Ne Biliyor Us?

Bu bölümde fedakârlığı ve iki sınırını ele alıyoruz: fedakârlığın enayiliğe, fedakâr olmamanın da bencilliğe dönüştüğü sınırlar.Yanıt aradığımız sorular:Neden hepimiz kendimizi çevremizdekilerden daha fedakâr görürüz?Fedakârlık bize ve ilişkilerimize ne zaman iyi gelir, ne zaman zarar verir?Fedakârlık ne zaman enayiliğe dönüşür?Suistimal edildiğimizi görsek bile neden fedakârlık yapmaya devam ederiz?Fedakârlık öğrenilmiş bir davranış mı, yoksa genetik mi?Fedakârlık yapmamak ne zaman bencillik olur?Annelikte yapmak zorunda olduklarımızı fedakârlıkla mı karıştırıyoruz?İçerik(00:00) Giriş(01:33) Neden herkes kendini daha fedakâr görür? (02:50) Fedakârlık ne zaman iyi gelir? (07:09) Birinci sınır: Fedakârlık, enayilik ve kendini susturma (10:21) Fedakârlık genetik mi, öğrenilmiş mi?(13:54) İkinci sınır: Kendini gözetmek ve bencillik (14:50) Annelik(16:10) Özet ve kapanışKaynaklarEpley, N., & Dunning, D. (2000). Feeling "holier than thou": Are self-serving assessments produced by errors in self- or social prediction? Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 861–875.Tappin, B. M., & McKay, R. T. (2017). The illusion of moral superiority. Social Psychological and Personality Science, 8(6), 623–631.Righetti, F., Sakaluk, J. K., Faure, R., & Impett, E. A. (2020). The link between sacrifice and relational and personal well-being: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 146(10), 900–921.Pintea, S., & Gatea, A. (2021). The relationship between self-silencing and depression: A meta-analysis. Journal of Social and Clinical Psychology, 40(4), 333.Ando, J., & Kawamoto, T. (2021). Genetic and environmental structure of altruism characterized by recipients in relation to personality. Medicina, 57(6), 593.Knafo, A., & Plomin, R. (2006). Prosocial behavior from early to middle childhood: Genetic and environmental influences on stability and change. Developmental Psychology, 42(5), 771–786.Le, B. M., Impett, E. A., Lemay, E. P., Muise, A., & Tskhay, K. O. (2018). Communal motivation and well-being in interpersonal relationships: An integrative review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 144(1), 1–25.Rizzo, K. M., Schiffrin, H. H., & Liss, M. (2013). Insight into the parenthood paradox: Mental health outcomes of intensive mothering. Journal of Child and Family Studies, 22(5), 614–620.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde panik ataklarını ve panik bozukluğunu ele alıyoruz.Yanıt aradığımız sorular:Panik atağında "öleceğim" hissi neden bu kadar gerçek gelir?Panik atağı ile panik bozukluğu arasındaki fark nedir?Panik atağından ölünür mü, bayılınır mı?Bir atak neden birkaç dakika içinde kendiliğinden geçer?Panik atağı kimlerde panik bozukluğuna dönüşür?Kaçınmak ve yanımızda ilaç taşımak neden döngüyü besler?İlaç mı, terapi mi?İçerik(00:00) Giriş: Panik atağında ne yaşanır?(02:09) Korkunun evrimsel işlevi (03:35) Panik atağı ve panik bozukluğu (04:07) Panik atağının kısır döngüsü (08:10) Bozukluğa dönüşmenin risk etkenleri (09:23) Kaçınma ve güvenlik arama davranışları (10:47) Tedavi seçenekleri: ilaç ve terapiKaynaklarClark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470.Schmidt, N. B., Lerew, D. R., & Jackson, R. J. (1997). The role of anxiety sensitivity in the pathogenesis of panic: Prospective evaluation of spontaneous panic attacks during acute stress. Journal of Abnormal Psychology, 106(3), 355–364.Smits, J. A. J., Berry, A. C., Rosenfield, D., Powers, M. B., Behar, E., & Otto, M. W. (2008). Reducing anxiety sensitivity with exercise. Depression and Anxiety, 25(8), 689–699.Pamukova Halk'ın haberi (2017). Özdoğan Kan, zeytinlikte ayının kovaladığı anları anlatıyor (açılıştaki ses kaydı).Bonus: educatedear'ın "Ayı Gören Adam" isimli sanat eseri.