Evrenin Sonundaki Podcast (ESP)

Yapay zekâ bir sonraki pandemiyi önleyebilir mi, yoksa yeni ve çok daha tehlikeli hastalıkların ortaya çıkmasını mı kolaylaştıracak?Salgın tarihçisi Nükhet Varlık ile sohbetimizin ikinci bölümünde, geleceğin pandemilerini, yapay zekânın biyolojik tehditleri nasıl değiştirebileceğini ve insanlığın yeni bir salgına ne kadar hazır olduğunu konuşuyoruz.Yapay zekâyla yeni virüsler ve biyolojik silahlar geliştirmek mümkün mü?AI, ilaç ve aşı geliştirmede nasıl bir rol oynayabilir?COVID’den gerçekten ders çıkardık mı, yoksa aşı karşıtlığı ve komplo teorileri bizi daha mı kırılgan hale getirdi?Yeni bir pandemide devletler ve uluslararası kurumlar birlikte hareket edebilecek mi?Asıl büyük tehdit yapay zekâ mı, yoksa iklim değişikliği ve doğadan gelen yeni hastalıklar mı?Ve belki de en önemli soru: Bilim ve teknoloji hızla ilerlerken, toplum olarak bu gelişmelere ayak uydurabiliyor muyuz? Evrenin Sonundaki Podcast’te Nükhet Varlık ile gerçekleştirdiğimiz iki bölümlük sohbetin ikinci kısmı.Düzeltmeler06:38: mRNA veba aşısı şimdilik yalnızca farelerde denendi (Tel Aviv Üniversitesi, 2023). İnsanlar için onaylı bir veba aşısı yok.12:04: Rekor sıcak yıl 2024 (sanayi öncesine göre +1,60 °C, Copernicus). 2025 üçüncü sıcak yıl oldu (+1,47 °C).

Sibirya'daki bir veba araştırma laboratuvarında 28 yaşındaki bir çalışan hayatını kaybetti. Ardından karantina iddiaları, çelişkili açıklamalar ve ortadan kaybolan haberler geldi.Peki Rusya'da gerçekte ne oluyor? Yeni bir salgının başlangıcına mı tanıklık ediyoruz, yoksa COVID sonrası korkularımız mı yeniden tetiklendi?Bu bölümde, salgın tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan tarihçi Nükhet Varlık konuğumuz.Birlikte Rusya'daki gizemli ölümü, vebanın tarihini ve günümüzdeki risklerini konuşuyoruz.Orta Çağ'da milyonlarca insanı öldüren veba bugün ne kadar tehlikeli?Bir laboratuvar kazası yeni bir salgına yol açabilir mi?Rusya'daki bilgi eksikliği neden Çernobil'i ve COVID'in ilk günlerini hatırlatıyor?Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası sağlık sistemi bizi ne kadar koruyabiliyor?Neden bazı ülkelerdeki salgınlar dünya gündemine otururken diğerleri görmezden geliniyor?Ve belki de en önemli soru: COVID'den gerçekten ders çıkardık mı, yoksa bir sonraki pandemiye daha da hazırlıksız mı yakalanacağız? Evrenin Sonundaki Podcast'te Nükhet Varlık ile gerçekleştirdiğimiz iki bölümlük sohbetin ilk kısmı.

Dünya ekonomisi üst üste krizler yaşıyor. Savaşlar, enerji şokları, enflasyon, ticaret savaşları... Ama bütün bunlara rağmen ekonomik büyüme devam ediyor. Peki bu dayanıklılık nereden geliyor ve ne kadar sürdürülebilir?Bu bölümde Bloomberg Economics ekonomisti, eski Merkez Bankası çalışanı Selva Bahar Baziki ile küresel ekonominin bugününü ve yapay zekânın geleceğini konuşuyoruz.Yapay zekâ gerçekten yeni bir ekonomik devrimin başlangıcı mı, yoksa tarihin en büyük yatırım balonlarından birine mi tanıklık ediyoruz? Dot-com döneminde olduğu gibi, teknoloji doğru ama yatırımlar yanlış olabilir mi?Kore borsasındaki sert düşüşten ABD Merkez Bankası üzerindeki siyasi baskılara, teknoloji şirketlerine akan devasa sermayeden yapay zekânın istihdam üzerindeki etkilerine kadar uzanan bir sohbet.Ve tabii Türkiye: Yapay zekâ yarışında neredeyiz? Bu teknolojinin yaratacağı ekonomik fırsatlara ve iş gücündeki dönüşüme ne kadar hazırız?Belki de en önemli soru şu: Yapay zekâ ekonomiyi büyütürken hepimizi daha zengin mi yapacak, yoksa bazılarını geride mi bırakacak?

Gelmiş geçmiş en büyük halka arz. Dünyanın en büyük uzay şirketi. Elon Musk’ın geleceğe açılan kapısı. Peki SpaceX gerçekten anlattığı kadar büyük bir hikâye mi, yoksa piyasa bize dev bir balon mu satıyor?SpaceX yaklaşık 2 trilyon dolarlık değerlemeyle halka açıldı. Hisse kısa sürede yükseldi, ardından sert biçimde geriledi. Bu düşüş, herkesin aklına aynı soruyu getirdi: SpaceX balonu patladı mı?Çünkü SpaceX’i roketleri, Mars hayalleri ve uzay taşımacılığıyla tanısak da şirketin bugünkü ekonomik motoru aslında Starlink, yani telekom ve internet servisleri. Üstelik 2 trilyon dolarlık değerlemenin büyük kısmı uzaydan değil, Elon Musk’ın yapay zekâ ve veri merkezi hikâyesinden geliyor.Peki SpaceX gerçekten bir uzay şirketi mi, küresel bir telekom operatörü mü, yoksa kendini yapay zekâ şirketi gibi fiyatlatmaya çalışan dev bir teknoloji holdingi mi?Bu bölümde Starlink’in SpaceX’i nasıl ayakta tuttuğunu, Amazon Leo’nun bu düzeni nasıl bozabileceğini, uydu internetinde yaklaşan fiyat savaşını ve Elon Musk’ın Tesla, xAI, Grok ve SpaceX’i tek bir gelecek hikâyesinde nasıl birleştirdiğini konuşuyoruz.Bir de işin karanlık tarafı var: on binlerce yeni uydu, uzay çöplüğü, çarpışma riski ve kullanılmaz hale gelebilecek yörüngeler.Elon Musk’ın anlattığı gelecek gerçekten mümkün olabilir. Ama asıl soru şu: Bu gelecek bugün 2 trilyon dolar eder mi, yoksa balon çoktan patlamaya mı başladı?

9 Haziran’da Anthropic, dünyanın en güçlü yapay zekâ modellerinden biri olarak tanıtılan Fable 5’i kullanıma açtı. Sadece üç gün sonra, 12 Haziran’da ABD hükümetinden gelen bir direktif sonrası model erişime kapatıldı. Bu direktifin arkasında, modelin ileri düzey siber saldırı senaryolarında kullanılabilme ihtimali, kritik altyapılara yönelik riskler ve kontrolsüz yayılımın ulusal güvenlik açısından yaratabileceği tehditler yer alıyordu. 2 Temmuz’da ise Fable 5 yeniden kullanıma sunuldu.Peki bu kadar kısa sürede ne oldu?Bu bölümde Fable 5’in arkasındaki Mythos hikâyesini, modelin neden bu kadar güçlü kabul edildiğini, ortaya çıkan siber güvenlik risklerini, Project Glasswing kapsamında seçili şirketlere verilen özel erişimi ve ABD hükümetinin yapay zekâ yarışında giderek artan rolünü konuşuyoruz.Asıl soru şu: Bu gerçekten bir güvenlik meselesi mi, yoksa yapay zekâ sektöründe kimin avantajlı olacağına devletler ve büyük teknoloji şirketleri birlikte mi karar vermeye başlıyor?Kısacası bu bölümde, sıcak bir yapay zekâ gündemi üzerinden yapay zekânın sadece teknolojik değil, aynı zamanda ekonomik ve jeopolitik bir güç savaşına nasıl dönüştüğünü tartışıyoruz.

