Przecież to nie jest modernizm! Podcast Krakowskiego Szlaku Modernizmu.

Maria i Jerzy Chronowscy - architekci związani z Krakowskim Biurem Projektowo -Badawczym Budownictwa Ogólnego - w ogromnym stopniu odcisnęli się w pejzażu architektonicznym modernistycznego Krakowa. Przez trzy dekady swojej bardzo intensywnej działalności - od wczesnych lat lat 60. do początku lat 90. XX wieku - projektowali bloki mieszkalne, biurowce, przedszkola, pawilony handlowe. Populacja Krakowa tuż po drugiej wojnie światowej mieściła się w 80 tysiącach mieszkań. Do 1991 roku liczba ta wzrosła ponad trzykrotnie i wynosiła 270 tysięcy mieszkań. Maria i Jerzy Chronowscy projektowali lub współtworzyli ponad jedną piątą zasobu mieszkaniowego, który powstał w Krakowie w okresie PRL. W filmie Maria Chronowska opowiada o wspólnym życiu i pracy ze swoim mężem oraz o ich najważniejszych projektach.Rozmowa z Panią Marią Chronowską została przeprowadzona przez Martę Karpińską i Michała Wiśniewskiego 19 października 2025 rokuScenariusz filmu: Marta KarpińskaTeksty i opracowanie merytoryczne: Marta Karpińska, Michał WiśniewskiMateriały archiwalne: archiwum Marii Chronowskiej, Narodowe Archiwum Cyfrowezdjęcia, dźwięk, montaż, opracowanie: Jan Chołoniewskizdjęcia z drona: Paweł Woźniak / Grube Oko; Paweł Mazuropracowanie graficzne: Damian Nowak / ParastudioFilm został zrealizowany w ramach projektu Fundacji Instytut Architektury, pt. Architektura więzi społecznych. Pawilony, domy kultury, szkoły, przedszkola i żłobki w osiedlach mieszkaniowych Krakowa. Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).Zadanie realizowane jest dzięki wsparciu Unii Europejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycji A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.

Relokacja blokowiska – o idei domu społecznego w latach 80.Rozmawiają: Dorota Jędruch i Anna Karwińska W latach 80. w trzech krakowskich osiedlach: Bieżanowie, Prokocmiu i Kozłówku działała grupa „Blokowsko”. Był to zespół projektowo-badawczy, w skład którego wchodzili socjologowie: Jerzy Mikułowski-Pomorski, Anna Karwińska, architekci i urbaniści: Janusz Bogdanowski, Aleksander Böhm, artyści Stefan Papp i Małgorzata Matuszek i psycholog: Zbigniew Nęcki oraz osoby reprezentujące Krakowską Spółdzielnię Mieszkaniową: Małogorzata Pazdor i Joanna Ozga. Grupa ta inicjowała działania artystyczne, które miały przyczynić się do aktywizacji mieszkańców, w trudnych czasach zaraz po stanie wojennym, przywrócić im wiarę w możliwość budowy wspólnoty, wspólnego tworzenia własnego środowiska życia. Anna Karwińska i Aleksandr Böhm opracowali wówczas koncepcję modelu domu społecznego, który jest pretekstem do naszej rozmowy. Mimo, że  ostatecznie nie powstał, wydaje się być jednąz możliwych odpowiedzi na założenia naszego projektu, dotyczącego tworzenia się więzi społecznych w osiedlach. W podcaście zastanawiamy się m.in.: jak powstają więzi społeczne, jak wyglądało życie w nowych osiedlach zaraz po stanie wojennym, dlaczego budziło zaniepokojenie badaczy: socjologów i psychologów, na czym polegała nowatorska koncepcja oddolnego domu społecznego i czy jego realizacjawciąż jest możliwa?Prof. dr hab. Anna Karwińska: socjolożka miasta, od 1974 r. związana z Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie, autorka ponad 200 publikacji ukazujących zjawiska socjologiczne w powiązaniu z ekonomią i gospodarką przestrzenną. Współpracowała z Wydziałem Strategii UMK w ramach prac nad aktualizacja Strategii Rozwoju Krakowa, opublikowanej w 2018r. Wcześniej wiele lat współpracowała z Instytutem Rozwoju Miast w ramach prac nad Miejscowym Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego