14. De strontpaal

Waarom gebeurt er in onze verhalen altijd zoveel in herbergen? Wat dronk men daar in de 18e eeuw, en waarom “dronk” men tabak? Hoe wist je hoe laat het was, zonder klok aan de muur? En was het leven toen echt zoveel gewelddadiger dan vandaag?Een heel seizoen lang stuurden jullie vragen over het dagelijkse leven in de 18e eeuw. In deze bonusaflevering beantwoorden Thomas en Kristof ze, met een knipoog naar de herbergen en kroegen die in onze verhalen voorbijkwamen.Een korte afsluiter van seizoen 2, die je het best beluistert bij de laatste aflevering, Elias.

Op de Raaiberg in Essen staat een arduinen steen met een naam: Elias Breukeleers. Geradbraakt, de kop afgeslagen, zijn lijf op het rad “vur craeyen en gieren”. Maar wie was hij? We vonden geen procesdossier, in geen enkel archief aan deze of de andere kant van de meet.Tot een vonnis uit 1769 ons naar een rokerige herberg in Rucphen voert, waar één scheldwoord maandenlang bleef nazinderen, tot het die nacht uit de hand loopt.In de finale van seizoen 2 vertellen Thomas en Kristof een verhaal over eer, jenever en een mes dat iemand “vannacht nog nodig had”.

Zomer 1809. Drie reizigers kloppen aan bij een afgelegen herberg net over de grens. De bejaarde waardin haalt extra eten in het dorp, schenkt hun glazen vol en wijst hun een bed. Tegen elven sluit ze de luiken.De volgende ochtend gaan ze niet meer open.Thomas en Kristof volgen een spoor dat van de Brabantse polders via Essen tot in Antwerpen leidt, in een tijd van honger, verbanning en een rechtspraak die volop aan het veranderen was. Een verhaal dat letterlijk de grens overschrijdt.

Voor deze aflevering van Over de Meet trekken we terug naar het einde van de 16e eeuw.Aan de hand van historische bronnen brengen we een vergeten levensverhaal van 2 broers uit onze grensstreek opnieuw tot leven. Een verhaal dat zich afspeelde in en rond Essen, Kalmthout en Bergen op Zoom, in een periode waarin oorlog het dagelijkse leven volledig bepaalde. Een nieuwe aflevering over een stuk lokale geschiedenis dat vandaag nauwelijks nog gekend is.

Bergen op Zoom, najaar 1788. Josina Peereboom is 26 jaar, alleen, en doodsbang. Wat er die oktoberdag in haar ouderlijk huis gebeurt, trekt een spoor dat decennia lang duurt - door een gevangenenpoort, een vierschaar en een juridische procedure die vastloopt in de chaos van de late 18e eeuw.In deze aflevering vertellen Thomas en Kristof het verhaal van een meisje dat verliefd werd op de verkeerde man, een samenleving die haar veroordeel en een rechtssysteem dat haar vergat. Een verhaal over schaamte, stilte en de prijs van een moment van wanhoop.

Henri Duerloo, voor de mensen in Essen bekend als het Kieken, was geen gewone smokkelaar. Waar anderen vooral aan zichzelf dachten, koos hij bewust voor een gevaarlijker pad. Hij kende de risico's, hij had ze van dichtbij zien gebeuren. En toch stopte hij niet.In de tweede aflevering van dit tweeluik over smokkel aan de Belgisch-Nederlandse grens tijdens de Eerste Wereldoorlog reconstrueren Thomas en Kristof het verhaal van een jonge Essenaar die op gevaar van eigen leven handelde — en de prijs daarvoor betaalde. 

Zolang er een grens is, zijn er smokkelaars. In de eerste aflevering van dit tweeluik duiken Thomas en Kristof in de wereld van de smokkel aan de Belgisch-Nederlandse grens tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dodendraad, Duitse bezetting, en een grenspaal met een naam die je niet snel vergeet. Dit is het verhaal van hoe gewone mensen overleven in buitengewone tijden. En van een beruchte smokkelaar wiens lot bezegeld werd bij de strontpaal.

Hij groeide op in bittere armoede op het Heike, een gehucht aan de rand van Rucphen. Zijn moeder vocht met bezems en manden om de kinderen te voeden. Jan Catoen koos een andere weg, maar niet de rechte.Wat begon als een brutale overval op een verlaten boerderij in de verdronken polders van West-Brabant, groeide uit tot jaren van nachtelijke terreur over de Zeeuwse eilanden. De bende van de Voetenbranders hield een hele streek in angst. Tot een boer terugvocht. Tot een jochie van twintig zijn aandeel in de buit probeerde te verkopen aan de verkeerde zilversmid. Tot het getij keerde.In aflevering 13 volgen Thomas en Kristof het spoor van Jan Catoen: van het Heike naar het wad van Zuid-Beveland, langs rooftochten, valse namen en een procesdossier dat tot op vandaag bewaard is gebleven.

In aflevering 11 doken we in de geschiedenis van soldaten onder Napoleon uit onze streek. Onder andere Klaas Van Loon en Guillaume Kenis volgde we al. Hoe loopt het met de mannen af en welke hindernissen & slagen halen ze nog onder Napoleon? 

Wanneer Napoleon de dienstplicht invoert in onze streek, worden jonge mannen uit Essen, Kalmthout en Loenhout meegesleurd in zijn oorlogsmachine. Thomas en Kristof duiken in de archieven en dagboeken die bewaard bleven — en brengen de vergeten verhalen van deze gewone soldaten tot leven. Van de loting op het heuvelplein tot de slagvelden van Midden-Europa.