Orðaval #35: Móðurmálsdagurin

Orðaval hesaferð snýr seg um skaldskap av mannamunni, við denti á sagnir. Eisini verður tosað um Miklamálgrunnin, sum er nýggjur grunnur, ið Fróðskaparsetrið hevur tikið stig til. Tosað verður eisini um ymisk málslig fyribrigdi. Gestur er Dagfinn Olsen. Vetur er Øssur Egholm.

Bjarni Steintún er gestur í sendingini, har evnini eru tvítal og fleirital, men eisini verða árstíðarorðini, heyst, vetur, vár og summar, viðgjørd.

Nú á døgum "goyma" vit málið í teksti og upptøkum, men einsamalt er tað ikki nokk til at tryggja málið, so tað ikki doyr, talan má endurskapast í hvørjum einasta menniskja. Til tað má barnið hava eina fyrimynd at skapa eftir. Tað má hava fyrimyndir, sum alla tíðina eru tøkar. Altjóða greiðmálsdagur er 13. oktober. Eingin greiðmálsfelagsskapur er í Føroyum. Hetta er eitt øki, sum vit áttu at skipa betur, tí greiðmál er eitt týdningarmikið amboð í demokratinum. Lena Reinert frá Føroyamálsdeildini er gestur.

Í fyrstu Orðaval-sendingini hesa vetrarskránna verður hugleitt um málsøgu sum heild. Eisini verður trivið í ávís orð og kannað, hvør upprunin til orðini er. Komið verður eisini inn á ymiskt málsligt, sum hevur verið havt á lofti síðani seinastu sending. Gestur er Dagfinn Olsen, lærari.

Málveruleikin er partur av samfelagsveruleikanum, vit mugu hava eina heiðurliga veruleikalýsing eisini av málinum. Vit eiga at finna eina javnvág, so vit ikki verða fyri málsligum økismissi, at vit leggja afturat, heldur enn yvirskriva. Tað heldur Lena Reinert frá Føroyamálsdeildini er gestur. Hon heldur eisini, at ein máti at bøtt um málið í almenninginum kundi verið at útbúgvið málrøktarar, sum part av føroyskútbúgvingini, ið nú er. Øssur Egholm leggur til rættis.

Í sendingin hesaferð verður tosað um málbroytingar, og um munin á føroyskari og íslandskari úttalu. Eisini verður flaggið viðgjørt, og ymiskt, ið hevur við navnið at gera. Gestur var Bjarni Steintún, ið starvast á Føroyamálsdeildini. Øssur Egholm er vertur.

Móðurmálsdagurin, ið var 25. mars, sum eisini er føðingardagur V. U. Hammershaimbs, er eitt av evnunum í sendingini.  Hammershaimb gjørdi føroyska skriftmálið, og hesaferð verður m.a. greitt frá navninum, Hammershaimb, og hvussu ættin kom til Føroyar. Dagfinn Olsen er gestur.  Øssur Egholm er vertur.

Lena Reinert frá Føroyamálsdeildini tosar um, at úrvalið av orðum verður avgjørt av einum ritstjóra, sum fyrst og fremst velur orð, ið hóska seg í skriftmáli. Mørkini flyta seg tó, so nógv er í orðabókum í dag, sum ikki var hugsandi fyri 30 ella 50 árum síðani. Vælkomin til enn eina orðavalssending, har vit spyrja: Hvørji orð sleppa í føroyskar orðabøkur, og eru orð ikki føroysk, um tey ikki eru í orðabókini?

Bjarni Steintún, ið starvast á Føroyamálsdeildini, er gestur í sendingini, har evnið er ljóðsvinn. Tosað veðrur eisini um orðini val og atkvøður. Øssur Egholm er vertur.

Evnið hesaferð var Robinson-søgur, ið er søgur, sum ofta eru sprotnar úr søguni um Robinson Kruso. Greitt verður m.a. frá hesum søgum, og hvussu tær eru vorðnar til. Dagfinn Olsen, lærari, greiðir eisini frá ymiskum málsligum.