Netspar Podcast Pensioen & Wetenschap

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Deze speciale editie van de podcast publiceren we in de aanloop naar de Pensioen3daagse op 10, 11 en 12 november 2026 en is gehost door Wijzer in geldzaken. Vinden mensen het lastig om met onzekerheid om te gaan? En wat betekent dat voor communicatie over het nieuwe pensioenstelsel? Daarover gaat een nieuwe aflevering van de podcast Pensioen & Wetenschap. Onder leiding van Natalie Kalkhoven, projectleider van de Pensioen3daagse bij Wijzer in geldzaken, gaan Anouk Festjens en Evert Webers met elkaar in gesprek over onze behoefte aan zekerheid en de psychologische reactie op onzekerheid. Festjens is Associate Professor Marketing & Supply Chain Management aan de Universiteit Maastricht. Ze heeft onderzoek gedaan naar hoe je onzekerheid kunt communiceren. Recent verscheen daarover het paper Communicatie van Fluctuerende Pensioenen, dat zij samen schreef met Evert Webers en Niek Hensen, onderzoekers bij APG. Aan de hand van dit en eerder onderzoek noemt Festjens: het tonen van bandbreedtes, het benoemen van verschillende vormen van onzekerheid (zoals kans, uitkomst en tijd), en de belangrijke vraag of je ook kunt benadrukken welk deel van het pensioen wél zeker is. Verder komt aan bod hoe communicatieprofessionals in de pensioensector hiermee omgaan, en welke strategieën het beste werken in de praktijk. Festjens en Webers delen concrete voorbeelden en reflecteren op ervaringen, waaronder het gebruik van de zogeheten AOW-zekerheidsboodschap. Deze aflevering brengt je op de hoogte van actueel onderzoek op het gebied van onzekerheidscommunicatie, met toepasbare inzichten voor iedereen die onzekere pensioenuitkomsten zo goed mogelijk wil uitleggen, zonder het vertrouwen van de deelnemer te verliezen. Verder lezen Het Netspar Industry Paper Communicatie van Fluctuerende Pensioenen van Anouk Festjens, Evert Webers en Niek Hensen De website van de Pensioen3daagse van Wijzer in geldzaken, een landelijke campagne waarin werkgevers, pensioenuitvoerders en pensioenadviseurs in het hele land activiteiten organiseren om werknemers overzicht en inzicht te geven in hun pensioen. Met als doel om mensen een eerste stap te laten zetten om hun pensioenbedrag te bekijken. De publicatie Van pensioenwetenschap naar praktijk (pdf) van Universiteit Maastricht en Wijzer in geldzaken; hierin worden onderzoeksinzichten vertaald naar bruikbare lessen voor professionals in pensioencommunicatie. Het paper How should time estimates be structured to increase customer satisfaction? van Beidi Hu, Celia Gaertig en Berkeley J. Dietvorst in Management Science Het paper Probabilistic ambiguity, outcome ambiguity or both: Does it matter for the decision-maker? van Marielle Brunette, Stéphane Couture en Kene Boun My in Journal of Behavioral and Experimental Economics Het paper Rapidly Diminishing Sensitivity and Discrete Sensitivity: Explaining People’s Sensitivity to Outcomes Across Decisions van Ioannis Evangelidis in Journal of Experimental Psychology: General Het paper Scope Insensitivity and the “Mere Token” Effect van Oleg Urminsky en Ran Kivetz in Journal of Marketing Research

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Freelance journalist Jannie Benedictus gaat in deze podcastserie in gesprek met wetenschappers en mensen uit de praktijk. In deze aflevering gaat gespreksleider Jannie Benedictus in gesprek met Fieke van der Lecq en Onno Steenbeek. Van der Lecq is regeringscommissaris transitie pensioenen en hoogleraar Pensioenmarkten aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Steenbeek is directeur van de afdeling Strategisch Portefeuille Advies van APG Asset Management en hoogleraar Institutioneel Vermogensbeheer aan Tilburg University. Steenbeek stelde recent samen met Eduard Ponds de omvangrijke bundel Het nieuwe pensioenlandschap in Nederland samen. