Vetrarbiit

Til tann allar síðsta partin av Vetrarbiit, hava vertinir gjørt innsløg hvør sær og hava ikki sagt hvørjum øðrum frá. Í Føroyum eru fleiri tónleikarar í mun til fólkatal enn í flestu støðum. Leo Lávík hevur verið í Simma og tosa við Rólant Lenvig av Reyni og Allan Tausen um hvørja ávirkar streingir hava, tá spælt verður á gittar. “Hvussu andar man rætt?” er ein av spurningum, sum Fríði Djurhuus hevur til Bjørk Sjóðklett, ið hevur eina fyritøku, sum eitur Conscious Breathing with Bjørk. Hon veitir eina tænastu, ið eitur Soma til sínar kundar, og í hesum partinum av Vetrarbiit, greiðir hon frá hvat tað er. Takk fyri hesaferð! Heilsan: Elin Maria Hansen, Eyðfinn Bogason Lamhauge, Marianna W. Nagata, Leo Lávík, Rannvør Fríða Eyðunsdóttir og Fríði Djurhuus Vertinir, til tað seinasta Vetrarbiitið, vóru Eyðfinn Bogason Lamhauge, Leo Lávík og Fríði Djurhuus

Hevur tú verið á date í Føroyum fyrr? Um ikki, so ert tú ikki tann einasta/i, tí ung date'a sum so ikki í Føroyum. Hvat gera vit so í Føroyum? Hetta práta Fía Winther Poulsen og Marius DC millum annað um. Tey vísa á, at Tinder og aðrar dating síður ikki neyðturviliga verða brúktar til at finna sín komandi partnara, og "ghosting" er sera vanligt millum ung. - Nógv eru á har fyri at sneyta, siga tey. Hetta vísur seg at vera satt, tí á Instagramsíðuni hjá okkum kannaðu vit júst hetta, og tað vísur seg, at 48% gera tað. Annika Ró Samuelsen, ið er tvørkynd, tosar um, hvat ein skal upplýsa, tá ið man date'ar. Hon heldur, at um man er tvørkynd/ur, so eigur man at boða hinum partinum frá.  Leo Lávík, Eyðfinn Bogason Lamhauge og Rannvør Fríða Eyðunsdóttir gjørdu sendingina.

Kvøldið áðrenn sendingina hava nógvir føroyingar uttaniva sitið nær at skerminum, tá Reiley, sum fyrsti føroyingur nakrantíð, framførdi á Eurovision semi-finaluni fyri Danmark. Nú Eurovision finalan verur leygarkvøldið 13. maj  í Liverpool, við ongum Reiley, tosa vertirnir um farna umfarið. Eisini tosa teir við Mariannu Winter Nagata, um hvussu tað gongst hjá teimun mongu føroyingunum, sum spæla á tónlistatiltakinum ''The Great Escape'' í Brighton, hesa vikuna. Eisini er ein samrøða millum Reiley og Mariannu. Fríði Djuurhus, sum eisini er í Brighton, gjørdi eina samrøðu við Mikko Manninen frá Finland Music Export. Sendingin er merkt av tekniskum feilum.  Sendingin byrjar mitt í Waterloo tí dreingirnir hildu teir vóru viktigari enn tíðindini, so ein lítil partur manglar.   Leo Lávík og Petur Sigurð í Króki hava lagt sendingina til rættis.

Sambært høreforeningen hava 10 til 20% tinnitus. 1-3% eru so illa fyri av tinnitus, at tey hava tørv á hjálp og er hetta talið vaksandi. Eftir hesum tølum eru tað í Føroyum millum 5.200 til 10.400 fólk, sum hava tinnitus. Biit hevur vitjan av Ásu Olsen, forkvinnu í Hoyr og Sylviu Thomsen, sum livir við tinnitus. Harafturat varð prátað við Jensiu Brodersen og Róu Midjord, sum hava brúkt Náttúruterapi í royndarverkætlan fyri at bata tinnitus. Lagt til rættis hava Leo Lávík, Eyðfinn B. Lamhauge og Marianna Winther Nagata.

