107. Deel 4 - Data, FIU’s en Europese samenwerking

Artikel 75 van de Anti-Money Laundering Regulation (AMLR) markeert een belangrijk kantelpunt in de Europese witwasbestrijding. Voor het eerst worden informatiedeling, publiek-private samenwerking en privacywetgeving expliciet samengebracht op het niveau van Europese wetgeving.In deze aflevering staat artikel 75 AMLR centraal. Wat mag straks wel en wat niet als het gaat om het delen van informatie tussen instellingen? Welke ruimte ontstaat er voor private samenwerking en hoe verhoudt dit zich tot de AVG? En wat betekent dit concreet voor bestaande initiatieven en nieuwe samenwerkingsvormen?In deze aflevering hoor je onder andere:Wat artikel 75 AMLR regelt en waarom dit een juridisch novum isHet concept van Partnerships for Information Sharing (PIFS)Welke vormen van informatie-uitwisseling zijn toegestaanDe verhouding tussen witwasbestrijding en privacybeschermingWat dit betekent voor bestaande en toekomstige samenwerkingenDeze slotaflevering laat zien dat artikel 75 kansen biedt voor effectievere samenwerking, maar alleen binnen duidelijke juridische kaders. Daarmee onderstreept deze aflevering dat succesvolle witwasbestrijding vraagt om balans tussen impact, proportionaliteit en rechtsbescherming.“Dit is de eerste keer dat anti-witwasregelgeving en AVG-vereisten op wetgevingsniveau expliciet bij elkaar komen.”🎧 Met deze aflevering ronden we de serie over de AMLR en de AMLA af: een fundamentele herinrichting van de Europese aanpak van witwassen.

Met de komst van de Anti-Money Laundering Authority (AMLA) krijgt data een centrale rol in het Europese anti-witwasstelsel. AMLA wordt het knooppunt van Europese AML-informatie en gaat een belangrijke rol spelen bij risicogebaseerd toezicht en samenwerking tussen lidstaten.In deze aflevering kijken we naar welke data centraal wordt geregistreerd, welke informatie nationaal blijft en hoe FIU’s binnen Europa nauwer gaan samenwerken. Wat betekent dit voor meldprocessen, datakwaliteit en de manier waarop toezicht wordt ingericht?In deze aflevering hoor je onder andere:Welke databronnen en registers onder regie van AMLA komenDe rol van systemen zoals Eureka en FIU-netwerkenWat centraal wordt opgeslagen en wat bewust nationaal blijftDe gevolgen voor meldprocessen en datakwaliteitHoe data wordt ingezet voor risicogebaseerd toezicht en toezichtselectieDe aflevering laat zien dat betere samenwerking en datadeling essentieel zijn voor een effectieve Europese aanpak, maar ook dat duidelijke keuzes zijn gemaakt over grenzen aan centralisatie en nationale verantwoordelijkheden.“AMLA wordt het knooppunt van Europese AML-data.”🎧 In de volgende aflevering staat artikel 75 van de AML-verordening centraal: informatie-deling tussen publieke en private partijen, samenwerking tussen poortwachters en de balans met privacywetgeving.

De Anti-Money Laundering Authority (AMLA) en nationale toezichthouders gaan werken met één pan-Europees risicomodel. Dat heeft directe gevolgen voor hoe instellingen hun risico’s in kaart brengen, hoe toezicht wordt ingericht en hoe het gesprek met de toezichthouder wordt gevoerd.In deze aflevering staan we stil bij de Europese risicomethodologie onder de AMLR. Hoe worden inherente risico’s, beheersmaatregelen en residuele risico’s straks beoordeeld? En wat betekent dit voor bestaande processen zoals de SIRA, risicobereidheid en interne governance?In deze aflevering hoor je onder andere:Hoe het Europese risicomodel is opgebouwd en welke data wordt uitgevraagdHet verschil tussen inherente, gecontroleerde en residuele risico’sDe rol van datagedreven vragenlijsten en uniforme beoordelingscriteriaWat de nieuwe methodiek betekent voor CIRA’s en ERM-processenHoe AMLA en nationale toezichthouders dezelfde risicomethodiek gaan toepassenDe aflevering maakt duidelijk dat risicobeoordeling in Europa steeds uniformer, transparanter en meer datagedreven wordt — met directe impact op instellingen die onder toezicht staan.“Aan de hand van een vrij mathematische exercitie wordt uiteindelijk het residuele risicoprofiel van een instelling vastgesteld.”🎧 In de volgende aflevering verschuift de focus naar data en samenwerking: welke informatie wordt centraal geregistreerd, hoe FIU’s samenwerken en wat dit betekent voor meldprocessen binnen Europa.