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Komedyen Deniz Göktaş'ın tahliyesinden yola çıkarak ifade özgürlüğü ve genel olarak özgürlüğe bakışımız üzerine, kısa bir kahve molası sohbeti.Yanıt aradığımız sorularNeden hepimiz özgürlüğe inandığımızı söyleriz ama başkalarının özgürlüğüne müdahale edebiliriz?Başkalarının sözüne ya da kıyafetine karışırken aslında neyi savunuyoruz?"Zarar verme" nerede başlar? Eleştiri ile hakaret, tek bir kişinin kanaati ile organize bir linç arasındaki çizgiyi nasıl çekeriz?KaynaklarOn Liberty – John Stuart MillThe Open Society and Its Enemies – Karl Popperİletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bir haber başlığının bizi yanıltması için yalan söylemesi gerekmiyor. Bu bölümde başlıkların ve fotoğrafların algımızı nasıl yönlendirdiğine, tekrarın neden inandırdığına ve buna karşı ne yapabileceğimize bakıyoruz.Yanıt aradığımız sorularBir başlık, tek kelime yalan söylemeden nasıl yanıltır?Haberin yanındaki fotoğraf, kim hakkında ne düşündüğümüzü değiştirebilir mi?Yazının tamamını okumak, başlığın açtığı hasarı onarır mı?Hangi başlıklar daha çok tıklanıyor ve bu yirmi yılda medyayı nasıl değiştirdi?Çarpıtan taraf hiçbir şey kaybetmiyor mu?Bir şeyi ikinci kez duyduğumuzda neden ona daha çok inanırız?Yanlış bilgi yayıldıktan sonra düzeltmek işe yarıyor mu?Kanmamak için ne yapabiliriz?İçerik(0:00) Giriş: Akademisyenlere sosyal medya yasağı haberi(4:08) Yalan söylemeden çarpıtmak(6:53) Hangi başlıklara tıklıyoruz?(8:52) İstemeden yanıltma(10:19) Tekrar neden inandırır?(13:03) Yanlış bilgiyi düzeltmek mümkün mü?(14:02) Ne yapalım?KaynaklarThe effects of subtle misinformation in news headlinesExaggerated and questioning clickbait headlines and their influence on media learningNegativity drives online news consumptionThe evolution of online news headlinesDid clickbait crack the code on virality?Clickbait — trust and credibility of digital newsThe effects of repetition frequency on the illusory truth effectThe Effect of Repetition on Truth Judgments Across DevelopmentNegative news headlines are more attractive: negativity bias in online news reading and sharingA meta-analysis of correction effects in science-relevant misinformationAn initial accuracy focus prevents illusory truthAccuracy prompts are a replicable and generalizable approach for reducing the spread of misinformationCan shifting attention to accuracy reduce misinformation on social media? A replication and extension in ChinaBattling the coronavirus "infodemic" among social media users in Kenya and NigeriaThe illusory truth effect: A review of how repetition increases belief in misinformationSözcü — Akademisyenlere "garip" yasakYÖK Kamuoyu Açıklamasıİletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde,  birini "narsist" olarak tanımlamanın karşımızdakini anlamamıza yardım edip etmediğini sorguluyoruz.İçerik(00:00) Giriş(01:35) Tanıda güvenilirlik nedir? (02:59) Uzmanların anlaşması yeterli mi? (05:05) Kategoriler neden çalışmıyor?(06:52) "Narsist" teriminin gündelik hayatta erimesi(08:07) Neden etiketliyoruz?(09:51) Narsist demenin asıl işlevi(10:58) Ne yapabiliriz?KaynaklarKernberg, O. F. (1975). Borderline Conditions and Pathological Narcissism. Jason Aronson.Kohut, H. (1971). The Analysis of the Self. International Universities Press.Tyrer, P., Crawford, M., Mulder, R. ve ark. (2011). The rationale for the reclassification of personality disorder in the 11th revision of the International Classification of Diseases (ICD-11). Personality and Mental Health, 5(4), 246–259.Oldham, J. M., Skodol, A. E., Kellman, H. D. ve ark. (1992). Diagnosis of DSM-III-R personality disorders by two structured interviews: patterns of comorbidity. American Journal of Psychiatry, 149(2), 213–220.