Երգխոսություն

Արդեն չորրորդ տարին անընդմեջ Հայաստանի մշակութային քարտեզի ամենաթեժ կետերից մեկը դառնում է Սյունիքը, որտեղ մեկնարկում է «Կապանի միջազգային երաժշտական փառատոնը»։ Այս նախագիծը վաղուց դուրս է եկել սովորական համերգաշարի սահմաններից՝ վերածվելով ռազմավարական կարևորության հաբի, որը մարզային կյանք է բերում բազմաժանր կատարումներ, բարձրակարգ վարպետաց դասեր և միջազգային ձևաչափի ցուցադրություններ։ Այս ԵՐԳխոսությունը փառատոնի գաղափարի հեղինակ, նախաձեռնող և անվանի թավջութակահար Սևակ Ավանեսյանի և դաշնակահար Աննա Սարգիսովայի հետ է։

Դասական երաժշտությունը հաճախ ընկալվում է որպես հավերժական ու միևնույն ժամանակ՝ անփոփոխ մի աշխարհ, որն ապրում է իր խիստ կանոններով։ Սակայն այսօր, երբ տեղեկատվական տեմպերն ու մեդիա տիրույթի թրենդները փոխվում են վայրկյանների արագությամբ, ակադեմիական արվեստը կանգնած է լուրջ մարտահրավերի առաջ։ Ինչպե՞ս պահպանել դարերի խորքից եկող հարստությունն ու որակը մի աշխարհում, որտեղ լսարանը պահանջում է արագ սպառվող բովանդակություն։ Այս հարցի պատասխանը թաքնված է հենց նոր սերնդի երաժիշտների մտածողության մեջ։Մեր հյուրերը երիտասարդ արվեստագետներ են, ովքեր, հանդիսանալով հայաստանյան կատարողական դպրոցի կրողները, այսօր իրենց ձեռագիրն են հաստատում արտերկրի խիստ մրցակցային միջավայրում։ Սա երկու տարբեր աշխարհների, տարբեր կրթական համակարգերի և մշակույթների բախում է, որը ծնում է բոլորովին նոր որակ։ Մենք կփորձենք հասկանալ, թե ինչպես է դասական երաժշտությունն այսօր վերածնվում ժամանակակից երիտասարդության շրջանում, արդյո՞ք հնարավոր է կոտրել կարծրատիպերն ու ձևավորել այնպիսի մշակութային միջավայր, որտեղ բարձրարժեք երաժշտությունը կդառնա ոչ թե էլիտար փոքրամասնության, այլ նոր սերնդի պահանջը։ Երգխոսությունը կիթառահար Էդուարդ Հրմուշյանի և թավջութակահար Նարեկ Հեքեքյանի հետ է։

Այսօրվա արագընթաց, թվային ու հաճախ մակերեսային տեղեկատվական հոսքերի դարաշրջանում, երբ երաժշտությունը նույնպես վերածվել է արագ սպառվող ապրանքի, կա մի ժանր, որը ստիպում է կանգ առնել, լսել ու խորհել։ Դա հեղինակային երգն է՝ արվեստ, որտեղ առաջնայինը անկեղծությունն է, բառի կշիռն ու նուրբ փիլիսոփայությունը։ Այս թեմայի արդիականությունն ու կարևորությունն այսօր քննարկելու ենք մի ֆենոմենի համատեքստում, որն արդեն 12-րդ տարին է, ինչ ամռան ամենատաք օրերին, Սևանի ափին մեկտեղում է իսկական արվեստի սիրահարներին։ Խոսքը «Հուսո Առագաստ» հեղինակային երգի միջազգային փառատոնի մասին է։ Երգխոսությունը փառատոնի հիմնադիր, հեղինակ-կատարող Վախթանգ Հարությունյանի և երիտասարդ սերնդի տաղանդավոր հեղինակ-կատարող Տիգրան Խաչատրյանի հետ է։

Հայկական օրորոցային երգերը շատ ավելին են, քան պարզապես մեղեդիներ՝ երեխային քնեցնելու համար։ Դրանք մեր ինքնության, պատմական հիշողության և մոր հոգեկան աշխարհի յուրօրինակ կոդերն են, որտեղ ամփոփված են ազգային ողբերգություններն ու վերապրման հույսը։ Այս էպիզոդում մենք փորձում ենք բացահայտել օրորների թաքնված շերտերը, հասկանալ դրանց ծիսական ու պաշտպանիչ նշանակությունը և պարզել, թե ինչպես է հայ կինը օրորոցի մոտ արտահայտել իր ամենանվիրական զգացմունքներն ու սոցիալական դրաման։Երգխոսությունը երաժշտագետներ Անի Հակոբյանի և Մարգարիտա Սարգսյանի հետ է։