Samfelagið leggur ein stóran dent á vekt, fiti og heilsu, og hetta elvir til nógv kjak. Fólk eru nevniliga ósamd í hvussu nógv hetta ymiska er knýtt at hvørjum øðrum. Kann ein við ov høgum BMI vera sunnur? Í Vetrarbiit hava vit í dag verið í Burn og spurt fólk hvat tey halda um fatshaming, ella fitiskomm, og fingu sera ymisk svar. Eisini hava vit verið í sjóvinnuhúsinum og tosa við sálarfrøðingin, Annika Helgadóttir Davidsen, ið tosar um hvussu sálarheilsan tekur skaða av at fólk liva í einum perfektionistiskum samfelagi, sum ávirkar okkara kropsmynd. Umframt hetta so hevur Anna Sofía Holm Skoradal, ið hevur havt ov høgt BMI alt sítt lív, verið í studionum við okkum og tosa um hvussu tað hevur ávirka hana. Lagt til rættis hava Leo Lávík, Marianna Winter og Fríði Djurhuus.

Drag ramførslur eru í nýggjari tíð vornar ein partur av poppmentanini kring heimin, men til hvørt rák kemur eitt mótrák. Eitt nú hevur man valt at hava eina lóggávu í Tennessee, ið sigur at drag framførslur skulu ganga fyri seg 1000 føtur frá børnum, og har eru fleiri lógaruppskot í viðgerð í USA, ið snúgva seg um at avmarka frælsi hjá LGBTQ+ samfelagnum. Annika Dalsgaard er aftur í Vetrarbiit fyri fyrstufer síðani fyrsta partin, og hon greiðir frá hvat ein drag-queen er, og eisini hevur hon tosað við ein námsfrøðing um hvussu dragframførslur ávirka børn. Tann fyrsta føroyska dragframførslan var framførd av Dennis Agerblad, ið ger drag á ein øðrvísi hátt, sum hann rópar fyri trash-drag. Hann býr niðri og hevur møtt mótstøðu frá tí siðbundna drag umhvørvinum, og hann greiður frá hvat drag framførslur hava gjørt fyri seg. Sum áður nevnt, hevur mann í Tennessee valt at verja børn frá dragframførslum, samstundis sum man hevur gjørt vápnalógina meira lagaliga. Ein av stovnarunum av LGBT Føroyar, Eiler Fagraklett, hugleiður um, hví mann fer so hart eftir drag framførslum. Drag er tó ikki bara mannfólk í femininum klæðum. Har er eisini eitt hugtak, sum eitur bio-queens, og tað eru kvinnur, sum framføra sum drag queens og trýsta femininitetin til tað ekstrema. Í Føroyum hava vit eina av hesum, og tað er Siri Súsonnudóttir Hansen, og í dag tosar hon um hvat tað inniber. Annika Dalsgaard, Rannvør Fríða Eyðunsdóttir og Fríði Djurhuus hava lagt til rættis.

Vit eru helst mong, sum kenna onkran, ið hevur ilt í búkinum. Her sipa vit í Vetrarbiit ikki til fólk við búkilsku, ovurviðkvæmi ella okkurt triðja, men kroniskar tarmbrunasjúkur. Tað vísur seg, at føroyingar hava sera ilt í búkinum, tí vit hava hægsta títtleika í heiminum, tá ið tað snýr seg um tarmbrunasjúkur: Hvussu ber tað til? Vit práta við Marjun á Fríðriksmørk Berbisá um júst hetta. Hon er mýlalívsfrøðingur og hevur granskað í tarmsjúkum. Í Føroyum hava vit ein felagsskap sum eitur Colitis Crohn Felagið. Um felagsskapin hava vit fingið Óluva Hermansen, forkvinna, at práta um teirra virksemi. Asta av Vollanum hevur Crohn tarmbrunasjúkuna. Hon greiðir frá um hennara lív við sjúkuni; hvussu tað er at vera kronisk sjúk, hava stomi og hvussu stóran týdning CCF hevur.   Eyðfinn Bogason Lamhauge og Rannvør Fríða Eyðunsdóttir hava lagt til rættis.

