หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม

"จิตเราพลิกแพลงตลอด เดี๋ยวก็ทำสมถะ เดี๋ยวก็พลิกไปทำวิปัสสนา ชั่วครู่ก็พลิกกลับมาทำสมถะ พลิกไปพลิกมา ไม่มีหรอกที่จิตทำวิปัสสนารวดเดียว ไม่มี มันก็มีสมถะเจืออยู่เป็นระยะๆ ไป เพราะฉะนั้นถ้าเราอยากทำสมถะ ใช้อารมณ์อะไรก็ได้ที่เรารู้ได้ คิดถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ คิดถึงทานที่เราทำแล้ว คิดถึงศีลที่เรารักษาดีแล้ว ก็เป็นสมถะทั้งหมด อยู่ในเรื่องอนุสติ 10 ข้อ เอาไว้ทำสมถะ แล้วในอนุสติจะพลิกให้เป็นวิปัสสนาได้ไหม ก็ทำได้ถ้าชำนาญจริง คิดถึงความตายแล้วแทนที่จะคิด ก็รู้สึกเรากำลังตายอยู่ทุกขณะจิตหรือทุกลมหายใจเข้าออก หายใจเข้าชีวิตก็ตายไปส่วนหนึ่ง หายใจออกก็ตายไปอีกทีหนึ่ง ร่างกายที่หายใจออกก็ไม่เที่ยง ร่างกายที่หายใจเข้าก็ไม่เที่ยง ร่างกายที่หายใจออกเป็นแค่วัตถุ ร่างกายหายใจเข้าก็เป็นแค่วัตถุ มีธาตุไหลเข้า มีธาตุไหลออก ไม่ใช่คน ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา อันนี้ถ้าเห็นก็เป็นวิปัสสนา ถ้าคิดพิจารณาก็เป็นสมถะ ค่อยๆ สังเกตไป" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 25 ตุลาคม 2569

"ตัวสัมมาทิฏฐิเป็นความรู้แจ้งอริยสัจ 4 อริยสัจ 4 ก็คือเรื่องทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แล้วก็ต้องรู้กิจต่อทุกข์ กิจต่อสมุทัย กิจต่อนิโรธ กิจต่อมรรค จะเรียนสิ่งเหล่านี้ สิ่งที่เรียกว่าทุกข์ ไม่ใช่ความทุกข์ทรมาน สิ่งที่เรียกว่าทุกข์ คือตัวขันธ์ 5 คือตัวทุกข์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ คือตัวทุกข์ หน้าที่ต่อทุกข์คือรู้ ไม่ใช่ละ ฉะนั้นหน้าที่ของเรา รู้กายอย่างที่กายเป็น รู้เวทนา คือความรู้สึกสุขทุกข์ อย่างที่มันเป็น สุขทุกข์ในกาย สุขทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์ในใจ อะไรเกิดขึ้นก็รู้เอา ก็เห็นสัญญาเกิดดับไป บังคับไม่ได้ ควบคุมไม่ได้ อย่างความจำ บางทีก็จำได้ บางทีก็จำไม่ได้ เป็นเรื่องปกติ มันไม่เที่ยง มันควบคุมไม่ได้ ไม่ใช่ตัวเราของเรา เห็นสังขาร ความปรุงดีปรุงชั่วทั้งหลาย อันนี้เป็นของมีเหตุมันเกิด หมดเหตุมันดับไป เราสั่งอะไรมันไม่ได้ ควบคุมมันไม่ได้ ตัวจิต ท่านเรียกตัววิญญาณ ก็คือสภาวะอันเดียวกัน เป็นสภาพธรรมที่ทำหน้าที่รู้อารมณ์ สิ่งที่เรียกว่าอารมณ์ ก็คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ทั้งหลาย ใจมีหน้าที่รู้ ถ้าเราภาวนาเรื่อยๆ เราก็ต้องรู้ตามหลักทฤษฎี สัมมาทิฏฐิภาคปริยัติก็คือ เราจะต้องภาวนาจนเห็นว่า ใจของเราก็ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตาเหมือนกัน ทำกรรมฐานพุทโธๆ จิตจะหนีไป รู้ทัน จิตจะไปเพ่งคำว่าพุทโธก็รู้ทัน หรือไปเพ่งจิตที่ท่องพุทโธก็รู้ทัน หรือรู้ลมหายใจ จิตจะหนีจากลมหายใจก็รู้ จิตจะถลำไปเพ่งลมหายใจก็รู้ หัดรู้ตัวนี้ แล้วการภาวนาจะสั้นนิดเดียวเลย ถ้าทำไม่ได้ก็ไล่มาตั้งแต่รูป เวทนา สัญญา สังขาร ค่อยเข้ามาที่วิญญาณ แต่ถ้ากำลังเราพอ เราเห็นเข้ามาที่ตัววิญญาณ เห็นจิตที่จะหยั่งรู้อารมณ์ทางทวารทั้ง 6 ทำกรรมฐานสักอย่างหนึ่ง จิตหลงไปคิดก็รู้ จิตถลำลงไปเพ่งอารมณ์กรรมฐานก็รู้ นี้คือการฝึก เสร็จแล้วต่อไปในชีวิตจริง จิตเราจะไหลไปทางไหน เรารู้เอง รู้โดยไม่เจตนาจะรู้ อันนั้นถึงจะรู้จริง อย่างจงใจจะรู้ ยังรู้ไม่จริงหรอก ถ้าจงใจรู้จิตจะแน่นๆ คือถ้าสามารถเห็นจิตที่หยั่งลงไปได้ ทำได้ง่ายแล้ว" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 24 ตุลาคม 2569

"การภาวนาจริงๆ ไม่ได้ยากอะไรหรอก ให้เรารู้ทันใจของเราเอง มันชอบปรุงแต่ง เวลาอยู่เฉยๆ ก็หลงไปคิดโน่นคิดนี่ จิตใจไม่อยู่กับตัวเอง เวลาลงมือปฏิบัติ จิตก็ถลำออกไป เคลื่อนออกไป ไปเพ่ง ไปจ้องอารมณ์กรรมฐาน พอจะเข้าอรูปฌาน ส่งจิตเข้าไปในความว่าง ให้รู้ทันว่าจิตกำลังเคลื่อนไป ตรงนี้จะตั้งมั่นขึ้นทันทีเลย จิตมันจะกลับมาอยู่ที่ตัวเอง แล้วถัดจากนี้ร่างกายเคลื่อนไหวคอยรู้สึก จิตใจเราเปลี่ยนแปลงคอยรู้สึก มันจะเดินปัญญาต่อ แต่ถ้าจิตมันเคลื่อนไปอยู่ในความว่าง มันจะไม่ไปเดินปัญญา" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 23 ตุลาคม 2569

"อย่าเข้าไปแทรกแซง คนส่วนใหญ่อยากภาวนา แต่พลาดไปสร้างจิตอกุศลขึ้นแทน จิตอกุศลมีลักษณะมันแน่น ถ้าเป็นกุศลมันจะเป็นลหุตามันจะเบา เป็นมุทุตานุ่มนวลอ่อนโยน ถ้าภาวนาแล้วจิตหนักจิตแน่น รู้ทันทีเลยนี้อกุศล อย่าไปพัฒนาสิ่งเหล่านี้ ตัวนี้มันเกิดจากโลภะเป็นพื้นฐาน หรือตัณหาเป็นพื้นฐาน อยากดี อยากมีสติตลอดเวลา พอมีความอยากก็เกิดการแทรกแซง พอเกิดการแทรกแซงก็เกิดทุกข์ขึ้นมา แน่นอึดอัด มีกิเลส มีกรรม แล้วก็จะมีวิบาก" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 11 ตุลาคม 2569

"สัมมาสมาธิไม่ได้เกิดจากการเพ่งจ้อง การเพ่งจ้องมันเป็นมิจฉาสมาธิ สัมมาสมาธิอาศัยสัมมาสติ ทำบ่อยๆ เจริญสติบ่อยๆ พอสติเกิดบ่อยๆ แล้วสมาธิมันจะสมบูรณ์ขึ้นมา สติไม่ใช่เครื่องมือไปจ้อง ไม่ใช่บังคับตัวเองให้รู้สึกตัว อาศัยสติรู้ทัน" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 21 ตุลาคม 2569

"สัมมาสมาธิไม่ได้เกิดจากการเพ่งจ้อง การเพ่งจ้องมันเป็นมิจฉาสมาธิ สัมมาสมาธิอาศัยสัมมาสติ ทำบ่อยๆ เจริญสติบ่อยๆ พอสติเกิดบ่อยๆ แล้วสมาธิมันจะสมบูรณ์ขึ้นมา สติไม่ใช่เครื่องมือไปจ้อง ไม่ใช่บังคับตัวเองให้รู้สึกตัว อาศัยสติรู้ทัน" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 21 ตุลาคม 2569