De Europese Unie werkt toe naar één uniform anti-witwaskader: het Single Rulebook. Met de Anti-Money Laundering Regulation (AMLR) moeten nationale interpretaties en uiteenlopende toezichtpraktijken tot het verleden gaan behoren. Maar wat betekent dat in de praktijk?In deze aflevering zoomen we in op de vraag welke verschillen tussen lidstaten daadwerkelijk verdwijnen en waar ruimte blijft voor nationale invulling. We bespreken hoe het single rulebook moet zorgen voor meer consistentie, minder fragmentatie en een gelijker speelveld voor instellingen die grensoverschrijdend actief zijn.In deze aflevering hoor je onder andere:Waarom nationale interpretaties en ‘koppen’ nu zorgen voor frictieWat het single rulebook concreet verandert voor instellingen en toezichthoudersWelke typisch Nederlandse keuzes onder de AMLR verdwijnen of juist blijven bestaanWat harmonisatie betekent voor meldprocessen en FIU-samenwerkingHoe het single rulebook bijdraagt aan een meer pan-Europese aanpak van witwasbestrijdingDe aflevering laat zien dat het single rulebook geen volledige uniformiteit garandeert, maar wel een fundamentele stap zet richting meer voorspelbaarheid en samenhang in het Europese AML-toezicht.“Het grootste probleem is eigenlijk dat verschillen in interpretatie door toezichthouders een uniforme toepassing van de EU-regel hinderen.”🎧 In de volgende aflevering duiken we in het Europese risicomodel en bespreken we wat de nieuwe pan-EU risicomethodologie betekent voor SIRA’s, risicobereidheid en het gesprek met de toezichthouder.

De Europese hervormingen in de aanpak van witwassen zijn geen toekomstmuziek meer. De Anti-Money Laundering Authority (AMLA) is in oprichting, het EU-AML-pakket krijgt steeds verder vorm en de eerste effecten worden nu al zichtbaar in de praktijk.In deze aflevering brengen we de stand van zaken in kaart. Waar staan we op dit moment met de Anti-Money Laundering Regulation (AMLR) en de AMLA? Wat is al besloten, wat is al operationeel en wat betekent dit vandaag al voor instellingen, toezichthouders en Financial Intelligence Units?In deze aflevering hoor je onder andere:Waar Europa nu staat in de uitrol van het EU-AML-pakketWelke rol de AMLA krijgt als normsteller, coördinator en toezichthouderWelke onderdelen van de regelgeving al concreet effect hebben in de praktijkWat instellingen en toezichthouders nu al merken van de komende veranderingenHoe regulatory technical standards (RTS) en richtsnoeren de komende jaren het speelveld gaan bepalenDe aflevering laat zien dat de Europese anti-witwasaanpak een nieuwe fase is ingegaan: van plannen naar uitvoering.“Als je ziet wat we nu op ons af gaan krijgen dit jaar en de jaren daarop, dan kun je wel stellen dat we echt begonnen zijn nu.”🎧 In de volgende aflevering zoomen we in op het single rulebook en de vraag hoe Europese harmonisatie nationale verschillen in toezicht en uitvoering moet gaan wegnemen.