Elon Musk, 2015’te kurucularından biri olduğu OpenAI’a yıllar sonra dava açtı.Gerekçesi şuydu: OpenAI, insanlık yararına çalışan, kâr amacı gütmeyen ve açık kaynaklı bir yapay zekâ laboratuvarı olarak kurulmuştu. Ama zaman içinde Microsoft yatırımı alan, kapalı modeller geliştiren ve dünyanın en değerli teknoloji şirketlerinden birine dönüşen ticari bir deve evrildi.Peki Elon Musk bu dönüşüme gerçekten prensip olarak mı karşı çıktı, yoksa OpenAI’ın başarısından sonra mı rahatsız oldu?Bu bölümde OpenAI’ın 2015’teki kuruluşundan, Elon Musk’ın 2018’de ayrılışına; 2019’daki ticari yapılanmadan, ChatGPT’nin patlamasına ve 2024–2025’te açılan davaların 2026’da reddedilmesine kadar hikâyeyi adım adım konuşuyoruz.Ama mesele sadece “Elon davayı kaybetti” değil.Bu dava bize yapay zekâ şirketlerinin artık ne kadar büyüdüğünü, devletler için neden stratejik hale geldiğini, açık kaynak–kapalı kaynak tartışmasının neden bu kadar kritik olduğunu ve birkaç kişinin egosunun geleceğin teknolojisini nasıl şekillendirebildiğini gösteriyor.Yapay zekâ gerçekten insanlık için mi geliştiriliyor, yoksa artık birkaç dev şirketin ve birkaç dev egonun güç savaşına mı dönüştü?Yorumlarınızı Instagram’da bekliyoruz: @evreninsonundakipodcast

Dijital dünyada biz kullanıcı mıyız, ürün müyüz, yoksa bedava işçi miyiz?Pokémon Go’da Pikachu yakaladığımızı sanıyorduk… ama farkında olmadan yapay zekâ eğitiyorduk.Bu bölümde Niantic’in Pokémon Go’dan topladığı konum, kamera ve hareket verilerini nasıl “geospatial AI”, yani fiziksel dünyayı anlayan konumsal yapay zekâ modellerine dönüştürdüğünü konuşuyoruz. Bir zamanlar sokakta Charizard, Squirtle ve Pikachu peşinde koşarken aslında sokakları, yürüyüş rotalarını ve gerçek dünyayı dijital sistemler için haritalandırmış olabilir miydik?Buradan yola çıkarak daha büyük bir soruya geliyoruz: Teknoloji şirketleri bize eğlenceli, faydalı ya da bedava ürünler sunarken, biz arka planda ne üretiyoruz?Bölümde konuştuğumuz başlıklardan bazıları:Pokémon Go’nun masum bir artırılmış gerçeklik oyunu maskesi ardında ürettiği veri tabanı ve modellerNiantic’in oyun dünyasından konumsal yapay zekâ tarafına geçişiKamera, GPS, rota ve landmark verilerinin neden bu kadar değerli olduğureCAPTCHA ile trafik ışığı seçerken aslında neye katkı verdiğimizDuolingo, 23andMe, sürücüsüz araçlar ve benzer “görünmez emek” örnekleriDual use teknolojiler: Aynı ürünün hem eğlence, hem veri toplama, hem de yapay zekâ eğitimi için kullanılabilmesiÇocukluk nostaljisi, veri ekonomisi ve “Pikachu’dan bunu beklemezdim” hissiKısacası bu bölümde oyun, yapay zekâ, mahremiyet ve dijital çağda görünmez emek arasındaki tuhaf ilişkiye bakıyoruz.

Ozempic ve benzeri zayıflama iğneleri artık sadece fiziksel sağlık konusu değil.Aynı zamanda psikolojimizi ve sosyolojimizi de derinden etkiliyor.Bazı sağlık problemleri çözülürken, yeni bir güzellik standardı mı doğuyor? Bu bölümde; GLP-1 ilaçlarının toplum üzerindeki etkilerini, body positivity akımının neden zayıfladığını, ünlülerin hızlı kilo dönüşümlerini ve “zayıflığın” artık disiplin mi yoksa erişim meselesi mi olduğunu konuşuyoruz.Ayrıca:• Ozempic ve Mounjaro’nun son bilimsel gelişmeleri• Bazı insanlarda neden işe yaramadığına dair yeni genetik araştırmalar• 23andMe verileriyle yapılan çalışmalar• Kalp sağlığı üzerindeki etkiler• Meghan Trainor ve beden olumlamaya bakışı değişen celebrity kültürü• Estetik müdahaleler, tek tipleşme ve sosyal baskı• “Ozempic face” ve yeni güzellik algısı• Gelecekte hap formuna geçiş ihtimali🎧 Zayıflama ilaçları sağlık teknolojisinin geleceği mi, yoksa yeni bir toplumsal baskı dönemi mi?Evrenin Sonundaki Podcast'te yayında.

Milyonlarca insan haftalık iğneyle kilo veriyor. Ama kimse size zehirli bir kertenkeleden başlayan hikayeyi anlatmadı.Ozempic nedir? Zayıflama iğneleri nasıl çalışır?Bu bölümde Dr. Kadir ile birlikte GLP-1 ilaçları (Ozempic, Mounjaro) ile kilo verme sürecini, etkilerini ve yan etkilerini konuşuyoruz. Zayıflama iğneleri gerçekten işe yarıyor mu, yoksa çok büyük bir biyolojik bedel mi ödüyoruz?Hiç tahmin edemeyeceğiniz bir yerden başlıyoruz: yılda bir-iki kere yemek yiyen ama metabolizması hiç bozulmayan zehirli bir çöl kertenkelesi. Gila canavarının sırrı nasıl milyar dolarlık bir ilaç endüstrisine dönüştü?Bu bölümde konuştuklarımız:– Açlık ve tokluk hormonları: ghrelin ve leptin savaşı– GLP-1 nedir, 2 dakikalık etkisi nasıl 168 saate uzatıldı?– Ozempic mi Mounjaro mu? Hangisi daha etkili, yan etkileri neler?– Gerçek kilo kaybı rakamları: %15 iddiası vs. gerçekler– Kas kaybı, Ozempic yüzü, anhedoni ve bağımlılıklar üzerindeki beklenmedik etkiler– Ameliyat masasındaki gizli risk– Obezite, kilo verme ve bireysel irade üzerine en tartışmalı soruHype'ın arkasındaki gerçek bilimi merak ediyorsanız bu bölüm tam size göre.(Bu içerik tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. İlaç kullanımında mutlaka bir uzmana danışın!)

Savaş bulutu da vurdu.Bu bölümde; yapay zekânın savaş kararlarını nasıl etkilediğini, veri merkezlerinin neden hedef haline geldiğini ve “bulut” dediğimiz şeyin aslında ne kadar fiziksel ve kırılgan olduğunu konuşuyoruz.Palantir Technologies gibi şirketlerin farklı veri kaynaklarını birleştirerek nasıl istihbarat ürettiğinden, Pentagon’un yapay zekâ ile ilişkisine ve Anthropic’in “tedarik zinciri riski” tartışmalarına uzanıyoruz.• Yanlış hedef riski ve otonom kararlar• Drone’lar, sahte hedefler ve AI’ı kandırmak• Amazon Web Services veri merkezlerine yapılan saldırılar• Bulut sistemlerinin fiziksel ve jeopolitik kırılganlığı• İnternetin görünmeyen altyapısı: kablolar, server’lar, latencyVe belki de en kritik farkındalık:İnternet sandığımız kadar “soyut” değil.🎧 Evrenin Sonundaki Podcast’in bu bölümünde, savaşın daha az konuşulan tarafına — teknoloji ve dijital altyapı perspektifinden bakıyoruz.