością a zanikającą w kulturze natychmiastowych odpowiedzi zdolnością do tolerowania własnej niewiedzy.Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠wo⁠⁠[email protected]⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Instagram: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠olej.w.glowie⁠