لایه هفتم

اپیزود ۶۲ پادکست لایه هفتم | زندگی در گرو یک سیم‌کارت؛ زیرساخت در خدمت تنبیه در این قسمت از «لایه هفتم» دوباره سراغ قطع سیم‌کارت شهروندان می‌رویم؛ اما این بار از زاویه‌ای گسترده‌تر: وقتی یک شماره تلفن به بانک، بیمه، کار، خدمات قضایی و احراز هویت وصل شده، قطع آن دیگر فقط قطع تماس نیست؛ می‌تواند بخش بزرگی از زندگی فرد را مختل کند. در این اپیزود بررسی می‌کنیم که حکومت چگونه از زیرساخت‌های دیجیتال برای وادار کردن افراد به تغییر رفتار، حذف محتوا یا سکوت استفاده می‌کند؛ سازوکاری که هرچند هنوز نمی‌توان آن را یک «سیستم اعتبار اجتماعی» رسمی دانست، به همان منطق نزدیک می‌شود: دسترسی به خدمات، مشروط به رفتار مورد قبول حکومت. این اپیزود درباره خطری بزرگ‌تر از قطع یک سیم‌کارت است: وقتی هوشمندسازی خدمات، بدون تضمین حق دسترسی، به ابزار نظارت، تنبیه و کنترل اجتماعی تبدیل می‌شود.

اپیزود ۶۱ پادکست لایه هفتم در این قسمت درباره اهمیت آرشیو در ثبت سرکوب، دادخواهی و حفظ روایت‌های تاریخی حرف می‌زنیم و می‌پرسیم چه کسانی به‌دلیل زبان، جنسیت، محل زندگی، محدودیت اینترنت یا خطرهای امنیتی از مستندات جا می‌مانند. به همین بهانه، با حسین و یاس، دو پژوهشگر حوزه رسانه‌های دیجیتال و تحقیقات منبع باز، از تجربه «آرشیو ایران» در نمونیک صحبت می‌کنیم؛ از شیوه حفظ و راستی‌آزمایی شواهد دیجیتال تا این پرسش مهم که چطور می‌شود اسناد را نگه داشت، بدون اینکه امنیت و اختیار صاحبان روایت نادیده گرفته شود.

در این قسمت، به سراغ گواهی‌های امنیتی و زیرساخت پنهان اعتماد در اینترنت می‌رویم؛ سازوکاری که تعیین می‌کند مرورگر ما از کجا بفهمد یک وب‌سایت واقعاً همان چیزی است که ادعا می‌کند و ارتباط ما با آن امن است. با ریحانه ولی‌پور درباره گواهی‌های امنیتی، مراکز صدور گواهی و «ریشه‌های اعتماد» صحبت می‌کنیم و می‌بینیم دستکاری این زنجیره چه خطرهایی برای امنیت و حریم خصوصی کاربران دارد. در ادامه بررسی می‌کنیم که چرا قرار گرفتن یک گواهی داخلی روی دستگاه‌ها، توسعه شبکه ملی اطلاعات و ظرفیت نظارت بر ارتباطات کاربران را افزایش می‌دهد.

در این اپیزود، سراغ حمله‌های سایبری می‌رویم که با جعل هویت آدم‌های آشنا شروع می‌شوند؛ حساب‌هایی با اسم و عکس واقعی، پیام‌های صوتی باورپذیر، دعوت به جلسه و گاهی فریب برای گرفتن کد ورود به تلگرام و واتساپ شما. بر اساس پرونده‌های واقعی جعل هویت در میز کمک فوری امنیت دیجیتال میان، توضیح می‌دهیم چرا صدای آشنا، عکس پروفایل و اسم یک فرد برای اعتماد کافی نیست و اگر لینک جلسه، پیام مشکوک یا کد ورود دریافت کردیم، چطور می‌توانیم خطر سرقت حساب یا تخریب رابطه‌های کاری و شخصی را کمتر کنیم.

در این اپیزود، سعی می‌کنیم با هم نگاهی بیندازیم به «طرح مقابله با نفوذ»؛ طرحی کلیات آن به تصویب مجلس رسید و با عبارات مبهمش، مرز بین یک فعالیت معمولی در فضای مجازی و اتهام‌های امنیتی را بیش از پیش باریک کرده است. در ادامه، سعی می‌کنیم تفاوت مهمِ «امنیت حساب» و «امنیت رفتار آنلاین» را مرور کنیم. نگاهی می‌اندازیم به اینکه چطور لایه‌های پنهان اطلاعات ما در شبکه‌های اجتماعی ممکن است ناخواسته پازل یک پرونده را تکمیل کنند. در نهایت، با کمک آموزش‌های کمپین «امن بمان»، تلاش می‌کنیم راه‌هایی را پیدا کنیم تا ردپای دیجیتال خودمان را تا حد امکان کم‌رنگ‌تر و امن‌تر نگه داریم.