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde uykuda solunum bozukluklarını göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Özen Kaçmaz Başoğlu ile ele alıyoruz.Yanıt aradığımız sorular:Toplumda kaç kişide uyku apnesi var ve neden çoğu bunu bilmiyor?Horlamak tek başına uyku apnesi demek mi, ne zaman bir uyarı sayılmalı?Uykuda nefesimizin durduğunu kendimiz fark edebilir miyiz?Tek başına yaşayan biri uyku apnesinden nasıl şüphelenebilir?Uyku apnesi sadece kilolu, orta yaşlı erkeklerde mi görülür? Kadınlarda, gençlerde, çocuklarda durum ne?Akıllı saatler ve telefon uygulamaları uyku apnesi tanısı koyabilir mi?Sırtüstü yatmak gerçekten fark yaratıyor mu?Uykusuzluk ve depresyonla psikiyatriste başvuran birinde uyku apnesinden ne zaman şüphelenmeli?Uyku apnesi hangi hastalıkların riskini artırıyor?Burun bantları işe yarar mı, ameliyat kesin çözüm müdür?İçerik(00:00) Giriş ve konuğumuz(03:15) Ne kadar sık görülüyor?(04:10) Horlama, apne ve tanık(08:27) Kimlerde görülür?(10:28) Tanı ve yatış pozisyonu(15:26) Psikiyatri ve diğer hastalıklar(19:03) Tedavi ve kapanışKaynaklarBenjafield, A. V., Ayas, N. T., Eastwood, P. R., ve ark. (2019). Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea: a literature-based analysis. The Lancet Respiratory Medicine, 7(8), 687–698.Başoğlu, Ö. K., & Taşbakan, M. S. (2014). Elevated risk of sleepiness-related motor vehicle accidents in patients with obstructive sleep apnea syndrome: a case-control study. Traffic Injury Prevention, 15(5), 470–476.Guilleminault, C., Tilkian, A., & Dement, W. C. (1976). The sleep apnea syndromes. Annual Review of Medicine, 27, 465–484.Sullivan, C. E., Issa, F. G., Berthon-Jones, M., & Eves, L. (1981). Reversal of obstructive sleep apnoea by continuous positive airway pressure applied through the nares. The Lancet, 317(8225), 862–865.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, iyi giden bir şeyi konuşmanın onu bozacağı inancını ve kendini övmenin psikolojisini ele alıyoruz.Yanıt aradığımız sorular:İyi giden bir şeyi konuşmak onu bozar mı? "Nazar değdi" dediğimizde aslında ne oluyor?Kendimizle ilgili olumlu şeyleri anlatmak neden çoğu zaman itici görünür?Bir hedefi başkalarına anlatmak onu gerçekleştirme şansımızı düşürür mü, yoksa bu bir mit mi?İçerik(00:00) Giriş(00:45) "Sus, nazar değmesin"(02:09) Kendini övme, aşırı tevazu ve iticilik(04:40) Hedefini anlatmak ulaşma şansını düşürür mü?(07:55) Nazar mı değdi?KaynaklarBrookfield, C. R., Phillips, P. P. J., & Shorten, R. J. (2019). Q fever — the superstition of avoiding the word "quiet" as a coping mechanism: randomised controlled non-inferiority trial. BMJ, 367, l6446.Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.Rodell, J. B., Shanklin, B. C., & Frank, E. L. (2024). "I'm so stressed!": The relational consequences of stress bragging. Personnel Psychology, 77(4), 1441–1465.Johnson, M. K., Hashtroudi, S., & Lindsay, D. S. (1993). Source monitoring. Psychological Bulletin, 114(1), 3–28.Gollwitzer, P. M., Sheeran, P., Michalski, V., & Seifert, A. E. (2009). When intentions go public: Does social reality widen the intention-behavior gap? Psychological Science, 20(5), 612–618.Peetz, J., Buehler, R., & Wells, T. (2025). Goals out loud: Telling others about a goal increases support received and facilitates goal pursuit. Personality and Social Psychology Bulletin.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde alışkanlıkların beynimizde nasıl kurulduğunu ve motivasyon bittiğinde bir davranışı sürdürenin ne olduğunu ele alıyoruz.Yanıt aradığımız sorular:Bir alışkanlık gerçekten 21 günde mi yerleşir? Bu kural nereden çıktı?Bir alışkanlığın oturması gerçekte ne kadar sürüyor?Bir gün, hatta bir hafta ara vermek ilerlemeyi bozar mı?Alışkanlık asla gelişmeyebilir mi?Motivasyon ve ilk ödüller azaldığında bir davranışı sürdüren nedir?Bir alışkanlığı kurmanın ya da sevmediğimiz bir alışkanlıktan kurtulmanın işe yarayan yolu nedir?Genetik yatkınlık alışkanlıklarımızı ne kadar belirliyor?