Ռաբիզ՝ երևույթ, որը վաղուց դուրս է եկել երաժշտական ժանրի սահմաններից և դարձել է մի ամբողջ ենթամշակույթ, ապրելակերպ ու մտածողություն։ Մենք փորձելու ենք հասկանալ՝ որտեղի՞ց է այն գալիս, ինչպե՞ս է ձևավորվել և ինչպե՞ս է ստացվել, որ 90-ականների մութ տարիներին այն դարձավ մեր հասարակության հիմնական հոգեբանական հենարանը։Կփորձենք գտնել այն նուրբ սահմանը,  որտեղ  ավարտվում է ազգային երաժշտությունը և սկսվում ռաբիզը։Երգխոսությունը երաժիշտ, արվեստաբանական Արթուր Աթայանի, և երաժիշտ, Կարին նվագախմբի ղեկավար Մանվել Շախկյանի հետ է։ 

Ինգա և Անուշ Արշակյանների անունը հայկական երաժշտության մեջ կապվում է «էթնո-հեղափոխության» հետ. նրանք առաջիններից էին, որ ֆոլկլորը հանեցին ակադեմիական կաղապարներից ու դարձրին ժամանակակից: Նրանց երգացանկը՝ սկսած ֆոլկ մշակումներից մինչև պետական հանդիսավորության հասնող հայրենասիրական գործեր, ձևավորել է մի ամբողջ սերնդի երաժշտական ինքնագիտակցությունը։Տևական ստեղծագործական դադարից հետո նրանց վերադարձը միայն նոր նախագծերի մասին չէ, այլ արժեքների վերաիմաստավորման։ Այսօրվա զրույցը հենց այդ «լռության» փուլի, դրանից ծնված հասունության և փոխված իրականության մեջ արվեստագետի նոր դերի մասին է։ Ֆոլկլորի խորությունից մինչև ժամանակակից հարթակներ. Երգխոսությունը Ինգա և Անուշ Արշակյանների հետ է։

Երաժշտությունն ավելին է, քան սոսկ հնչյունների հաջորդականություն. այն պատմություն է, որը սկսվում է լռության մեջ ծնված մի տողից կամ մի մեղեդուց: Այս էպիզոդում մենք բացում ենք հայկական երգարվեստի «կուլիսները»՝ հասկանալու համար, թե ինչպես է սովորական ապրումը վերածվում հիթի: Ինչպե՞ս է գտնվում հավասարակշռությունը պարզության և խորիմաստության միջև, և արդյոք ժամանակակից ռիթմերի մեջ դեռ կա տեղ դասական քնարերգության ու թաքնված հաղորդագրությունների համար:Երգխոսությունը Ավետ Բարսեղյանի և Անիտա Հախվերդյանի հետ է: 

Եվրատեսիլը միայն երեք րոպեանոց փայլուն ելույթ չէ, այն ամիսների քրտնաջան աշխատանքի, անքուն գիշերների և հաղթաահարված մեծ վախերի արդյունք է։ Այս էպիզոդում մենք խոսում ենք Եվրատեսիլի նախապատրաստական «խոհանոցի» մասին։ Ինչպե՞ս է ընտրվում երգը, որը պետք է ներկայացնի մի ամբողջ ազգ, ի՞նչ փոփոխություններ է կրում բեմական կոնցեպտը վերջին վայրկյանին։ Մենք կխոսենք սպասելիքների, կանխատեսումների և այն զգացմունքային ապրումների մասին, որոնք իրենց ուսերին կրում են մեր ներկայացուցիչները։Մեր հյուրերն են Հայաստանի՝ 2026 թվականի պավիրակ Սիմոնը ևՀայաստանյան պատվիրակության ղեկավար Դավիթ Ծերունյանը:

Այսօր մենք փորձելու ենք հասկանալ, թե ուր է գնում ժամանակակից երաժշտությունը և ինչպես է տեխնոլոգիան փոխում ստեղծագործողի դիմագիծը։ Արդյո՞ք բավարար է միայն տաղանդը, թե՞ այսօրվա կոմպոզիտորը պետք է լինի նաև հմուտ տեխնիկական վարպետ՝ տիրապետելով թվային գործիքներին ու սինթեզին։ Խոսելու ենք նաև էլեկտրոնային երաժշտության նոր սերնդի և այն հավերժական թվացող կոնֆլիկտի մասին, որը ծնվում է ավանդականի ու նորարարության բախումից։ Երգխոսությունը Էդուարդ Պեշտմալջյանի և Սերգեյ Ումրոյանի հետ է։

Ինչպե՞ս է հնչում ժամանակակից հայկական ռոքը, երբ այն դուրս է գալիս ստանդարտ կաղապարներից ու փնտրում իր սեփական ձայնը։ Այսօրվա մեր զրույցը նրանց մասին է, ովքեր չեն վախենում փորձարկումներ անել  լեզվի, հնչողության և էմոցիաների հետ։Այս էպիզոդում մենք բացահայտում ենք Ուրու և Կանգուն խմբերի ներքին աշխարհը։ Խոսել ենք այն մասին, թե ինչպես է ստեղծվում ալտերնատիվ երաժշտությունը Հայաստանում, ինչու է հայերենը հիանալի գործիք ռոքի համար և ինչ ճանապարհ պետք է անցնի արտիստը՝ փորձարարական միջավայրից մեծ բեմեր հասնելու համար։ Երգխոսությունը Թամարա Մխիթարյանի՝ «Ուրու» խմբի երգչուհու և Լևոն Երկանյանի՝ «Կանգուն» խմբի կատարողի հետ է։