Afl. 15: Val Kokhuis: de vergeten commando

Honderden geallieerde soldaten staken in september 1944 in gammele bootjes de Waal over. Decennia lang werd gezegd dat er ook één Nederlander meedeed in dit onderdeel van operatie Market Garden. Maar Peter Visser kwam erachter dat er nog een Nederlander betrokken was; zijn achteroom Val Kokhuis. Om onverklaarbare wijze was zijn deelname tientallen jaren onbenoemd gebleven. Visser besloot hier een boek over te schrijven: De Vergeten Commando (Uitgeverij Rockvis, 2024). [foto: familie Kokhuis]   depotkast.com/aflevering15

In 2012 trof conservator Alexander de Bruin per toeval dierentekeningen van kunstenaar Frans Post aan in het Noord-Hollands Archief. De 34 dierentekeningen waren onderdeel van een groter portfolio met 160 tekeningen van vogels door de kunstenaars Pieter Holsteijn I en II. Het portfolio werd in 1888 geschonken aan het Noord-Hollands Archief, maar de tekeningen van Post werden pas ruim 130 jaar later opgemerkt. https://depotkast.com/aflevering14/

Een Leidse boekbinder zocht rond het jaar 1600 iets om boekbanden mee te verstevigen. Hij pakte een boek met Latijnse psalmen uit de elfde eeuw, sneed het in reepjes en verstevigde daarmee de banden van verschillende nieuwe boeken. Die boeken verspreiden zich in de eeuwen daarna over allerlei plaatsen in Europa, onder meer Alkmaar en Haarlem. Thijs Porck, universitair hoofddocent middeleeuws Engels in Leiden, speurde in allerlei landen in archieven en bibliotheken naar fragmenten van dat psalmenboek. Want het psalmenboek is niet alleen op zichzelf al bijzonder, maar het zou ook nog eens een koninklijke eigenaar kunnen hebben gehad. Daarbij is het gevonden fragment in het Noord-Hollands Archief ook nog eens het oudste archiefstuk dat in het Haarlems archief wordt bewaard. https://depotkast.com/aflevering13

Tijdens de Tweede Wereldoorlog knalden de criminaliteitscijfers omhoog. Nu kun je je voorstellen dat mensen in oorlogstijd van alles doen om te overleven. Maar verdien je dan ook een lagere straf? Hoe dachten rechters hierover? En wat als je juist Joodse onderduikers oplichtte, zoals een echtpaar in Haarlem deed? Is dat extra gemeen en verdien je dan een nog hogere straf? Kortom: hoe dachten rechters over criminaliteit in oorlogstijd? Jan Julia Zurné doet onderzoek naar criminaliteit en justitie in West-Europa tijdens en direct na de Tweede Wereldoorlog en schreef hier het boek Oorlogsboeven over. https://www.walburgpers.nl/nl/book/9789464562965/oorlogsboeven https://depotkast.com/aflevering12/

Hendrik de Jong uit het Noord-Hollandse Weesperkarspel werd er in 1893 van verdacht dat hij Jack the Ripper was, de mysterieuze moordenaar die in Londen vrouwen vermoordde en verminkte. Steffie van den Oord spitte in binnen- en buitenland archieven door en schreef een historische roman over Hendrik en de vrouwen op wie hij het gemunt had. https://depotkast.com/aflevering11

De legendarische Haarlemse Club Stalker organiseerde in 2019 haar laatste feest. Met een onvergetelijk avond kwam na 36 jaar een einde aan de bruisende nachtclub die bekend stond om haar vernieuwende muziek, originele feesten en gastvrijheid. In Club Stalker trad Tiësto op voor hij doorbrak, maar het was ook de plek waar drag queen Dolly Bellefleur haar carrière begon. De rijke geschiedenis van de club is terug te zien in het archief, dat is overgedragen aan het Noord-Hollands Archief. Schrijver, curator en onderzoeker Manique Hendricks werkte bij Club Stalker en weet alles over haar archief. Ze vertelt aan de hand van archiefstukken over de bijzondere sfeer, de verschillende muziekstijlen, de vormgeving van de posters en de vrijheid die ze kreeg bij het organiseren van feesten. https://depotkast.com/aflevering10

Het wapen van Hannie Schaft is een van de meest bijzondere objecten die het Noord-Hollands Archief bewaart. Samen met de zussen Freddie en Truus Oversteegen pleegde Schaft aanslagen op Nederlandse collaborateurs en Duitse militairen. Amper drie weken voor het einde van de oorlog werd ze gefusilleerd. Sophie Poldermans raakte bevriend met de zussen Oversteegen, die de oorlog overleefden. Ze sprak veel met hen over hun verzetswerk en schreef daarover het boek ‘Seducing and Killing Nazis’. In deze aflevering van Depotkast vertelt ze hoe de vrouwen hooggeplaatste Duitse officieren versierden, het bos in lokten en ombrachten. Sophie belicht ook hoe de jonge vrouwen in deze positie terechtkwamen en wat de verlegen, teruggetrokken Hannie bewoog om het gevaarlijke verzetswerk te gaan doen. Daarnaast vertelt ze hoe Truus en Freddie na de oorlog – als communisten en vrouwen – pas laat erkenning kregen voor hun inzet en wat er gebeurde toen de Hannie Schaft-herdenking in 1951 zelfs verboden werd. https://depotkast.com/aflevering9/

Eppo Doeve (1907-1981) was een van Nederlands bekendste tekenaars. Overal zag je zijn ontwerpen: bijvoorbeeld in reclames, spotprenten, boekomslagen, toneelvoorstellingen en postzegels. Doeves bekendste werk was de serie bankbiljetten die hij in de jaren ’50 maakte: de Erflaters I, met portretten van historische Nederlanders als Rembrandt, Erasmus en Hugo de Groot. Het Noord-Hollands Archief bewaart ontwerpen van Doeve, maar ook brieven. En daaruit krijg je een heel ander beeld van de gevierde tekenaar. Hierover vertelt Jop Euwijk, conservator bij Beeld en Geluid, in deze aflevering van Depotkast. Kijk voor meer informatie op depotkast.com/aflevering8

"Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil." Op de beroemde prent van Albert Hahn dwingt een reusachtige arbeider een stoomtrein tot stilstand. De poster viert het succes van spoorwegstaking van 1903, maar kort daarna werden wetten ingevoerd waarin staken zwaar bestraft werd. Hierna werd opnieuw gestaakt, ook in Haarlem. Hoe verliep die tweede staking? En waarom ging de ene werkman wel staken en de andere niet? Dat is wat Ivo Zandhuis uitzocht voor zijn proefschrift 'Dwarsliggers', waarop hij in 2020 promoveerde. Kijk voor meer informatie op https://depotkast.com/aflevering7

De Amsterdamse pornohandelaars André en Henri Taurel bezorgden de Amsterdamse zedenpolitie in de jaren ’30 handenvol werk. Wetenschapshistoricus en pornoverzamelaar Bert Sliggers deed in het Noord-Hollands Archief onderzoek naar de rechtszaken tegen de Taurels. De broers bleken een internationale handel te hebben opgebouwd en gingen na iedere arrestatie toch weer verder. In deze aflevering vertelt Sliggers over zijn fascinatie voor antieke porno en wat hierover te vinden is in Nederlandse archieven. En hoe denkt hij over de broers Taurel? Waren het ondeugende boefjes of gewetenloze criminelen? Kijk voor meer informatie op depotkast.com/aflevering6 Let op: in deze aflevering komt seksueel misbruik ter sprake.