In deze aflevering onderzoeken we het cashcompensatiemodel (CCM) – een witwasmethode waarbij contant crimineel geld wordt omgezet in ogenschijnlijk legitieme inkomsten via valse facturen of fictieve arbeid. Het model is eenvoudig in de kern, maar kent talloze varianten en blijkt moeilijk te detecteren.Onze gasten:Sanne Verhoeven (Avans) – onderzoeker naar CCM en criminele geldstromenPeter Schimmel (BDO) – forensisch accountant met ruime ervaring in witwasbestrijdingDaarnaast maakt Ramona van de Lustgraaf haar debuut als co-host.In deze podcast hoor je o.a.:Wat CCM precies is en waarom het aantrekkelijk is voor criminelen: geen bank nodig, facturen creëren een schijn van legitimiteit en het systeem levert belastingvoordeel op.Waarom ogenschijnlijk legitieme bedrijven – soms bewust, soms naïef – deelnemen aan het model.Waarom sectoren met veel arbeidsmigranten, ambulante arbeid en contante loonuitbetaling kwetsbaar zijn.Hoe fictieve onderaanneming, loonconstructies of BV-handel worden ingezet om contant geld te verbergen.Indicatoren voor poortwachters: onderbouwing ontbreekt, steeds wisselende crediteuren, hoge factuurbedragen zonder specificatie, mismatch tussen bedrijfsactiviteiten en transactiestromen.Waarom juist samenwerking tussen FIOD, politie, Arbeidsinspectie, FIU en private poortwachters essentieel is: geen enkele partij ziet het volledige beeld.Het maatschappelijke belang: CCM heeft geen duidelijk individueel slachtoffer, maar kost de samenleving miljarden aan misgelopen belastingen en versterkt criminele structuren.Belangrijkste inzichtenCCM bestaat al decennia, maar neemt toe nu traditionele witwasroutes sterker worden bewaakt.Criminelen zoeken actief naar bedrijven die gevoelig zijn voor deelname; sommige administratiekantoren faciliteren bewust.Eén alert signaal van een professional kan de hele constructie laten instorten.Onderzoek schat dat er jaarlijks miljarden euro’s via CCM worden “gewit”.Onderwijs en kennisdeling – zoals via Avans en het netwerk Weerbaar tegen criminele geldstromen – zijn cruciaal om poortwachters beter toe te rusten.Voor wie is deze podcast interessant?Accountants, banken, administratiekantoren, toezichthouders, CDD-professionals en iedereen die wil begrijpen hoe ogenschijnlijk kleine onregelmatigheden kunnen wijzen op een grootschalig witwasmodel.De zaak die we in de inleiding van deze podcast schetsen, is fictief en de personen in het verhaal bestaan niet echt. Het verhaal is wel nadrukkelijk gebaseerd op de praktijk: het is opgebouwd uit elementen van meerdere echte (soms nog lopende, maar niet herleidbare) zaken.We gebruiken dit soort verhalen bewust als opening van de podcast. Ze helpen om de luisteraar op een verhalende en zo natuurgetrouw mogelijke manier mee te nemen in het onderwerp dat we bespreken. Soms doen we dat omdat er geen uitgeprocedeerde zaak beschikbaar is die we kunnen gebruiken, maar het stelt ons wél in staat om de kern van de problematiek scherp en herkenbaar neer te zetten.

Bestuurlijke weerbaarheid en witwaspreventie: waar netwerken risico’s wordenIn deze tweede aflevering van de AMLC-podcast tweeluik over netwerkcorruptie staat bestuurlijke weerbaarheid centraal. Te gast zijn Marije van Hal (gemeente Eindhoven) en Nicolien Badura (gemeente Rotterdam), beiden gespecialiseerd in integriteit en weerbaarheid binnen het lokaal bestuur.We bespreken hoe gemeenten kwetsbaar kunnen worden voor netwerkcorruptie: een subtiele vorm van beïnvloeding waarbij privé-, informele en professionele netwerken door elkaar gaan lopen. Juist omdat netwerken onmisbaar zijn in het bestuurlijk en ambtelijk werk, schuilt het risico vaak niet in bewuste corruptie, maar in onbedoelde belangenverstrengeling.Aan bod komt:Wat bestuurlijke weerbaarheid precies inhoudtHoe druk, tijdgebrek en maatschappelijke polarisatie kwetsbaarheid vergrotenWaarom netwerkcorruptie een reëel witwasrisico vormtHoe vergunningen, subsidies en besluitvorming onbedoeld witwassen kunnen faciliterenHet belang van cultuur, tegenspraak en psychologische veiligheid binnen organisatiesConcrete maatregelen zoals weerbaarheidsscans, advies bij nevenfuncties en het vier-ogen-principeDe aflevering laat zien dat effectieve witwasbestrijding niet alleen begint bij detectie en opsporing, maar juist aan de voorkant, in integere besluitvorming en weerbare organisaties.Onderzoek dat verband legt tussen langdurige macht, bestuurlijke verantwoordelijkheid en (de kans op) corrupt gedrag of verminderde responsiviteit tegenover kritiek of publieke controle.Dit blijkt uit een heel aantal onderzoeken. Het beste wordt het samengevat in het boek The Moral Organization van Naomi Ellemers en Dick de Gilder. Een toegankelijk boek (met uiteraard goede bronvermelding) .Tevens aangetroffen in:1. Marko Klašnja (2015)Corruption and the Incumbency Disadvantage: Theory andEvidence (Journal of Politics) samenvatting enreferentiepagina:https://www.jstor.org/stable/26288984(JSTOR)2. Tsur (2022)Political tenure, term limits and corruption (EconomicsLetters /PII-model):https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0176268021001348(ScienceDirect)