Vetrarbiit spurdi fylgjarnir hjá Biit síðuni um tey hava roykt kannabis í Føroyum, og 52% søgdu ja. Ein dulnevndur smuglari tosar um hvussu tað gekk fyri seg at fáa 5kg av hasji til Føroyar, og hagtølini hjá politia siga at í fjør fangaðu tey 46,5kg av hasji, sum annars hevði verðið selt fyri minst kr. 300 pr. gramm. Erling Fles er sálarfrøðingur hjá Frælsi Viðgerðarstovninum fyri ung á Eiði. Hann prátar um hvussu týdningarmikið tað er og hvussu tað ber til at veita hjálp til ung, ið stríðast við misnýti, eisini tá tað kemur til kannabis. Babyrokkari er nýggjasta staklagið hjá Marius DC, og tað snýr seg um ein babyrokkara, ið roykir fløskubong og er illur inn á verðina. Sjálvur roykir Marius ikki, men hann hevur roykt áður, og hann er í studio 4 og forelur um hví hann roykti og hví hann gavst við at roykja, uttan nakað filtur. Forkvinnan í ADHD-felagnum, Bjørg Dam, sær nógv, ið velja at sjálvmedisinera við kannabis fyri at viðgera ADHD. Hon sigur at til ber at fyribyrgja misnýti av kannabis um ADHD verður viðgjørt nóg tíðliga við rætta medisini, og aðrar avleiðingar av sjálvmedisinering. Radikali tjóveldispolitikarin Erling Eidesgaard vil hava eina meira umfatandi legalisering av kannabis og ikki bert sum heilivágur og greiður frá hví. Leo Lávík, Marianna Winter Nagata og Fríði Djurhuus hava lagt sendingina til rættis.

Í Spæl Føroyskt vikuni spæla vit bert tónleik frá føroyingum í Kringvarpinum. Har afturat eru óteljandi konsertir, kring alt landið, í vikuni sum leiðir til tónlistavirðislønarhandanina, FMA. Tað er fyrstuferð at ‘Spæl Føroyskt’ hevur verið í eina heila viku og samskipari, Siri Hansen fortelur meira um átakið. Eija Mäkivuoti fyriskipaði framsýning í Smiðjuni í Lítluvík, sum var til minnis fyri Mikkjali G. Hansen, sáli, forsangaranum í bólkinum SIC. Framsýningin framsýndi myndarøðina Fighters They Bleed (2008-2010) og nýggja list frá 2022-2023, sum varð gjørd í samband við minniskonsertina hjá SIC á G! 2022.  Sum vinur og samstarvspartnari, fortelur Eija meira um Mikkjal og teirra samstarv. Við lættari atgongd til Tiktok, Instagram, Netflix og aðrar miðlar, er ikki longur púra vanligt, at síggja blað ung ganga regluliga til konsertir og tí leggur man serliga merkis til tær tríggjar, Nita Staksberg (17 ár), Anita Gudmundarson (16 ár) og Elisabet Sofía Larsen (17 ár), sum møta upp til nærmast hvørja konsert, bæði í Havn og á bygd. Tær fortelja um áhugan, at fara til konsertir og hvussu tað gevur teimum íblástur at skapa list sjálvar. Fríði Djurhuus, Leo Lávík, Eyðfinn Bogason Lamhauge og Marianna Winther Nagata hava lagt til rættis.

Tað er altjóðakvinnudagur og í tí sambandi setur Vetrarbiit sjóneykuna á kvinnur. Amnesty Føroyar og Javnstøðunevndin eru við í einum tiltakið á háskúlanum, sum snýr seg um altjóða kvinnudagin, har tey fara at tosa um niðrandi málburð á sosialum miðlum. Barbara Holm, ábyrgdarstjóri í Frihedsbrevet og orðstýrari á tiltakinum, og Brandur Mortensen Nolsøe, samskipari í Javnstøðunevndini, hugleiða um hvat niðrandi málburður er og hví hetta er viðkomandi at taka upp á kvinnudegnum. Endometriosa er ein sjúka, sum 10% av kvinnum hava, men tað eru nógv, sum ikki kenna til sjúkuna. Hanna Dahl Hansen og Elsa í Áarstovu eru tvær, sum hava hesa sjúkuna, og tær báðar greiða frá gerandisdagin og avleiðingar av hesari sjúkuni. Rannvør hevur gjørt eina spurnarkapping um kvinnur og kvinnusøguna, sum Eyðfinn og Fríði skulu svara. Rannvør Fríða Eyðunsdóttir, Eyðfinn Bogason Lamhauge og Fríði Djurhuus hava lagt til rættis.