NAWA - Kierunek Nauka

Współpraca naukowa i akademicka między Polską a Wietnamem ma głębokie korzenie sięgające połowy ubiegłego wieku. W latach 60. i 70. tysiące wietnamskich studentów kształciło się na polskich uczelniach. Budowali unikalny kapitał relacji. W pewnych obszarach język polski stał się nawet językiem wietnamskich inżynierów. Po okresie słabości spowodowanym zmianami na świecie, relacje te ponownie odżywają. Wietnam jest dynamicznie rozwijającą się stumilionową gospodarką oraz kluczowym partnerem w regionie ASEAN, który naukę i innowacje traktuje jako priorytet rozwoju.Wojciech Karczewski, dyrektor NAWA, prof. Jerzy Lis, rektor AGH w Krakowie oraz prof. Rafał Witkowski, prorektor UAM w Poznaniu, mówią o potencjale wspólnych badań, od AI i półprzewodników po geologię i zieloną transformację. Podkreślają rolę programów stypendialnych i znaczenie siatki absolwentów. Omawiają wyzwania i przyszłość polsko-wietnamskiego partnerstwa strategicznego.

Gwałtowny rozwój nowych technologii i sztucznej inteligencji stawia wymiar sprawiedliwości przed wyzwaniami, które wykraczają daleko poza kwestie czysto techniczne. Prof. Karolina Kremens, kierowniczka Centrum Digital Justice na Wydziale Praw, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, opowiada, w jaki sposób cyfryzacja przekształca fundamenty postępowania karnego. W swoich badaniach naukowczyni analizuje, czy algorytmy mogą utrwalać historyczne uprzedzenia i dyskryminację. Wyzwaniem dla wymiaru sprawiedliwości jest  także przetwarzanie ogromnej liczby dowodów generowanych przez użytkowników (UGE) w dobie deepfake'ów. Jest to problem, z którym na przykład musi radzić sobie Międzynarodowy Trybunał Karny, który wykorzystuje AI do selekcji materiału dowodowego. W rozmowie pojawia się również wątek krytycznej roli feministycznych teorii prawa w ujęciu intersekcjonalnym oraz znaczenia międzynarodowej mobilności naukowej w budowaniu nowoczesnych zespołów badawczych.

Promocja polskiej kultury i mowy ojczystej poza granicami kraju jest częścią misji Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Dzięki programowi Lektorzy ok. 3 tys. osób rocznie uczy się języka polskiego w ponad 40 krajach na 5 kontynentach. Konferencja w Warszawie była okazją do spotkania z lektorkami i lektorami pracującymi za granicą, w tym z osobami, które dopiero rozpoczynają współpracę z NAWA. Nauczyciele wyjeżdżający do Kazachstanu, Francji i  Brazylii  opowiadają o swoich motywacjach, dzielą się obawami związanymi z adaptacją w nowych realiach kulturowych, a także doświadczeniami płynącymi z budowania pomostów między Polską a zagranicznymi ośrodkami akademickimi. Mówią o pasji do nauki  języków obcych, przełamywaniu barier oraz poszukiwaniu sprawczości na międzynarodowej scenie edukacyjnej. 

Język polski w świecie nauki powoli słabnie, ustępując miejsca uniwersalnej, choć często uproszczonej angielszczyźnie. W Warszawie odbyła się debata o miejscu i roli języków narodowych w dobie dynamicznego umiędzynarodowienia szkół wyższych. Przedstawiciele świata akademickiego, instytucji naukowych oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego analizują powiązania między globalnym obiegiem wiedzy a ochroną rodzimej tożsamości pojęciowej. Poruszają temat tzw. systemowej „punktozy”, presji publikowania po angielsku oraz ryzyka, że polszczyzna straci zdolność opisywania nowoczesnych odkryć. Wyraźnie przy tym widać, że naukowa lingua franca doskonale sprawdza się w naukach ścisłych, podczas gdy dla humanistyki, kulturoznawstwa i sztuk wizualnych język ojczysty pozostaje elementem wręcz niemożliwym do zastąpienia. Kluczowe pozostaje przy tym pytanie, jak mądrze budować pozycję polskich uczelni za granicą bez bezpowrotnej utraty własnego języka.

Maintaining the neutrality of science in an era of global geopolitical tensions is a major challenge. Gerhard Volz, head of the international cooperation division at the Austrian Agency for Education and Internationalisation (OeAD), argues that the time has come for ‘responsible internationalisation’. The expert describes the academic relations between Vienna and Warsaw, highlighting the strong partnership within the Erasmus+ programme and joint initiatives between NAWA and OeAD. Volz draws attention to a profound re-evaluation of the focus of cooperation. Examples include a shift away from China towards South-East Asia and Africa, as well as the need to protect academic freedom from foreign espionage. The expert emphasises the importance of long-term strategies for the development of science, as well as the challenges arising from bureaucracy and political populism, which lead to the questioning of the rationale for funding international student exchanges with public money. 

Zachowanie neutralności nauki w dobie globalnych napięć geopolitycznych jest poważnym wyzwaniem . Gerhard Volz, szef pionu współpracy międzynarodowej w austriackiej Agencji ds. Edukacji i Internacjonalizacji (OeAD), przekonuje, że nadszedł czas „odpowiedzialnego umiędzynarodowienia”. Ekspert opisuje relacje akademickie między Wiedniem a Warszawą, wskazując na silne partnerstwo w programie Erasmus+ oraz wspólne inicjatywy NAWA i OeAD. Volz zwraca uwagę na głębokie przewartościowanie kierunków współpracy. Przykładem jest odwrót od Chin na rzecz Azji Południowo-Wschodniej i Afryki, a także na konieczność ochrony wolności akademickiej przed zagranicznym szpiegostwem. Ekspert podkreśla znaczenie długoterminowych strategii rozwoju nauki oraz wyzwania wynikające z biurokracji czy politycznego populizmu prowadzącego do kwestionowania sensu finansowania międzynarodowej wymiany studenckiej z pieniędzy publicznych. 

Umiędzynarodowienie nauki przestaje być postrzegane wyłącznie jako symbol otwartości i rozwoju, ale staje się także obszarem strategicznych decyzji dotyczących bezpieczeństwa, autonomii uczelni i pozycji państwa w globalnym obiegu wiedzy. O tym rozmawiali uczestnicy IV Kongresu Umiędzynarodowienia Nauki w Krakowie. Przedstawiciele administracji, środowiska akademickiego i instytucji badawczych zastanawiali się, jak pogodzić potrzebę szerokiej współpracy międzynarodowej z rosnącymi napięciami geopolitycznymi, ryzykiem szpiegostwa naukowego oraz koniecznością ochrony danych i własności intelektualnej. W centrum debaty znalazła się przygotowywana strategia umiędzynarodowienia polskiej nauki do 2035 roku, która ma zwiększyć konkurencyjność uczelni i ich obecność na świecie, ale także wzmocnić odporność społeczną, potencjał gospodarczy i bezpieczeństwo państwa.

Dr Iwona Nowakowska z Instytutu Psychologii APS od bada psychologię wolontariatu i zachowań prospołecznych. Naukowczyni mówi o  zaangażowaniu społecznym Polaków,  od sformalizowanych umów z organizacjami po oddolną pomoc sąsiedzką. Ekspertka wyjaśnia, dlaczego co trzeci Polak deklaruje udział w działaniach charytatywnych i co motywuje nas do podejmowania ryzyka, np. w Ochotniczej Straży Pożarnej. Dr Nowakowska mówi  również o fenomenie „zrywu pomocowego” po wybuchu wojny w Ukrainie oraz w trakcie pandemii COVID-19 oraz o naturalnej mobilizacji wsparcia. Tłumaczy proces deterioracji (wygasania) pomocy i wpływ dezinformacji na nasze postawy. Ważnym elementem jej badań jest współpraca międzynarodowa finansowana przez granty NAWA, która pozwoliła na porównanie polskich postaw z modelem włoskim. Dr Nowakowska opowiada, jak wolontariat kształtuje kompetencje miękkie, buduje tożsamość i pomaga odnaleźć się na trudnym rynku pracy.

Szkoły doktorskie dają młodym naukowcom możliwość prowadzenia badań za granicą. Rozmówcy opowiadają o umiędzynarodowieniu kształcenia, mobilności naukowej oraz konkurencji o talenty w globalnym świecie nauki. NAWA prezentuje systemowe działania wspierające doktorantów, takie jak programy stypendialne Preludium Bis i Becker, które umożliwiają zdobywanie doświadczenia w renomowanych ośrodkach badawczych na świecie. Uczestnicy dzielą się własnymi doświadczeniami, podkreślając znaczenie współpracy międzynarodowej, otwartości na nowe metody badawcze oraz korzyści płynące z wymiany wiedzy. 

Czy język polski może być bramą do międzynarodowej kariery? Stypendyści programu Polonista NAWA dzielą się swoimi motywacjami do nauki jednego z najtrudniejszych języków świata. Uczestnicy programu  – od Chin po Brazylię – udowadniają, że zainteresowanie polszczyzną wykracza poza ramy czysto akademickie. Dla studentów z Azji to szansa na sukces w handlu i dyplomacji, dla gości z Ameryki Południowej może być sposobem na odnalezienie tożsamości przodków, a dla Ukraińców naturalny krok w rozwoju zawodowym. Mariusz Czech, dyrektor w NAWA, podkreśla, że promocja języka polskiego oznacza budowanie „miękkiej siły” państwa, która procentuje w nauce, biznesie, a nawet w rozwoju nowoczesnych technologii, takich jak sztuczna inteligencja. Polska stała się krajem nowoczesnym i otwartym, który przyciąga ambitnych ludzi chcących zgłębiać naszą historię, literaturę i skorzystać z relacji gospodarczych, tworząc przy tym unikalną, globalną sieć kontaktów.