dla Krakowa. Problematyce miejskiej poświęcona została jej rozprawa habilitacyjna, a także w dużym stopniu także książka „profesorska” pt. „Gospodarka przestrzenna. Uwarunkowania społeczno-kulturowe”, PWN Warszawa 2008. Kieruje Uniwersytetem Dziecięcym, przy Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie, pisze także książki dla dzieci. Dorota Jędruch - doktorka nauk historycznych, wykładowczyni w Zakładzie Historii Sztuki Nowoczesnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kuratorka wystaw architektonicznych, programów edukacyjnych i działań popularyzujących historię sztuki. Założycielka i członkini zarządu Fundacji Instytut Architektury.Linki:Anna Karwińska, Aleksander Bohm, Dom społeczny w osiedlu,„Miasto”, nr 7/1989Archiwum społeczne; Stefan Papphttps://tiny.pl/xdtqh4zmcBeata Chomątowska, Betonia. Dom dla każdego, wyd. Czarne,Wołowiec 2018Odcinek podcastu powstał w ramach projektu: ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWAProjekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programuwspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, drDorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut ArchitekturyNagrania, montaż: Jan ChołoniewskiDżingiel: Justyna StasiowskaOprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Wieczysta-Ugorek. Ostatnie osiedle KrakowaRozmawiają: Dorota Leśniak-Rychlak i Maciej RodakOsiedla Wieczysta i Ugorek to dwa spośród wielu osiedli wzniesionych w Krakowie po odwilży 1956 roku, lecz – w przypadku Ugorka – pierwsze zrealizowane w systemie spółdzielczym. Zaprojektowane przez zespoły pracujące pod kierownictwem Władysława Leonowicza (Wieczysta, 1959–1963) i Andrzeja Radnickiego (Ugorek, 1961–1967), charakteryzują się kameralną urbanistyką i bogatą infrastrukturą publiczną, która przez dziesięciolecia służyła mieszkańcom. Osiedla zlokalizowano dokładnie w połowie drogi między Rynkiem Głównym a Placem Centralnym. Być może z tego powodu Wieczysta-Ugorek stały się symbolem – bądź ostatniego osiedla po krakowskiej stronie miasta, bądź pierwszego w drodze do Nowej Huty. Decydujący był kontekst... Pawilony Hermes, dawne kino „Ugorek”, czy szkoły i przedszkola to miejsca spotkań i budowania relacji wśród mieszkanek i mieszkańców.Maciej Rodak - architekt, absolwent filozofii UJ. Autor książki „Zapiski z Turynu” (2023). Osiedlom Wieczysta i Ugorek poświęcił pracę dyplomową na WA Politechniki Krakowskiej (2022) oraz rekonesans badawczy w ramach prac nad publikacją „Miniprzewodnik. Osiedla mieszkaniowe Krakowa” (2024).Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni” wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych. Odcinek podcastu powstał w ramach projektu ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne. Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.  Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski Dżingiel: Justyna Stasiowska Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Architektura więzi społecznych: wczoraj, dziś, jutro — debataSpotkanie odbyło się 17 lutego (wtorek) o godz. 18.00 w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, dotyczyło tego, w jaki sposób architektura kształtuje relacje społeczne oraz wpływa na jakość życia wspólnot.W dyskusji uczestniczyli: Dorota Sibińska (xystudio), Artur Celiński („Architektura-murator”), Kacper Kępiński (NIAiU)Wprowadzenie: miniwykład Architektura więzi społecznych w Krakowie w XX wieku przedstawił Michał Wiśniewski (Fundacja Instytut Architektury)Spotkanie prowadziła: Dorota Leśniak-RychlakOrganizatorzy: Fundacja Instytut Architektury i Muzeum Manggha.Rozmowa dotyczyła roli przestrzeni wspólnych: edukacyjnych, handlowych, lokalnych centrów kultury, zielonych terenów w budowaniu lokalnych społeczności. Osiedla w PRL powstawały z niezbędną infrastrukturą, normatyw urbanistyczny regulował liczbę żłobków, szkół i przedszkoli na liczbę mieszkańców. Oczywiście budowa pawilonów, szkół często była opóźniona, okrojona i spóźniona względem potrzeb. Dzisiaj jednak osiedla mieszkaniowe powstają bez tych wymogów i w znacznym stopniu korzystają z dostępnych już miejsc i budynków. Jakie wymogi powinniśmy stawiać architekturze więzi społecznych dzisiaj? Gdzie i w jaki sposób powinna powstawać? Jak zawiązują się w takich przestrzeniach wspólnoty?Debatowaliśmy nad odpowiedzialnością samorządów, instytucji i projektantów w inicjowaniu i animowaniu przestrzeni więzi społecznych, a także znaczeniem architektury w budowaniu inkluzywnych, otwartych i odpornych społecznie miast.Debata towarzyszyła wystawie Shigeru Ban. Architektura i działania społeczne.Wydarzenie przygotowane w ramach projektu Fundacji Instytut Architektury, pt. Architektura więzi społecznych. Pawilony, domy kultury, szkoły, przedszkola i żłobki w osiedlach mieszkaniowych Krakowa. Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ZwiększaniaOdporności (KPO).Zadanie realizowane jest dzięki wsparciu Unii Europejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycji A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.

SZEŚĆDZIESIĄT LAT TYSIĄCLATEK. Szkoły-pomniki jako miejsca wspólneRozmawiają: Dorota Jędruch i Dorota Leśniak-Rychlak24 września 1958 roku Władysław Gomułka ogłosił nowy program oświatowy: Tysiąc szkół na Tysiąclecie, który miał na celu przyćmić Milenium Chrztu Polski organizowane przez Kościół. Ten projekt nie tylko się udał (ostatecznie zbudowano 1423 szkoły-pomniki), ale także zyskał duże społeczne poparcie: w budowę szkół zaangażowało się wiele organizacji i osób. Choć program miał wymiar propagandowy, pozostało po nim wiele budynków, w których do dzisiaj uczą się polskie dzieci. Kształt typowej szkoły piętrowej z płaskim dachem zapisał się w krajobrazie, a wzorzec przestrzeni doświetlonej klasy i szerokiego korytarza w biograficznej pamięci kolejnych pokoleń.Rozmowa dotyczy przebiegu akcji budowy szkół, projektów typowych i mniej, wyposażenia klas, a także potrzeb uczennic i uczniów w obrębie szeroko zarysowanego projektu społecznego. Pytamy także o przyszłość tysiąclatek w kontekście kryzysu demograficznego, wskazując na szerokie możliwości adaptacji tych budynków do nowych funkcji.Dorota Jędruch - doktorka nauk historycznych, wykładowczyni w Zakładzie Historii Sztuki Nowoczesnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kuratorka wystaw architektonicznych, programów edukacyjnych i działań popularyzujących historię sztuki. Założycielka i członkini zarządu Fundacji Instytut Architektury.Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych.Odcinek podcastu powstał w ramach projektuARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWAProjekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).Linki:Krzysztof Wałaszewski Tysiąc szkół na Tysiąclecie. Szkoły tysiąclecia- architektura, propaganda, polityka, Księży Młyn, 2018Dorota Sibińska, “Tysiąclatki czekają na drugie życie. "Wielu z tych placówek już nie ma, a niektóre ciężko rozpoznać"https://architektura.muratorplus.pl/krytyka/tysiaclatki-czekaja-na-drugie-zycie-wielu-z-tych-placowek-juz-nie-ma-a-niektore-ciezko-rozpoznac-aa-CguW-sa6N-Qde7.htmlkronika: “Tysiąclatki” 1964, Wytwórnia Filmów Oświatowychhttps://www.youtube.com/watch?v=EfgSQY7-_DUKrakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut ArchitekturyNagrania, montaż: Jan ChołoniewskiDżingiel: Justyna StasiowskaOprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

