Civitas on Air

Czym różni się rozmowa między ludźmi a nasza rozmowa z Chatem GPT? Czy rozmowa to tylko wymiana informacji? Czy w żywej rozmowie ma znaczenie tylko to, co mówimy, czy też to, jak mówimy i co przemilczamy? Harvey Sacks był pionierem szczegółowych badań nad sposobem, w jaki ludzie używają języka w życiu codziennym. Jego metoda analizy rozmów, ujawniająca ich szczególną architekturę i trwałe zasady, może okazać się pomocna w rozwijaniu naszych umiejętności komunikowania się w nowym środowisku, jakim jest cyfrowy świat wypełniony treściami generowanymi przez AI.     W zeszłym roku mieliśmy okazję świętować podwójną rocznicę urodzin i śmierci Harveya Sacksa podczas sesji poświęconej jego dziedzictwu. W nawiązaniu do tego wydarzenia zapraszamy Państwa na podcast „Jak działa rozmowa? Harvey Sacks i analiza konwersacyjna w dobie AI”, który powstał we współpracy i przy finansowym wsparciu Sekcji Badań Komunikacji Społecznej PTS. Link do zapisu z dyskusji opublikowanej w Przeglądzie Socjologicznym w 2026 roku: https://czasopisma.ltn.lodz.pl/Przeglad-Socjologiczny/article/view/3782

W tym odcinku rozmawiamy o tym, jak zmienił się język mówienia o prawie — i dlaczego to nie jest tylko kwestia stylu, ale sygnał głębszych procesów w państwie i debacie publicznej.Gościem Grzegorza Wiaderka jest prof. dr hab. Marcin Matczak z Uniwersytetu Warszawskiego. Przyglądamy się metaforom, które coraz częściej pojawiają się w dyskusjach o legislacji: „mina prawna”, „pułapka prawna”, „rozbrojenie”, a nawet „nitka konstytucyjna”. Skąd się biorą? Co mówią o naszym zaufaniu do prawa? I co oznacza pojęcie „wydrążonych instytucji” (hollowing out) w kontekście państwa prawa?W rozmowie pada też proste, ale ważne pytanie: czym jest praworządność — i dlaczego nie da się jej sprowadzić do checklisty, tylko do efektu: niearbitralności władzy.

Czy kreatywność naprawdę napędza rozwój społeczny i gospodarczy — czy jedynie obiecuje zmianę, której nie ma?Dr Karol Franczak, autor książki „Kultura jako źródło zysku. Sprzeczności gospodarki kreatywnej", analizuje fenomen kreatywności jako współczesnej narracji modernizacyjnej.W odcinku:kreatywność jako narzędzie rozwoju i jako narzędzie kontroli społecznej,ekonomiczne i społeczne „zyski” gospodarki kreatywnej,relacja między wolnością a nowymi formami zniewolenia,jak dyskurs kreatywności zmienia role zawodowe, pracę, kulturę i tożsamość,sprzeczności, które odsłaniają alternatywne narracje: prekariat kreatywny, wyzysk entuzjazmu, kontrola podmiotowości.Rozmawia: dr Barbara Markowska-MarczakGość: dr Karol Franczak🎙️ Cykl: Civitas on Air „Demokracja i przemiany sfery publicznej”

Filozofia, socjologia, polityka i krytyczna analiza rzeczywistości: prof. Marek Czyżewski opowiada o tym, dlaczego Theodor W. Adorno brzmi dziś wyjątkowo aktualnie. Co oznacza „utopia poznania”? Dlaczego myślenie socjologiczne powinno być krytyczne wobec własnych wniosków? Jak rozumieć dzisiejsze napięcia społeczne i radykalizację w świetle Adornowskiej diagnozy demokracji liberalnej?W odcinku:– jak czytać Adorno dziś,– dialektyka negatywna i jej znaczenie,– Adorno jako inspiracja dla socjologii, nauki i polityki,– diagnozy na temat radykalizacji i współczesnych napięć społecznych,– o pułapkach nauki, prostych odpowiedziach i złożoności świata.Rozmawia: dr Barbara Markowska-MarczakGość: prof. Marek Czyżewski

Niezawiniony atak Rosji na Ukrainę oraz trwająca pełnoskalowa wojna zburzyły dotychczasowe założenia europejskiej architektury bezpieczeństwa. Konflikt wywołał pytania o kondycję i znaczenie NATO, a także o rolę, jaką Unia Europejska powinna pełnić w obszarze bezpieczeństwa.W rozmowie przyglądamy się również przyszłości relacji transatlantyckich, perspektywom odbudowy powojennej Ukrainy oraz możliwemu członkostwu Ukrainy w UE.W odcinku biorą udział:Kerry LonghurstOleh LychakAlisher KizayevArda SismanSukwong Nuttanohn➡️ Publikacja w języku angielskim._________ Russia’s unprovoked attack on Ukraine and its subsequent ongoing all-out war have upended previous assumptions and frameworks of European security. This raises profound questions about NATO’s fortitude and relevance, and about the European Union’s evolving role in security and defence.The episode also explores the future of the transatlantic relationship, Ukraine’s post-war reconstruction, and the country’s prospects for EU membership.Panellists:Kerry LonghurstOleh LychakAlisher KizayevArda SismanSukwong Nuttanohn➡️ Publication in English.

Białoruś od lat pozostaje państwem autorytarnym, a władze w Mińsku konsekwentnie ignorują wartości demokratyczne, prawa człowieka i rządy prawa. W efekcie relacje z UE zostały ograniczone, a Bruksela koncentruje swoje działania na wspieraniu organizacji pozarządowych, aktywistów i osób przebywających na emigracji — w coraz bardziej kurczącej się przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego.Jednocześnie Gruzja, niegdyś „najlepsza uczennica UE” w regionie, dramatycznie odeszła od europejskiego kursu, kierując się w stronę autokratyzacji.W tym odcinku rozmawiamy o podobieństwach między tymi przypadkami oraz zastanawiamy się, jaką rolę może odegrać Unia Europejska w obliczu tych procesów.W rozmowie udział biorą:Lucia Casinos LanchazoGaia MoriniNovytska SofiiaKerry Longhurst➡️ Publikacja w języku angielskim.__________ Belarus has long been an authoritarian state, with the ruling regime showing a complete disregard for democracy, human rights and the rule of law. As a result, relations with the EU have significantly deteriorated, forcing Brussels to redirect its efforts towards supporting NGOs, activists and exiled communities operating in an increasingly restricted civic space.Meanwhile, Georgia—once considered the EU’s “best pupil” in the Eastern Partnership region—has dramatically shifted away from its previous European trajectory, moving instead towards autocratisation.In this episode, we explore the parallels between these two cases and ask a key question: what can and should the EU do in response?Speakers:Lucia Casinos LanchazoGaia MoriniNovytska SofiiaKerry Longhurst➡️ Publication in English.

W 2022 roku miliony Ukrainek i Ukraińców uciekły przed wojną do Polski i Rumunii. Wśród nich znalazły się także osoby z niepełnosprawnościami – zupełnie nowa grupa uchodźców, na którą oba państwa nie były przygotowane.Jak reagowały społeczeństwa? Jaką rolę odegrały organizacje pozarządowe i lokalne wspólnoty? Czego nauczyliśmy się na przyszłość?W ostatnim, 10. odcinku podcastu „Społeczeństwo Łatwopalne” dziennikarka Agnieszka Lichnerowicz rozmawia z prof. Bogdanem Voicu i dr Alexandrą Deilu z Research Institute for Quality of Life w Rumuńskiej Akademii Nauk o wspólnych doświadczeniach Polski i Rumunii, wnioskach z projektu “The Capacity of Polish and Romanian Stakeholders to provide support to Ukrainian refugees with disabilities” oraz o powstałym na jego podstawie praktycznym narzędziowniku (toolkicie) dla organizacji pomocowych.🎧 Podcast w języku angielskimProjekt „Podcasty i filmy popularyzujące nauki socjologiczne – rozwój kanału Civitas on Air” został dofinansowany ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II – Popularyzacja nauki”

Czy etyki można się nauczyć, czy po prostu trzeba ją mieć?W kolejnym podcaście Uniwersytetu Civitas Grzegorz Wiaderek rozmawia z mecenasem Mikołajem Pietrzakiem – adwokatem, byłym dziekanem Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, ekspertem prawa karnego i praw człowieka.W szczerej rozmowie pojawia się wiele pytań, z którymi prawnicy mierzą się na co dzień:– Jak zachować lojalność wobec klienta i jednocześnie wobec zasad etyki?– Gdzie kończy się skuteczność, a zaczyna cynizm?– Czy „wygrana” zawsze oznacza sprawiedliwość?To odcinek o zawodzie zaufania publicznego, o wartościach, które tworzą fundament prawa – i o tym, dlaczego bez etyki prawnicy byliby jedynie „załatwiaczami spraw”.🎙️ Prowadzi: Grzegorz Wiaderek🎧 Gość: mec. Mikołaj Pietrzak

Czy prawo może zmieniać świat na lepsze? O tym, czym jest odpowiedzialność społeczna prawników, jak wygląda praca w interesie publicznym i czym są tzw. „litigacje strategiczne” – rozmawiamy z Krzysztofem Izdebskim, prawnikiem, publicystą, aktywistą i członkiem zarządu Fundacji Batorego.To odcinek o prawie, które działa na rzecz ludzi, i o tym, że prawnicy mogą mieć realny wpływ na rzeczywistość społeczną.🎙️ Gość: Krzysztof Izdebski🎓 Seria: Prawo | Podcast Uniwersytetu Civitas🔗 Więcej o kierunku Prawo: https://civitas.edu.pl

Dlaczego Polki i Polacy tak masowo włączyli się w pomoc uchodźcom z Ukrainy? Czy kluczem była emocja, którą rzadko łączymy z polityką – entuzjazm?W rozmowie z Agnieszką Lichnerowicz prof. Paweł Matuszewski (socjolog, kierownik Instytutu Socjologii im. Wnuk-Lipińskiego Uniwersytetu Civitas) wyjaśnia, jak entuzjazm działa na nasze decyzje, kiedy mobilizuje do działania, a kiedy może stać się niebezpieczny.Dowiedz się:dlaczego entuzjazm jest jedyną pozytywną emocją zdolną aktywizować społeczeństwo,jak emocje wpływają na pomoc uchodźcom i nasze wybory społeczne,co wynika z badań zespołu Uniwersytetu Civitas nad postawami wobec wojny i migracji.______________ W podcaście „Społeczeństwo łatwopalne” badaczki i badacze z Instytutu Socjologii im. Edmunda Wnuk-Lipińskiego Collegium Civitas prezentują wyniki swoich badań nad postawami mieszkańców Polski wobec wojny w Ukrainie i związanego z nią napływu uchodźców. Projekt „Podcasty i filmy popularyzujące nauki socjologiczne – rozwój kanału Civitas on Air” został dofinansowany ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II – Popularyzacja nauki”. Projekt UNRF jest finansowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej z programu „Granty Interwencyjne" na podstawie decyzji BPN/GIN/2022/1/00102/DEC/1.