Eureka

Szczególnie wymowne wizerunki śmierci zaczęły powstawać w XIV-XV w. Kościotrupy, ludzkie czaszki, nagrobki "transi" czy malowidła przedstawiające "danse macabre". O genezie tych średniowiecznych wyobrażeń opowiada Zofia Załęska - historyczka sztuki z MNW. Islam nie jest religią jednorodną. Sunnici stanowią ok. 85%, a szyici ok. 15% z ponad 1,5 miliardowej rzeszy wyznawców islamu na całym świecie. Te dwa nurty wyodrębniły się zaraz po śmierci Mahometa w 632 r. Co było przyczyną podziału? Wyjaśnia to John McHugo w książce "Sunnici i szyici"- dzieje sporu", o której rozmawiam z dr. Jerzym Rohozińskim - tłumaczem tej pracy. W czasach króla Jana III Sobieskiego z pałacem w Wilanowie sąsiadował spory teren łowiecki. W XIX w. kolejni właściciele posiadłości przekształcili dawny zwierzyniec w park krajobrazowy i ufundowali tam kilka budynków - m.in. Pałac Myśliwski czy Dom Stróża. Do dziś zachowały się relikty tych założeń, które bada zespół dr. Rafała Soleckiego z Instytutu Archeologii UKSW

O badaniach –prowadzonych w celu otrzymania nowego leku ale z uwzględnieniem: ochrony środowiska i z zachowaniem tkz. ram odporności klimatycznej opowiada: prof. dr hab. inż. Rafał Łukasik, p.o. Dyrektora Łukasiewicz – Instytutu Chemii Przemysłowej oraz Łukasiewicz – Instytutu Przemysłu Organicznego. Jakie znaczenie w stomatologii ma zastosowanie najnowszej techniki i co na tym skorzysta pacjent opowiada: chirurg stomatolog – dr István Tánczos. Produkcja leków na skalę przemysłową odpowiedzialna jest za wysokie wytwarzania śladu węglowego. O tym właściwie się nie mówi a cała uwaga w przekazie medialnym skupia się tylko na efekcie terapeutycznym medykamentów. Jednak w zasięgu globalnym stwarza to duże zagrożenie dla środowiska. O szczegółach: Bolesław Samoliński, prof. Tadeusz Zielonka.

Studiował w Państwowej Szkole Morskiej w Szczecinie, pływał na Darze Pomorza i zdobywał kompetencje w wielkiej żegludze. W wyniku politycznych donosów został aresztowany i trafił do więzienia w Warszawie zwanego Toledo. Losy Jerzego Siwka opisała nieżyjąca córka – Anna Mieszkowska, a historię opowiada wnuczka kapitana p. Paulina Mieszkowska – Tomala. W ogrodach pamięci aleje lipowe wytyczano tak, aby prowadziły do kaplicy, granice cmentarzy zazwyczaj znaczono grabami pospolitymi. Sztuka ogrodnicza zakładała obecność takich drzew jak jesion, buk i wierzba w okolicy nagrobków. Szlachta mazowiecka była oddana królowi, jednocześnie aktywna w zgłaszaniu reform, wielu przedstawicieli znaczących rodów pełniło funkcje na dworze królewskim. W większym stopniu niż inne części Korony, Mazowsze deklarowało gotowość do obrony majestatu monarchy, zwłaszcza w okresie opozycji Jana Zamoyskiego.

„Jak uchwycić ruch elektronu?” – Centrum Nauki Kopernik i Centrum Fizyki Teoretycznej PAN zapraszają na wykład prof. Anne L’Huillier, laureatki Nagrody Nobla z fizyki w 2023 r. O szczegółach dr Piotr T. Grochowski. Czy nauka zachowała swój autorytet? Czy w sposób właściwy walczy z dezinformacją? I czym jest naukoznawstwo? Opowiada Ewa Zegler-Poleska. Czym są symulatory kwantowe, a czym syntetyczna materia ze światła? Czy jesteśmy coraz bliżej komputerów kwantowych? Rozmowa z prof. Marzeną Szymańską.

Obecnie w środowisku naukowym toczy się dyskusja istotna dla zdrowia psychicznego Polaków. Kto może prowadzić psychoterapię, bo dziś właściwie każdy kto chce, ogłasza się w sieci psychoterapeutą. Jaki jest tego efekt zdrowotny? Sprawę ma uregulować ustawa. Przed wzmożonym ruchem nakierowanym na odwiedziny nekropoli, lekarz kardiolog podpowie, jak wzmocnić organizm. Dowiemy się czy zalecenia terapeutyczne: sercowo -naczyniowe - można wyśpiewać, aby wzmocnić przekaz. Wg. raportu GUS „Osoby niepełnosprawne 2024” w Polsce mamy prawie 4 mln niepełnosprawnych. Ich potrzeby były wyartykułowane na konferencji naukowej w WUM.