"วิธีที่เราจะละมิจฉาทิฎฐิก็คือการเจริญสติปัฏฐาน ถ้าเราสามารถละความเห็นผิดว่าขันธ์ 5 หรือร่างกายจิตใจเป็นตัวเรา อันนี้หัวโจกของตัวมิจฉาทิฎฐิเลย มันคิดว่าตัวเรามีอยู่จริงๆ แล้วมันก็เลยแตกแขนงไปว่าตัวเรามี ขณะนี้มี ถ้าตายไปแล้วพวกหนึ่งก็บอก ตายแล้วตัวนี้ก็ยังอยู่ไปเกิดอีก อีกพวกหนึ่งก็กลับข้าง ตอนนี้มี พอตายแล้วสูญ มันคิดว่าตอนนี้มี ตรงที่มันคิดว่าเดี๋ยวนี้เรามีตัวตนอยู่ ตัวนี้เป็นมิจฉาทิฎฐิที่ประณีตลึกซึ้งเหลือเกิน เราต้องมาเจริญสติปัฏฐาน จนเราเห็นความจริงว่าตัวเราไม่มี" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม แสดงธรรม ณ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช 18 ตุลาคม 2569

"เวลาอยู่ว่างๆ ต้องภาวนาให้มันเคยชิน การปฏิบัติจะไปรอทำก่อนนอนทีเดียว ไม่พอหรอก ในชีวิตธรรมดานี้ล่ะ ต้องฝึกให้ได้ พยายามรวมการปฏิบัติเข้ากับการใช้ชีวิตเรา ถ้าทำได้เราก็จะพัฒนาได้เร็ว ถ้าเราเก่งเฉพาะตอนก่อนนอน ไปนั่งสมาธิ เดินจงกรม แต่กลางวันปล่อยใจฟุ้งซ่านหนีไป ไปไม่รอดแล้ว ถ้ากลางวันเราฟุ้ง ตอนเย็น ตอนค่ำ จะไปนั่งสมาธิจะให้สงบ มันไม่สงบง่าย แต่ถ้ากลางวันเรามีสติรู้สึกไปเรื่อยๆ ร่างกายเคลื่อนไหว รู้สึก จิตใจเปลี่ยนแปลงรู้สึกไป ตอนค่ำไปนั่งสมาธิ ไปเดินจงกรมในรูปแบบ จิตมันจะรวมเร็ว เพราะเราไม่ได้ปล่อยจิตให้ฟุ้งซ่าน วุ่นวาย ถ้ากลางวันปล่อยเต็มที่ จะไปนั่งให้สงบ มันไม่สงบหรอก ฉะนั้นอย่าไปแยกการปฏิบัติกับการใช้ชีวิตจริงออกจากกัน ถ้าเราไม่ต้องทำงานที่ต้องคิด ช่วงไหนไม่ได้ทำงานที่ใช้ความคิด ปฏิบัติได้ตลอด รู้สึกไปเรื่อยๆ รู้สึกกายรู้สึกใจ เหมือนเรามีถังน้ำ มีตะกอนอยู่ เรากวนน้ำจนน้ำขุ่นตลอดวัน แล้วตอนเย็นจะมานั่งดูให้น้ำ ตะกอนตกตะกอนให้น้ำใส เล่นยาก ฉะนั้นกลางวันก็อย่าไปกวนน้ำให้ขุ่น คือมีสติไว้ รู้ทัน ร่างกายเคลื่อนไหว รู้ทัน จิตใจเคลื่อนไหว รู้ทันไป" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 17 ตุลาคม 2569

"เราต้องมาฝึกให้จิตมันมีบ้านอยู่ แต่ไม่ได้อยู่เป็นคุก ทำกรรมฐานไปสักอย่างหนึ่ง เพื่อจะฝึกความรู้เนื้อรู้ตัว ฝึกสติ ไม่ใช่ทำกรรมฐานเพื่อฝึกความสงบ คนเข้าวัดคิดถึงการปฏิบัติเมื่อไร ก็คิดถึงการทำจิตให้สงบ ไปนั่งสมาธิให้มันสงบ ความสงบดีไหม ก็ดี ดีกว่าความฟุ้งซ่าน แต่สมาธิที่ถูกต้องไม่ได้แปลว่าสงบ สมาธิที่ถูกต้องคือสภาวะของความตั้งมั่น จิตตั้งมั่นไม่ใช่จิตสงบ แต่จิตที่สงบอาจจะไม่ตั้งมั่น แต่จิตที่ตั้งมั่น สงบด้วย" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 16 ตุลาคม 2569

"ทำงานเผยแผ่ศาสนาตัวเราได้ประโยชน์ด้วย ถ้าทำงานแล้วตัวเราไม่พัฒนา ไม่ดี ฉะนั้นภาวนาไปด้วย เวลาทำงานมันกระทบกระทั่งตลอดเวลาเป็นเรื่องปกติ กระทบกระทั่งกับเพื่อนร่วมงานหรือกับญาติโยม จุดสำคัญที่เราจะอยู่กันสบายก็คือเรารู้ทันจิตใจตัวเอง ถ้าเราภาวนาไปรู้ทันใจตัวเองไปด้วย ทำงานมันมีความสุข ทำงานเผยแผ่แล้วเราต้องพัฒนาได้ด้วย" หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช วัดสวนสันติธรรม 16 ตุลาคม 2569