S2-E5 - 14 heriotzak

XV. mendean urak harrotuta jaisten dira Queiles ibaian. Cascanteko errotari familiaren semea da Santxo, eta Bardeetan ezkutatu beharko da uholdeak aurretik eramango ez badu… baina ez da besoak gurutzatuta geldituko. Ezagutu Erriberakoko bidelapur sonatuenaren historia...

XIX. mendean bolo-bolo zebilen Sacamantecasen kondaira, bere biktimak hil eta ondoren koipea ateratzen zien gaizkile doilarrarena… harik eta Donemiliagan kondaira gorpuztuko zuen gizon bat jaio zen arte. Ezagutu serieko hiltzaile arabarraren historia bere alabaren ahotik...

XIX. mende amaieran Jaungoikotxiki etorri da mundura, Errenterian, familia behartsu batean. Beharrak bultzatuta labana bere gorputz atal batean bilakatuko da. Borrokak, espetxea, Marokoko gerra, kartzela, eta azkenik, erbestea Txilera. Juangoikotxiki, bakarra munduan.

XVIII. mende amaieran eta XIX. mende hasieran Karibe itsasoa guda eremua da, besteak beste, estatuek finantzatutako kortsarioentzat. Tartean Jean eta Piarres Lafitte anaiak, Miarritzeko Kandela etxekoak: kontrabandistak, esklabu trafikatzaileak eta Ameriketako Estatu Batuen askatzaileak.

XIX. mende hasieran milaka eta milaka erromesek zeharkatzen dute Euskal Herria Donejakue bidea egiten. Konpostelara iristeko hamaika oztopo saihestu behar dituzte erromesek: mendi garaiak, animalia basatiak… eta bidelapurrak. 1809. urtean bidaiariei ikara berezia eragiten dien puntu bat sortu da: Belateko mendatea. Irun edo Orreaga aldetik Iruñera iritsi nahi duen orok igaro behar du, eta, gaur-gaurkoz, gehiengoak bere dirua galdutzat eman dezake; hori, kasu onenean… askok bizia bera ere galtzen baitute bidean.

Arratiako txekorra, txikerra baino gogorra. Halakoxea da Antton Zamakola, karlistek gerra bat galdu ondoren eta liberalek beste bat irabazi baino lehen Diman jaioa. Zortzi bat urte dauzka. Muturra eta eskuak beltzak, ukalondoak eta belaunak urratuta, eguna kale eta basoetan gora eta behera igarotzen du, bera bezalako beste hamaika txekorrekin. Nahi adina txekor egon daitezke talde batean, baina ez da komeni izaten oilategi berean bi oilar izatea…Zertan ari haiz gora begira, Antton?E? Zer?Ea zertan ari haizen gora begira.Adarrak. Artearen adarrak oso sendoak izaten dituk… Duela gutxi entzun nioan nola esaten zion amak bere lagun bati bat baino gehiago urkatu dutela hemen.Zer diok baina?...

Martina, Arantxa eta Imanol afaltzera elkartu dira, Martinaren etxean, Korosagasti baserritik gertu. Duela 90 urte baino gehiago gertatutakoaz hizketan hasi dira, baina ez dira ados jartzen, eta bakoitzak bere bertsioa kontatuko du. Behintzat ados daude abiapuntuari dagokionean:"1926ko azaroaren 14a da. Jazinta Odriozola Tolosan bizi da neskame, eta Zeru-Txiki tabernan aritzen da zerbitzari. Igandetan jai ematen diote, eta beti bezala, bere familiaren etxera abiatu da, Beizamako Korosagasti baserrira, eguna amarekin eta ahizparekin pasatzeko asmoz. Ez da horrela izango... inoiz ez." 

1801ean Joxe Larrañaga Juaristi izeneko haur bat jaio zen Mendaroko baserri batean. Inork ez zuen susmatzen orduan mundura etorri berri zen gisaseme hark 14 heriotza eragingo zituenik azken hatsa eman aurretik...Harpidetu zure audio plataforman!

XV. mendean Euskal Herria anai-arreben arteko gerra batean itota zebilen: agramondarren eta beaumontarren artekoa. Baita Zuberoan ere. Baxenafarroko zenbait familiak botere handia zuten Donibane Garazin eta Baionan, eta Luxe eta Beaumont leinuen aliantzari esker beste plaza bat eskuratu zuten: Maulekoa.1440. urtean Luis II. Beaumontekoa izendatu zuten Mauleko gazteluzain... Larraineko Erramun Bereterretx zaldun agramondarraren kalterako.Oraindik ere bere heriotzaren inguruan jarraitzen dugu abesten.Harpidetu zure audio plataforman!

Gipuzkoan garroteaz heriotzera kondenatu zuten azken gizasemearen istorioa kontatzen du honako kapituluak. Azpeitiko plazan akabatu zuten Joxe Tejeria, bere emaztearen eta alabaren aurrean. Juan Mari Zubizarreta, Azkoitiko Etxeberritxo baserrian jaiotako bertsolaria ere bertan zen. Eta gizon haren desgraziaz bertsoak idatzi zituen, gaurdaino iritsi zaizkigunak, eta Rafa Ruedak bikainki abestu dituenak kapitulu hontarako espreski. Aiako Muatze baserrian gertatu zen dena, eta herrian zauri sakona utzi zuen, gaur ere irauten duena. Heriotzak uzten duen lorratzari segi eta kaskoak jarri orduko oraintxe bertan kontatuko dizuguna. Harpidetu zure audio plataforman!