İçerik(00:00) Giriş(01:51) Alışkanlık nedir?(02:53) "21 gün" miti ve Maxwell Maltz'ın gözlemi(03:52) Gerçek süre: Lally'nin çalışması ve kişisel değişkenlik(05:05) Neye alıştığımız neden önemli: ipucu, sabitlik ve karar(06:38 ) Plato dönemi: ödüller azalınca ne olur?(08:03) Kaçış yolunu zorlaştırmak ve Odysseus'un halatı(09:54) Antrenör mü, arkadaş mı? Denetim bitince ne olur?(11:36) Kötü alışkanlıklar ve "yolu değil, engeli tasarlamak"(12:30) Biyoloji, genetik ve arazinin eğimiKaynaklarMaxwell Maltz — Psycho-Cybernetics (1960)Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.Lally, P., Wardle, J., & Gardner, B. (2011). Experiences of habit formation: A qualitative study. Psychology, Health & Medicine, 16(4), 484–489.Time to Form a Habit: A Systematic Review and Meta-Analysis of Health Behaviour Habit Formation and Its Determinants. Healthcare, 2024.Homeros — Odysseiaİletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tanı açısından sorgulayıcı bir gözle ele alıyoruz. Yanıt aradığımız sorular:Bir test, bir kişide DEHB olduğunu kesin olarak söyleyebilir mi?Pahalı dikkat testleri yaptırmaya değer mi?Psikolojik testler aslında neyi ölçüyor?DEHB neden bir "dopamin eksikliği" değil de farklı çalışan bir sistem?Aynı dikkat yapısı neden kimi için iyi, kimi için kötü?"Beklemeye tahammülsüzlük" gündelik hayatta nasıl görünüyor?DEHB toplumda ne kadar sık — ve neden bu kadar çok insan kendinde görüyor?İçerik(00:00) Giriş ve bilyeler(02:12) Testle DEHB tanısı konur mu?(05:50) Hepimizin bir dikkat puanı var(07:03) Eksiklik değil, farklılık(09:48) Beklemeye tahammülsüzlük(11:48) Herkesin mi dikkati eksik?KaynaklarGoddard, H. H. (1917). Mental Tests and the Immigrant. Journal of Delinquency, 2, 243-277.Marx, I., Hacker, T., Yu, X., Cortese, S., & Sonuga-Barke, E. (2021). ADHD and the Choice of Small Immediate Over Larger Delayed Rewards: A Comparative Meta-Analysis. Journal of Attention Disorders, 25(2), 171-187.Song, P., Zha, M., Yang, Q., Zhang, Y., Li, X., & Rudan, I. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde sevdiklerimize neden yalan söylediğimizi, suskunluğun ne zaman bir yalana dönüştüğünü ve kırılan güvenin nasıl onarılabileceğini ele alıyoruz.Yanıt aradığımız sorular:Her yalan kötü müdür?Sevdiğimiz kişilere neden yalan söyleriz?Bir şeyi söylememek de yalan sayılır mı?Doğal mahremiyet ile bir şeyi örtbas etmek arasındaki sınır nerede?Aldatma yaptıysak partnerimize itiraf etmeli miyiz?Kırılan güven gerçekten onarılabilir mi?İçerik(00:00) Giriş ve yalanların ağırlığı(01:55) Prososyal yalan, antisosyal yalan ve radikal dürüstlük(04:10) Yakınlarımıza neden yalan söyleriz?(07:02) Söylememek de yalan mıdır?(07:37) Doğal mahremiyet mi, örtbas mı?(09:56) Aldatma ve itiraf(12:17) Kırılan güvenin onarımıKaynaklarDePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M., & Epstein, J. A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70(5), 979-995.DePaulo, B. M., & Kashy, D. A. (1998). Everyday lies in close and casual relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 63-79.Blanton, B. (1994). Radical Honesty: How to Transform Your Life by Telling the Truth. Sparrowhawk Publications.Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality. Tavistock Publications.Giacobbi, M., & Lalot, F. (2025). Unpacking trust repair in couples: A systematic literature review. Journal of Family Therapy, 47(1), e12483.İletiş[email protected]://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