Ochrona, konserwacja, restauracja i popularyzacja dziedzictwa kulturowego to główne zadania konserwatorów. Edukacja, wymiana wiedzy i doświadczeń łączy historyków sztuki, historyków, architektów, chemików czy fizyków. Wśród gości: prof. Andrzej Kadłuczka, architekt, prof. Jerzy Jasieńko z Rady Ochrony Zabytków. Fundamentalne pytania o los, miłość, śmierć czy nadzieję stawiali filozofowie na przestrzeni dziejów i nadal starają się znaleźć odpowiedź. Różne punkty widzenia, różne drogi prowadzą nas do rozumienia świata w narracji filozofów, o czym opowiada Tomasz Stawiszyński, filozof. Współcześni monarchowie obecni w popkulturze, nie pełnią już historycznej roli tak jak w poprzednich stuleciach. Wciąż jednak dwory są wzorem dobrych manier, mają swój udział w dyplomacji, polityce i działalności charytatywnej.

O miniaturowym organie na chipie, który pomoże zrozumieć, jak rak trzustki i cukrzyca na siebie wpływają, opowiada dr inż. Patrycja Baranowska z CEZAMAT PW – laureatka programu First TEAM FNP. A o potrzebie wyznaczania optymalnych parametrów orbit satelitów geodezyjnych – dr inż. Joanna Najder z UP we Wrocławiu, laureatka programu START 2026.

Zgodnie z obietnicą szefowej naszej misji wykopaliskowej w Egipcie, Jedynka jako pierwsza dzieli się ze słuchaczami wynikami ostatniego sezonu badawczego w Sakkarze. Polacy otrzymali tam koncesję na prowadzenie badań w grobowcu faraona Szepseskafa. To ostatni władca IV dynastii – prawnuk Cheopsa, wnuk Chefrena i syn Mykerinosa. O historii badań i sensacyjnych ustaleniach polskich naukowców opowie prof. Teodozja Rzeuska z IKŚiO PAN. W podziemiach Kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny na Nowym Mieście w Warszawie, historycy sztuki - dr Piotr Jamski i dr Marcin Zgliński odkryli fragmenty renesansowego kamiennego ołtarza sprzed 450 lat. Relikty trafiły do podziemi prawdopodobnie zaraz po wojnie, kiedy odgruzowywano zniszczoną świątynię i nie zdawano sobie sprawy z wartości uszkodzonej konstrukcji. Konfrontując przedwojenne zdjęcia ołtarza z wydobytymi fragmentami, odkrywcy oceniają, że udało się odzyskać prawie 30 proc. zabytkowej struktury.

Z badania zachowań zdrowotnych Polaków przeprowadzonych w różnych grupach wiekowych wynika, że w XXI w. istnieją w naszym kraju ludzie nie posiadający szczoteczki do zębów, nie widzą czym są i do czego służą nici dentystyczne a także nie znają techniki szczotkowania zębów. Jak fatalny stan uzębienia jamy ustnej wpływa na zdrowie opowiada: dr n. med. Dorota Olczak–Kowalczyk. Drgania mechaniczne towarzyszą gł. eksploatacji maszyn i urządzeń. Przy bezpośrednim kontakcie człowieka z drgającym źródłem, są one przekazywane do organizmu i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia a nawet życia. Opowiada: Jacek Zając. Nawet 380 tyś. osób może chorować na celiakie, czyli tyle ile mieszka w Szczecinie. Od pierwszych objawów do rozpoznania mija średnio 7,3 roku ale większość nie ma postawionej diagnozy. Co wiemy z najnowszego raportu o tej chorobie, diagnostyce i nowych wytycznych diagnostyczno–terapeutycznych opowiadają: dr n. med. Magdalena Gawron–Kiszka i Małgorzata Źródlak.

Powłoki jadalne to innowacyjny sposób na przedłużenie świeżości owoców i warzyw bez konieczności stosowania tradycyjnych opakowań. Tworzą na powierzchni produktów cienką, niemal niewidoczną warstwę ochronną, która pomaga: ograniczać utratę wilgoci, spowalniać procesy dojrzewania oraz rozwój drobnoustrojów odpowiedzialnych za psucie się żywności. Gość: dr Katarzyna Łęczycka – Wilk. Wiesław Łodzikowski, zastępca Dyrektora Instytutu Łączności – Państwowego Instytutu Badawczego ds. Rozwoju opowiada na czym polega istota technologii telekomunikacyjnych pozwalających na podniesienie poziomu bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej, jaką jest sieć elektroenergetyczna. 88 proc. decyzji zakupowych auta jest podyktowanych kolorem pojazdu. Z prowadzonych badań nad kolorami aut można dużo powiedzieć o profilu psychologicznym kupującego a potem jego kierowcy. Gość: dr Ewa Odachowska–Rogalska.