In deze aflevering spreekt Erik Reissenweber met Willeke Slingerland, Lector Sociale Cohesie en de Democratische Rechtsstaat (Hogeschool Utrecht), over de vaak onzichtbare rol van netwerken bij corruptie. Waar traditionele corruptie draait om omkoping, laat netwerkcorruptie zien hoe loyaliteit, wederkerigheid en gesloten kringetjes kunnen leiden tot ernstige integriteitsrisico’s — vaak zonder dat iemand expliciet ‘fout’ wil zijn.We bespreken onder meer:Hoe netwerkcorruptie werkt en waarom het moeilijk te herkennen isWaarom netwerken soms kritische tegenspraak onderdrukkenVoorbeelden uit binnenlands bestuur én internationale casussen zoals FIFA en UberDe link met witwassen: hoe criminele geldstromen de bovenwereld binnenkomenWaarom bestaande anti-corruptiewetgeving tekortschietHet belang van influence peddling en de Europese richtlijnWat een poortwachter, toezichthouder of opsporingsprofessional nú al kan doenZelfreflectie: hoe organiseer je je eigen tegenmacht?Deze aflevering is onderdeel van een tweeluik. In deel 2 zoomen we in op concrete casussen uit gemeenten en lokale netwerken.Links naar bronnen, zoals besproken in de podcast:Agreement reached on the first EU-wide criminal law rules against corruption | News | European Parliament: https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20251201IPR31697/agreement-reached-on-the-first-eu-wide-criminal-law-rules-against-corruption Council and European Parliament reach deal on new EU law to step up fight against corruption - Consilium: https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/12/02/council-and-european-parliament-reach-deal-on-new-eu-law-to-step-up-fight-against-corruption/De kamervragen van van Nispen (3 maart 2025):https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20242025-1472.html

“Tien jaar witwasbestrijding door de ogen van experts”Deze 100e aflevering moest een bijzondere aflevering worden. Dus blikken we met een reeks sleutelfiguren uit de witwasbestrijding terug op tien jaar ontwikkelingen én kijken we vooruit naar de komende vijf jaar. Wat is er wezenlijk veranderd? Waar staan we nu? En wat moet er anders om witwassen effectiever aan te pakken?Onder meer aan het woord:Het hoofd van de FIU-NederlandHet afdelingshoofd Strategische Intelligence van de FIODEen teamleider van het AMLCDe CCO van een internationale bankOnderzoekers en adviseurs uit toezicht, zorg en beleidEen officier van justitieThema’s in deze afleveringDe professionalisering van poortwachtersDe opkomst van crypto en digitale geldstromenVoortdurende innovatie door criminelenDe noodzaak van internationale gegevensdelingVan reactief naar preventief witwassen bestrijdenMisbruik van rechtspersonen en zorgfraudeDe groei van publiek-private samenwerkingKnelpunten rondom privacy, bevoegdheden en capaciteitWat écht impact heeft in het afpakprocesWaarom deze aflevering relevant isDeze bloemlezing laat haarscherp zien waar we staan in de witwasbestrijding: verder dan ooit, maar de uitdagingen worden groter. De inzichten van de gasten zijn direct toepasbaar voor iedereen die werkt in toezicht, opsporing, compliance of beleid.

Das Strohman-Kartell: hoe kwetsbare mensen het schild vormen van grensoverschrijdende fraudeIn deze aflevering duiken we diep in:„Das Strohmann-Kartell.  Dienstleister für die Mafia“,de documentaire van de Duitse onderzoeksjournalisten Adrian Bartocha en Jan Wiese, werkzaam bij Rundfunk Berlin-Brandenburg. Hun onderzoek laat overtuigend zien hoe kwetsbare, vaak verslaafde mannen uit Oost-Europa worden ingezet als katvangers voor tientallen bedrijven tegelijk — en daarmee het zicht op complexe fraude- en witwasnetwerken volledig blokkeren.We bespreken onder meer:hoe stroman-handelaren werken en waarom er een “voorraad” stroman-directeuren bestaatde rol van notarissen, tussenpersonen en schijnbedrijven in Duitslandhoe btw-carrousels, sociale zekerheidsfraude en grensoverschrijdende witwasconstructies samenkomende rol van het Europees Openbaar Ministerie bij onderzoeken die landsgrensoverschrijdend moeten opererenhoe een Instagram-influencer onbedoeld hielp het netwerk bloot te leggende maatschappelijke schade van deze industriële vorm van economische criminaliteitDeze aflevering is essentieel voor iedereen die zich bezighoudt met witwasbestrijding, financiële integriteit, toezicht of ketenonderzoek.Link naar de documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=kdH2-O6FbQwen op:https://www.ardmediathek.de/video/story/das-strohmann-kartell-dienstleister-fuer-die-mafia/rbb/Y3JpZDovL3JiYl9kMDcyMzVlYS1hYjQyLTRkNmMtYTYwOC0yMDNhMGJkZDIwNzdfcHVibGljYXRpb24