From Podwawelskie with Love. Najbardziej krakowskie z osiedliRozmawiają: Dorota Leśniak-Rychlak i Wojciech Artur PietruchaWśród osiedli Krakowa Podwawelskie wyróżnia się bodaj najbardziej jednoznacznie “krakoską” nazwą, choć pierwotnie miało zostać nazwane zupełnie inaczej. Osiedle, dzieło architektów z zespołu kierowanego przez Witolda Cęckiewicza, zrealizowane w latach 1965–1976, złożone z około trzydziestu bloków w technice wielkopłytowej (proj. między innymi Marii i Jerzego Chronowskich), ma jednak wiele więcej interesujących cech niż malownicze, nadwiślańskie położenie. Omawiamy najważniejsze z nich, skupiając się szczególnie na miejscach służących kultywowaniu społecznych więzi - by wspólnie odkryć, dlaczego Podwawelskie cieszy się takim uznaniem.Wojciech Pietrucha – absolwent historii sztuki na UJ i UW, uprzednio SP nr 25 i Gimnazjum nr 21 na osiedlu Podwawelskim, obecnie doktorant UW, nieprzerwanie zaś: osiedlowy autochtonDorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni” wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych. W 2019 roku opublikowała książkę “Jesteśmy wreszcie we własnym domu” (Kraków: Instytut Architektury, 2019) poświęconą przemianom mieszkaniowym w Polsce w okresie transformacji.Linki: https://szlakmodernizmu.pl/wydawnictwa/witold-ceckiewicz-monografia/Odcinek podcastu powstał w ramach projektuARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWAProjekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut ArchitekturyNagrania, montaż: Jan ChołoniewskiDżingiel: Justyna StasiowskaOprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Siedem dekad kultury w Nowej Hucie. Rozmowa z Jarosławem KlasiemPrzecież to nie jest modernizm! Podcast Krakowskiego Szlaku modernizmuZ Jarosławem Klasiem rozmawiają Marta Karpińska i Michał WisniewskiJarosław Klaś, nowohucianin z Mistrzejowic, po raz pierwszy zetknął się Ośrodkiem Kultury Norwida w wieku nastoletnim. Dwukrotnie odbierał w tym miejscu nagrodę w konkursie na szopkę krakowską z elementami architektury Nowej Huty. Nie wiedział wtedy jeszcze, że dwie dekady później zostanie dyrektorem Norwida – jednej z najważniejszych instytucji kulturalnych Krakowa, silnie zakorzenionej w tożsamości kulturowej Nowej Huty. W najnowszym odcinku podcastu Krakowskiego Szlaku Modernizmu rozmawiamy z Jarosławem Klasiem o siedemdziesięciu latach historii Ośrodka Kultury Norwida. Wszystko zaczęło się w 1955 roku od Zakładowego Dom Kultury im. Lenina, czyli rozległej sieci klubów, bibliotek i kin działających w osiedlach miasta pod kombinatem, w których spotykały się kolejne pokolenia nowohucian w okresie PRL. Z opowieści Jarosława Klasia wyłania się złożony obraz bogatego – wbrew stereotypom – życia kulturalnego Nowej Huty i roli jaką odegrały instytucje kulturalne w życiu społecznym dzielnicy. Rozmawialiśmy o wpływie polityki i propagandy na kulturę oraz o wpływie emancypacji społecznej i kulturowej na przemiany tożsamościowe mieszkańców Nowej Huty. Ważnym wątkiem rozmowy jest okres transformacji ustrojowej, wybór Cypriana Kamila Norwida na patrona ośrodka i strategie, które pozwoliły instytucji przetrwać po 1989 roku. Dr Jarosław Klaś jest doktorem nauk społecznych, w 2021 roku obronił na Uniwersytecie Jagiellońskim pracę doktorską „Zarządzanie dziedzictwem kulturowym społeczności lokalnej – przypadek Nowej Huty” , specjalizuje się w badaniu nowohuckiej tożsamości, kulturowej i społecznej historii tej części Krakowa. Odcinek podcastu powstał w ramach projektu ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWAProjekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ZwiększaniaOdporności (KPO).Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut ArchitekturyNagrania, montaż: Jan ChołoniewskiDżingiel: Justyna StasiowskaOprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Żłobki, przedszkola, Watykany. O architekturze Marty i Janusza Ingardenów Przecież to nie jest modernizm! Podcast Krakowskiego Szlaku modernizmuRozmawiają Marta Karpińska i Michał WiśniewskiNa licznych fotografiach Nowej Huty z początków lat 50. pojawiają się obrazy pierwszych nowohuckich szkół, żłobków i przedszkoli. Niskie bryły placówek edukacyjnych dla najmłodszych mieszkańców Nowej Huty – z ogromnymi oknami zapewniającymi naturalne światło we wnętrzach, tarasami i placami zabaw – otoczone pobliską zabudową osiedli Wandy i Willowego, są znakiem spełnionej obietnicy o dobrodziejstwach życia w socjalistycznym mieście. Za socrealistycznymi projektami pierwszych w Nowej Hucie żłobków i przedszkoli na stało małżeństwo Janusza i Marty Ingardenów. To bohaterowie dzisiejszego odcinka naszego podcastu. Chcemy przybliżyć historię tej pary architektów w kontekście architektury więzi społecznych, chcemy przyjrzeć się projektom, które te więzi miały budować i często do dzisiaj pełnią taką więziotwórczą funkcję – opowiemy o architekturze tworzonej przez Ingardenów. Ale traktując architekturę, którą stworzyło to małżeństwo jako punkt wyjścia, chcemy też przyjrzeć się ideom modernistycznym i kontekstowi politycznemu i społecznemu, które umożliwiły realizację postulatów dwudziestowiecznej awangardy o stworzeniu lepszych warunków życia dla jak najszerszych warstw społecznych. Odcinek podcastu powstał w ramach projektuARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWAProjekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut ArchitekturyNagrania, montaż: Jan ChołoniewskiDżingiel: Justyna StasiowskaOprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Podobne bloki, różne historie. Opowieść o osiedlachMarta Karpińska rozmawia z Michałem WiśniewskimPierwszy numer „Autoportretu” z 2025 roku był poświęcony tematowi osiedli. Codzienną egzystencję mieszkańców wielkich zespołów mieszkaniowych determinuje mnóstwo zmiennych – galaktykę bloków wypełnia różnorodność ludzkich doświadczeń na tle zmieniających się epok historycznych i odmiennych kontekstów geograficznych, ekonomicznych, społecznych. Dlatego – jak napisała w osiedlowym numerze „Autoportretu” Beata Chomątowska – „najciekawsze jest przyglądanie się każdemu osiedlowemu mikrokosmosowi z osobna”. Marta Karpińska i Michał Wiśniewski w ciągu ostatnich dwóch lat mieli okazję obserwować z bliska mikrokosmosy modernistycznych osiedli w miastach tak różnych jak Barcelona, Bukareszt i Kraków, a swoje refleksje wynikające z tego doświadczenia opisali w „Autoportrecie”. Osiedle El Besòs i el Maresme w Barcelonie powstawało w czasach reżimu generała Franco, osiedle Crângași w Bukareszcie zrealizowano w okresie autorytarnych rządów Nicolae Ceaușescu, osiedle w Mistrzejowicach wydarzyło się gdzieś między Gomułką a Gierkiem. Jak warunki polityczne naznaczyły osiedla w momencie ich powstawania? Jak zmieniły się ich przestrzenie w starciu ze współczesnymi zagrożeniami: narastającą katastrofą klimatyczną, kryzysem demograficznym, prywatyzacją dóbr wspólnych, presją inwestycyjną nastawioną wyłącznie na doraźny zysk? Co jest trwałym osiągnięciem i wartościowym zasobem, a co zagrożeniem dla przyszłości społeczności zamieszkujących każde z omawianych osiedli?Autoportret nr 1 [89] 2025 „Osiedla” jest w całości i bezpłatnie dostępny na stronie internetowej kwartalnika: https://www.autoportret.pl/numery/osiedla-pl/Marta Karpińska: Zastępczyni redaktorki naczelnej kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”. Michał Wiśniewski: Historyk architektury, pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i Międzynarodowego Centrum Kultury. Autor wielu publikacji naukowych i popularyzatorskich poświęconych architekturze Krakowa i Polski XIX i XX wieku, m.in. monografii krakowskich architektów. Marta Karpińska i Michał Wiśniewski od kilkunastu lat działają w Fundacji Instytut Architektury. Wiele przeszłych i trwających obecnie projektów Fundacji dotyczy problematyki osiedli. Więcej informacji: https://osiedla.szlakmodernizmu.pl/

Historie bloków. Część 6: Wielki Mur Chiński – o osiedlu Krowodrza Górka z Beatą Chomątowską Rozmawiają Beata Chomątowska i Dorota Jędruch Witamy w kolejnym z serii podcastów Krakowskiego Szlaku Modernizmu towarzyszących projektowi Osiedla mieszkaniowe Krakowa – społeczna i architektoniczna historia miasta, realizowanego w ramach grantu Narodowego Centrum Kultury w programie Edukacja Kulturalna. Osiedle Krowodrza Górka (dawniej XXX lecia PRL) realizowane było w latach 1968-1976 według projektu urbanistycznego Mieczysława Turskiego oraz architektonicznego Jerzego i Marii Chronowskich, Stefana Golonki i Krystyny Różyskiej Tołłoczko. Położone blisko centrum i świetnie z nim skomunikowane, uważane jest dziś za bardzo przyjazne miejsce zamieszkania w blokach z okresu PRL. Osią założenia pozostaje ciąg pieszy północ-południe w stronę śródmieścia Krakowa, w centrum założenia znajdują się pawilony handlowe ozdobione charakterystycznymi pergolami. Poza niewielkimi, 4 -kondygnacyjnymi blokami i wysokimi punktowcami, w kompozycji osiedla wyróżniają się dwa 11-piętrowe i 12-klatkowe budynki- deski. W jednym z takich właśnie budynków na 3 piętrze spędziła dzieciństwo nasza gościni Beata Chomątowska. Dzisiejszy podcast dotyczy jej prywatnej historii osiedla, dorastania w tej przestrzeni i odkrywania jej z perspektywy dziecka, ale także późniejszej refleksji, związanej z przygotowaniem materiału do książki Betonia – gdy tamto spojrzenie miało okazję zostać skonfrontowane z pracą badawczą i spotkaniami z projektantami zespołu. Beata Chomątowska pisarka i dziennikarka, z wykształcenia antropolożka religii i europeistka, od 2024 doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW (na kierunku etnologia i antropologia kulturowa). Współpracowała m.in. z „Tygodnikiem Powszechnym”, „Gazetą Wyborczą”, „Dziennikiem Polskim”, „Pulsem Biznesu” i „Rzeczpospolitą” . Założycielka Stowarzyszenia Stacja Muranów, autorka książki o tym osiedlu i współautorka (z Jackiem Leociakiem) scenariusza wystawy czasowej „Tu Muranów” w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. Autorka książki Betonia. Dom dla każdego (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2018) – opisującej fenomen wielkoskalowego osiedla mieszkaniowego w Polsce i na świecie, oraz wielu innych publikacji, jak Prawdziwych przyjaciół poznaje się w Bredzie (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2013) Lachert i Szanajca. Architekci awangardy *Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014) a ostatnio głośnej książki • Miasto Dzieci Świata (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024), poświęconej historii uzdrowiska w Rabce. Odcinek podcastu powstał w ramach projektu OSIEDLA MIESZKANIOWE KRAKOWA. SPOŁECZNA I ARCHITEKTONICZNA HISTORIA MIASTA. Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne. Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia. Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski Dżingiel: Justyna Stasiowska Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio