Argentyna. Gościni: Marta Wajda

„W Argentynie wszystko jest możliwe” – mówi mi Marta Wajda, która od czterech lat żyje w Buenos Aires. Nie znała hiszpańskiego, nigdy wcześniej nie postawiła stopy w Argentynie, ale postanowiła otworzyć tam restaurację o wdzięcznej nazwie Marta, działającą do lutego 2026 roku. Mimo licznych przygód Marta do dzisiaj jest przekonana, że założyć tam knajpę jest łatwiej niż w Polsce.Argentyna to według Marty świat wspaniały, ale trudny – została w nim z dwóch powodów: natury i ludzi. Usiadłyśmy, żeby poznać ten kraj od podszewki. Od yerba mate, którą wszyscy noszą ze sobą w termosach (jest to podobno jeden z najbardziej odżywczych naparów świata), przez asado, czyli biesiadowanie wokół grilla ważniejsze niż niejedno święto, po politykę czasem przypominającą czystą parodię.Argentyna ma aż trzy religie: muzykę, futbol i politykę (kolejność zależy od dnia). To kraj, który z jednej strony tkwi w permanentnym kryzysie, a z drugiej potrafi celebrować, jak żaden inny. Czy właśnie ten miks sprawia, że w Argentynie na jednego mieszkańca przypada przyprawiająca o zawrót głowy liczba psychoterapeutów? Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Ostrzegali ją, że z Kolumbii nie wróci, bo to zbyt niebezpieczny kraj. Mieli rację: nie wróciła. Tylko z zupełnie innego powodu. Kilkanaście lat temu, w wieku 23 lat i bez żadnego zaplecza, Dominika Żółkowska ruszyła w podróż dookoła świata. Najtańszy bilet do Ameryki Południowej prowadził akurat do Medellín. Wysiadła z samolotu i poczuła się jak u siebie, choć sama nie potrafiła wyjaśnić, dlaczego. W Cartagenie zarezerwowała hostel na trzy noce, a została na dwa lata. Dziś prowadzi własne biuro podróży, które zabiera Polaków w głąb Ameryki Południowej, a Kolumbia jest jej domem od 2018 roku. Dlaczego kraj kojarzony na świecie głównie z Escobarem i serialem „Narcos” nie jest dumny z tej niechlubnej sławy? Czym są „estratos”, czyli sześć „warstw” wypisanych na rachunkach? Jak to jest zostawić 20 minut swojego życia w kolejce, bo tu po prostu wypada dużo rozmawiać? I dlaczego do amazońskiej dżungli nie wchodzi się bez błogosławieństwa, a w pojedynkę taka wyprawa bywa biletem w jedną stronę? Ten odcinek to opowieść o kraju, który wciąż płaci za swoją najczarniejszą legendę.Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Zostawiła dotychczasowe życie i spakowała się na wyjazd do Azji, ale wtedy świat zatrzymał się z powodu lockdownu. Zamiast nad tym ubolewać, Magdalena Madej ułożyła życie na nowo. Emigrację rozpoczęła od Langkawi w Malezji, potem mieszkała w Katmandu w Nepalu, a obecnie od kilku lat jej domem jest Da Nang. Pasja odnaleziona po drodze zaprowadziła ją aż na szczyt Everestu.Choć w naszej rozmowie przewijają się wątki dotyczące wszystkich miejsc, w których żyła Magdalena, rozmawiamy przede wszystkim o Wietnamie – kraju, który daje lekcje pokory szybciej, niż się spodziewasz. Nie ma tu klasycznych chodników, w drogowym chaosie pierwszeństwo ma największy, a mimo to nikt się nie awanturuje. Żeby sobie poradzić, trzeba zaakceptować miejscowe reguły i nauczyć się według nich funkcjonować. Kiedy to zrobisz, kraj odwdzięczy się czymś, o czym w Europie zdążyliśmy już niemal zapomnieć.Dlaczego Wietnamczycy budzą się o czwartej nad ranem? Jak to jest doświadczyć całkowitej ciemności? Czy kawa z jajkiem może dobrze smakować? Dlaczego masaż i odpoczynek są tam obowiązkiem, a nie luksusem? Czy można przyzwyczaić się do karaluchów? Ten odcinek to opowieść o emigracji, która zaczęła się od pauzy, a zakończyła na szczycie świata.Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Kiedy był dzieckiem, jego rodzice rozważali przeprowadzkę do Maroka. Emigracja wtedy się nie udała. Jednak mały Leszek tamtej spakowanej walizki nigdy nie rozpakował, przynajmniej w głowie. Kilka dekad później, w szarej Warszawie, przy stole padło pytanie: „A co byście powiedzieli na to, żeby zamieszkać w Toskanii?”. Tym razem walizka pojechała z nim. Leszek Talko, dziennikarz i pisarz przez lata związany z Warszawą, z wykształcenia archeolog, sprzedał stołeczny dom i wraz z rodziną przeniósł się do Gioviano, wioski w Garfagnanie: tej niemodnej, nieopisanej Toskanii, która nie jest ani Florencją, ani Sieną. Osiadł na ziemi Etrusków, przy trakcie, którym szła armia Hannibala. Człowiek, który zawodowo powinien grzebać w przeszłości, zamieszkał tam, gdzie przeszłość jest po prostu codziennością. To jednak nie jest pocztówka. Wejście w miejscową społeczność bywa łatwe, ale ma swoją cenę: wyjście po chleb potrafi trwać cztery godziny, bo z każdym sąsiadem trzeba pogadać, a relacjom trzeba oddać czas. Talko wybrał dom brzydszy, lecz pośród ludzi, rezygnując z tego pięknego, z basenem i winnicą, ale bez sąsiadów.Czy to prawda, że Dolny Śląsk potrafi być droższy niż Toskania? Na czym polega sekret długowieczności Włochów i co ma z nim wspólnego poranna kawa, która bywa raczej „zastrzykiem informacji” niż kofeiny? W czym my, Polacy, wyprzedzamy Włochów? Jak toskański kościół zachęcił do odwiedzin kogoś, kto w polskim nie był od 25 lat? I czy czas ofiarowany drugiemu człowiekowi może być najdroższą walutą na emigracji?Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Gorące szkło pozostawiło już wiele śladów oparzeń na jej dłoniach, a Filomena Smoła wciąż mówi o nim „miłość od pierwszego i ostatniego wejrzenia". Jest jedną z niewielu kobiet w Polsce, które samodzielnie dmuchają i pracują z gorącym szkłem. Wyjechała do Ohio, na jeden z najstarszych programów szkła w Kent State University w Stanach Zjednoczonych, gdzie nie tylko studiowała, ale i sama zaczęła uczyć – mając 27 lat. Po drodze były stypendia w Nowym Jorku, wystawa na największej światowej konferencji szkła w USA, Glass Art Society oraz obiekty, które trafiły na paryski pokaz Magdy Butrym. Dziś rozmawiamy w Polsce, bo Filomena czeka na wizę, której może nie dostać. Cały jej dobytek, wszystkie dzieła, zostały po drugiej stronie oceanu. Dlaczego w Polsce kobiet niemal nie dopuszcza się do gorącego szkła? Jak to jest regulować swój układ nerwowy żywiołem, przy którym liczą się milisekundy, a chwila wahania potrafi przekreślić całą pracę? Co wydarzyło się w latach 60. w Toledo, że Ameryka stała się kolebką szkła? Czym tamtejsza uczelniana „krytyka" różni się od polskiego przeglądu? I dlaczego ktoś, kto tak młodo osiągnął tak wiele, niemal codziennie mierzy się z pokusą rezygnacji? Opowieść o materiale, który trzeba czuć dłońmi i o kraju, do którego powrót wciąż pozostaje niepewny.Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Trzy języki urzędowe, 19 dzielnic z własnymi prawami i miasto, które za symbol obrało sobie sikającego chłopca. Bruksela tylko z pozoru jest urzędniczą stolicą Europy – pod spodem kryje się surrealizm, architektoniczna różnorodność i historia, o której długo nie wypadało głośno mówić. Gościnią nowego odcinka „Emigrantów” jest Grażyna Plebanek – pisarka, felietonistka i scenarzystka, autorka bestsellerowych powieści oraz subiektywnego przewodnika „Bruksela. Zwierzęcość w mieście”, w którym sportretowała swoje przybrane miasto. Jako Warszawianka Grażyna Plebanek najpierw z ciekawości wyjechała do Sztokholmu, a od 2005 roku mieszka w Brukseli. Rozmawiamy o belgijskim luzie i autoironii, przez które po powrocie do Warszawy czuje nagłą presję, żeby pomalować paznokcie. O tym, dlaczego Belgijki zostają przy nazwiskach panieńskich i nie znają presji dotyczącej wyglądu. Ale też o drugiej, trudniejszej stronie: o królu Leopoldzie II, przedstawianym jako filantrop, a odpowiedzialnym za brutalną kolonizację, czy o rzece, którą kazał ukryć pod miastem. Czy Bruksela to jej miłość od pierwszego wejrzenia? Czy po dwudziestu latach wciąż potrafi irytować? Czym jest „drobna przemocowość w uprzejmości”? Dlaczego głosowanie jest tam obowiązkowe i z jakimi problemami boryka się port w Antwerpii? Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Kiedy Maks i Hania Sawiccy, architekci tworzący duet INAINN, przeprowadzili się do Ålesund, właściciel pierwszego sklepu, jaki tam zaprojektowali, powiedział im wprost: w Norwegii sukces zaczyna się od momentu, w którym Norweg ci zaufa. Reszta to praca. Przez kilkanaście lat zdążyli to zaufanie zdobyć – i zobaczyć, że Norwegia z folderu i ta prawdziwa to nie zawsze ten sam kraj.Norwegia od lat znajduje się w czołówce krajów, w których żyje się najlepiej. Wysokie zarobki, państwo opiekuńcze, święty work-life balance, fiordy i poczucie bezpieczeństwa. Hania i Maks wiedzą, że to wszystko prawda. Ale wiedzą też, co kryje się pod podszewką tej pocztówki.W naszej rozmowie schodzimy z poziomu rankingów na poziom codzienności. Mówimy o mørketidsdepresjon, depresji okresu mroku, i o tym, jak koselig – pojęcie, którego nie da się przetłumaczyć jednym słowem – staje się tarczą przed ciemnością. O tym, dlaczego studenci pierwszego semestru architektury są wysyłani do lasu, w którym po prostu muszą przeżyć. O odkryciu złoża Ekofisk w 1969 roku, które z dnia na dzień zmieniło ten kraj, o koronie tracącej wartość, o prawie Jante oraz o tym, że zawody w spawaniu mogą być tu wydarzeniem towarzyskim, a najlepsze sushi w Japonii powstaje z norweskiego łososia.Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Iran to kraj, o którym ostatnio mówią wszyscy, ale mało kto tak naprawdę go zna. Za nagłówkami kryje się coś dużo bardziej intrygującego niż polityka – społeczeństwo, od lat żyjące na dwa fronty: publiczny i prywatny. Państwo wyłącza internet, ludzie włączają VPN. Władza każe się modlić, młodzi tańczą w salonach. Hidżab na ulicy, Netflix w domu.Zaprosiłam do rozmowy kogoś, kto zna ten kraj od podszewki – Marcina Krzyżanowskiego, iranistę, afganologa, który studiował w Damaszku. Rozmawiamy dwa dni po ogłoszeniu rozejmu i zamknięciu cieśniny Ormuz, ale – uwaga – to nie jest odcinek o bieżących wydarzeniach. Chciałam czegoś innego: zajrzeć do irańskich domów, zrozumieć, jak się tam żyje.Porozmawialiśmy o tym, dlaczego Iran – leżący na oceanie ropy – nie jest krajem bogatym? Czym naprawdę zajmuje się „policja moralności”? Czy sprawa Mahsy Amini cokolwiek zmieniła? Jak to jest być kobietą w Iranie i jak bardzo różni się to od bycia kobietą w Polsce? Co to są małżeństwa czasowe? Dlaczego reżyser „Nasienia świętej figi” musiał uciekać z kraju w trakcie kręcenia filmu? I jakie miejsce Marcin odwiedziłby, gdyby tylko mógł?Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Nigdy nie czuła, że musi wyjechać z Polski. Kiedy przypadkiem znalazła się na emigracji w Sztokholmie, była przekonana, że to tylko na chwilę. Tymczasem od ponad 20 lat Katarzyna Tubylewicz buduje mosty między Szwecją a Polską. Tłumaczy szwedzką literaturę, pisze dla szwedzkiego pisma „Kvartal”, a w latach 2006-2012 pełniła funkcję dyrektorki Instytutu Polskiego w Sztokholmie. Jest także autorką kultowych reportaży: „Samotny jak Szwed? O ludziach Północy, którzy lubią bywać sami”, „Wolności moja. Książka o poszukiwaniu”, „Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie” czy „Sztokholm. Miasto, które tętni ciszą”.Przyznaje, że Szwecja jest jej muzą i inspiracją, ale to Polakom wciąż ma najwięcej do opowiedzenia. Swoimi refleksjami na różne tematy dzieli się w podcaście „Morze możliwości”. My spotkałyśmy się przy okazji premiery jej najnowszej książki „Nie czekam na szklankę wody. O świadomej niedzietności”.Dlaczego Szwecja tak niechętnie przygląda się innym państwom? Jak bardzo jest dziś laicka? Czy samotność w tym kraju jest wciąż wartością czy może już skrajnością? Jak wychowuje się jedynaka w Sztokholmie? Na czym polega egalitaryzm szwedzkiej edukacji? Czy źródeł sukcesu takich gigantów jak Spotify, IKEA albo Volvo można doszukiwać się już w dzieciństwie małych Szwedów? I jakie to uczucie przeprowadzić wywiad z noblistą ustami jego żony?Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Miłość to bardzo dobry powód emigracji. Na taki powód blisko 20 lat temu postawił Adam Jarniewski, czyli nasz głos z Grenlandii. Głos, bo kiedy polskie media realizują reportaże na Grenlandii, bardzo często to właśnie Adam jest łącznikiem z miejscową ludnością, tłumaczem czy komentatorem. I odwrotnie: kiedy media grenlandzkie wykazują zainteresowanie Polską, to właśnie Adam proszony jest o opinię. Jakie były jego początki na tej największej niekontynentalnej wyspie świata? Musiał zdobyć wiele praktycznych umiejętności, na przykład prowadzenie skutera śnieżnego, jeżdżenia psim zaprzęgiem czy przygotowywanie łodzi do okresu zimowego. Nigdy jednak nie żałował decyzji o przeprowadzce, choć dla żony musiał zmienić swoje życie o 180 stopni. Zapraszam do wysłuchania opowieści Adama o miejscu, które tak kusi pięknem natury, że trudno wysiedzieć w szkole, a zamiast koncertu w filharmonii wybiera się na polowanie, z kolei WF może być przedmiotem na maturze. Naszą rozmowę nagrywaliśmy w grudniu 2025 roku, kiedy mieliśmy już za sobą pierwsze wyraźne sygnały zainteresowania Grenlandią ze strony USA, ale byliśmy jeszcze przed ich nasileniem obserwowanym w ostatnich tygodniach. „Grenlandia była zawsze oazą spokoju”, przyznał podczas naszej rozmowy z nostalgią. Życzę Adamowi, aby taka pozostała.Podcastu „Emigranci” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.