Şehrin İtirazı

İlhan Tarus’un öyküleri üzerinden Ankara'yı konuşmaya devam ediyoruz. Altındağ ile Yenişehir arasındaki sınıfsal ve mekânsal karşıtlığı; yoksul mahallenin model olarak Yenişehir'le kurduğu ilişkiyi yansıtan öyküleri ele alırken; Cumhuriyetin hukuk, aile ve vatandaşlığa dair ideallerinin şehrin çeperindeki dönüşümünü tartışıyoruz.

Ankara’yı konuşmaya İlhan Tarus’un öyküleriyle devam ediyoruz ve şehrin merkezinden kıyısına, Yenişehir’den Altındağ’a geçiyor; erken Cumhuriyet Ankara’sının sınıfsal ve mekânsal ayrımlarını, gecekondu mahallesinin gündelik hayatını ve toplumcu gerçekçi edebiyatın şehre bakışını ele alıyoruz. Ayrıca Tarus’un öykülerinde toplumsal ahlak anlayışı ile hak ve vatandaşlık gibi kavramların nasıl karşı karşıya getirildiğini tartışıyoruz.

Ayaşlı ve Kiracıları üzerine konuşmaya devam ediyoruz. Memduh Şevket Esendal’ın bir evin dokuz odasına yerleştirdiği farklı hayatlar üzerinden erken Cumhuriyet Ankara’sında sınıfsal karşılaşmaları, toplumsal cinsiyet rollerindeki dönüşümü, ahlak, arzu ve gündelik hayat arasındaki gerilimleri tartışıyor; romanı Esendal’ın medeniyet anlayışı ve izlenimci edebi tasavvuru çerçevesinde ele alıyoruz.

Memduh Şevket Esendal'ın "Ayaşlı ve Kiracıları" romanını, dönüşen Ankara ve sakinleri etrafında konuşuyor; roman üzerine tartışmalarda öne çıkan ahlaki yozlaşma, toplumsal cinsiyet rollerinin dönüşümü, erkeklik krizi gibi kavram ve temaları yazarın medeniyet anlayışı ve izlenimci edebi tasavvuru ile birlikte ele alıyoruz. 

Ankara'nın edebi temsillerini konuşmaya devam ediyoruz. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Ankara romanında yeni Ankara ütopyasının nasıl ortaya çıktığını, şehrin dönüşümüne eşlik eden karakterleri ele alıyor; yazarının yıllar sonra gerçekleşmediğini kabul ettiği bu ütopyanın etkilerini tartışıyoruz.  

Düşmanlaştırılan İstanbul'un karşısına yeni milli mekan olarak kurgulanan Ankara'nın nasıl konduğunu, ulus inşası ile toprak ve mekan arasındaki ilişkiyi konuşuyor; Ankara'nın başkent olma süreci ile eş zamanlı olarak edebiyatta Ankara'nın yükselişini Yakup Kadri'nin Ankara romanını merkeze alarak tartışıyoruz. 

İşbirlikçi mondenlerle işgal askerlerinin birlikteliğine mekan olan düşman, düşmüş, sefih bir İstanbul kurgulayan Yakup Kadri'nin Sodom ve Gomore romanını merkeze alıyoruz ve işgal İstanbul'undan Anadolu'ya kaçma, yeni bir milli mekan kurma arzusunu konuşuyoruz. 

Sezonun son programında İstanbul'u Suat Derviş'in Fosforlu Cevriye'si, Orhan Pamuk'un Kara Kitap ile İstanbul Hatıralar ve Şehir'i, Selim İleri'nin Yaşayan İstanbul'u üzerinden konuşuyoruz. Yıkım ve yenilginin şehrini, şehre sinen hüznü, şehrin nesneleri, binaları, semtleri, yıkıntıları, atıkları ile ele alıyoruz. Birhan Keskin ve Küçük İskender şiirleri ile veda ediyoruz. 

İstanbul'un çağdaş roman ve şiirdeki yansımalarına bakıyoruz. Tanpınar'dan Yahya Kemal'e, Attila İlhan'a, İlhan Berk'ten Birhan Keskin'e, Lale Müldür'e, Nazım Hikmet'e uzanan hattı şehrin dönüşümü etrafında, güzellemeden yergiye açılan eleştirelliğin içinden konuşuyor; palimsest şehrin katmanlarını, kaybedilen geçmişi ve inşa edilen hafızayı ele alıyoruz. 

Konuğumuz mimar, akademisyen, yazar, senarist Feride Çiçekoğlu ile Vesikalı Şehir (2007), Şehrin İtirazı (2015) ve İsyankar Şehir (2019) üçlemesi üzerinden cinsiyetlendirilen şehri, kadının kamusal alandan dışlanma arzusunu, sinema ve şehir ilişkisinin seyrini konuşuyoruz. Kişisel deneyimle, mekansal dönüşümün ve toplumsal cinsiyetin mekansal izlerinin sinemadaki izdüşümleri ile nasıl bir araya geldiğini tartışıyoruz.