تصور کنید دفعه بعد که اینترنت قطع می‌شود، گوشی‌تان را از جیب دربیاورید و بدون دیش، استارلینک یا تجهیزات اضافه، مستقیم به ماهواره وصل شوید. این آینده چقدر نزدیک است؟ در این قسمت با مهسا علیمردانی، پژوهشگر و کنشگر حقوق دیجیتال، سراغ فناوری «دایرکت تو سل» می‌رویم، فناوری‌ای که شاید قواعد بازی قطع اینترنت را تغییر دهد؛  چه زمانی اینترنت ماهواره‌ای مستقیم روی گوشی‌های معمولی در دسترس خواهد بود؟ آیا این فناوری حریف فیلترینگ هوشمند در ایران می‌شود و می‌تواند قطع اینترنت را بی‌اثر کند؟ چه موانع فنی، قانونی و سیاسی هنوز میان کاربران ایرانی و چنین اتصالی قرار دارد؟

روایت‌های قطع اینترنت- قسمت چهارم- وقتی مراقبت هم قطع می‌شود وقتی اینترنت قطع می‌شود، فقط دسترسی به شبکه‌های اجتماعی از بین نمی‌رود. گاهی با خاموش شدن اینترنت، مسیر دسترسی به اطلاعات حیاتی پزشکی، مشاوره روانی، شبکه‌های حمایتی و کمک در لحظه‌های اضطراری هم بسته می‌شود. در این اپیزود، از تأثیر خاموشی اینترنت بر سلامت جسم و روان می‌گوییم. با روایت‌هایی از فاطمه، شیوا نظراهاری، ساناز، الهه وفایی و سوما نگهدارنیا، می‌شنویم که قطع اینترنت چگونه می‌تواند دسترسی به سقط جنین امن را پرخطر کند، شبکه‌های همیاری فمینیستی را از کار بیندازد، درمان آنلاین را قطع کند و فعالان زن را در برابر انتخاب‌های دشواری مثل کوچ اجباری به اپلیکیشن‌های داخلی قرار دهد. (هشدار محتوایی: این اپیزود شامل موضوعاتی مانند بارداری ناخواسته، سقط جنین، بحران روانی و اشاره به خودکشی است.)

اپیزود ۵۵ پادکست لایه هفتم | روایت‌های قطع اینترنت- قسمت سوم- قطع اینترنت و ستم تقاطعی در سومین قسمت از مجموعه روایت‌های قطع اینترنت، سراغ این پرسش می‌رویم: آیا قطع اینترنت همه را به یک شکل تحت تأثیر قرار می‌دهد؟ در این اپیزود، همراه با سوما نگهدارنیا و از خلال روایت‌های فاطمه، به تجربه زنان، روزنامه‌نگاران، فعالان مدنی و ساکنان کردستان در روزهای خاموشی اینترنت می‌پردازیم؛ از محدودیت و نظارت بر اینترنت تحریریه‌ها تا آسیب به اقتصاد مرزی، گردشگری، کسب‌وکارهای خرد زنان، آموزش زبان مادری، و قطع امکان واکنش جمعی به بازداشت‌ها و اعدام‌ها. این قسمت درباره آن بخش از قطع اینترنت است که در آمارهای فنی دیده نمی‌شود: جایی که خاموشی، روی نابرابری‌های قبلی می‌نشیند و زندگی، کار، معیشت، آموزش و دادخواهی را برای گروه‌های حاشیه‌رانده‌شده دشوارتر و خطرناک‌تر می‌کند.

در دومین قسمت از مجموعه روایت‌های قطع اینترنت، سراغ این پرسش می‌رویم: وقتی شبکه‌های ارتباطی مسدود شدند و مسیر دسترسی به خبر در میانه جنگ و بحران بسته شد، مردم از کجا خبر می‌گرفتند؟ در این اپیزود، از خلال روایت‌های واقعی می‌شنویم که چطور کافه‌ها به اتاق‌های خبر غیررسمی تبدیل شدند، رادیوها از انباری‌ها بیرون آمدند، ماهواره‌ها و وبلاگ‌های قدیمی دوباره اهمیت پیدا کردند، و خود آدم‌ها با ساختن شبکه‌ای انسانی، جای خالی زیرساخت‌های قطع‌شده را پر کردند.

اپیزود ۵۳ پادکست لایه هفتم | روایت‌های زیست روزمره در قطعی اینترنت وقتی اینترنت قطع بود، دیگران چه کار می‌کردند؟ از اضطراب بی‌خبری در میانه بمباران تا مهاجرت‌های کوتاه‌مدت برای چند دقیقه اتصال؛ از خانه‌های «تخت و اینترنت» در نزدیکی مرز، بازار سیاه کانفیگ، کانال‌های مخفی آپلود فیلم و موسیقی، تا شبکه‌های پنهان همبستگی. در این اپیزود همراه با سوما نگهدارنیا (روزنامه‌نگار و پژوهشگر علوم اجتماعی)، به جای آمارها، داستان‌های واقعی و تکان‌دهنده‌ای از قطع اینترنت را از زبان شما می‌شنویم.