Bölüm 6 | İyeler ve Yer-Su Ruhları: Ata Binen Dağ, Yürüyen Ağaç, Otuz Başlı Ateş Ana ve Taşınınca Ağlayan Ev İyesi
Bu bölümde altmış kahramanı yenen Altay Han'ı, avcının peşinden kahkahalar atan ormanları, yürüyen ağaçları ve taşınırken haber verilmezse bomboş kalan evde günlerce ağlayan ev iyelerini konuşuyoruz. Korkmayın, aslında hepsi iyi huylu; tabii damarlarına basmadığınız sürece.Kanat ve Tayga'yla yedi iye türünü tanıyoruz: dağ, yol, orman, yer, su, ateş ve ev. Karagay Dağı'nın düşmanı nasıl ormanla kaplayıp yolunu şaşırttığını, orman iyesinin neden bir beyaz ördek olabildiğini, otu yolmanın neden saç çekmek gibi sayıldığını, Yüzüklerin Efendisi'ndeki Entleri andıran kır iyesini ve ateş iyelerinin neden birbirleriyle dertleştiğini anlatıyoruz. Bir de dil bilgisi kitabındaki "iyelik eki" adının bu kelimeden geldiğini hatırlıyoruz.📚 Bölümde bahsi geçen "Kanat ile Tayga: 1. Ülgen'in Oku" çizgi romanına buradaki linkten, çizgi roman satan kitapçılardan veya online mağazalardan ulaşabilirsiniz.Kaynaklar:Uno Harva — Altay PanteonuAbdülkadir İnan — Tarihte ve Bugün ŞamanizmYaşar Çoruhlu — Türk Mitolojisinin Ana HatlarıBahaeddin Ögel — Türk MitolojisiBartu Bölükbaşı — Türk Mitolojisi AtlasıPertev Naili Boratav — 100 Soruda Türk FolkloruÇulpan Zaripova Çetin — Tatar Türkleri'nde Mitolojik Varlıklarla İlgili Mitler ve İnanışlarLuke Roman, Monica Roman — Encyclopedia of Greek and Roman MythologyBölümde Öne Çıkan Kavramlar:Mitolojik Figürler: İyeler (dağ, yol, orman, yer, su, ateş ve ev iyeleri), Altay Han, Mordo Han, Kırgız Han, Bay Bayanay, Yayık Han, Kartaga Mergen, Ateş AnaMekanlar: Karagay Dağı, Altay dağları, Abakan ve Katun ırmaklarıKavramlar & Ritüeller: Yer-Sub, iye, iyelik eki, animizm ve şamanizm, dağ kurbanı (tengere tayıg), kayınbabamız adlandırması (tabu), ateşe sunu, ev iyesine taşınma haberiKarşılaştırmalı Mitoloji & Kültür: Hamadryad (nymphe), genius loci, Nisse (Hilda'daki Tontu), Entler (Yüzüklerin Efendisi), tasavvuf, Yunus Emre, Ursula K. Le Guin (Yerdeniz)⚠️ Mizahi İçerik Uyarısı: Bu bölümde adını anmayıp "kayınbabamız" dediğimiz bir dağ, avcının peşinden kahkahalar atan bir orman, yürüyen bir ağaç ve taşınırken haber verilmezse bomboş kalan evde günlerce ağlayan bir ev iyesi var. Korkmayın, aslında hepsi iyi huylu. Tabii damarlarına basmadığınız sürece.KaynaklarBölümde Öne Çıkan KavramlarBölümler:00:00 İyeler: Evrenin Görünmez Sahipleri05:14 Dağ İyesi: 60 Kahramanı Yenen Altay Han12:15 Yol İyesi: Yoldan Geçerken Saç Yolduran Gelenek17:42 Orman İyesi: Avcıların Korkulu Rüyası Bay Bayanay24:32 Yer İyesi: Toprağın Derinlerindeki Kutsal Ruh28:55 Su İyesi ve Kartaga Mergen Efsanesi33:55 Ateş İyesi (Od Ana): Tütmeyen Ocak Olmaz41:40 Ev İyesi: Evi Terk Ederseniz Ağlayan İye49:15 Karşılaştırmalı Mitoloji: Tolkien'in Entleri ve Genius Loci55:20 Son Söz: Doğayla ve İyelerle Yaşamak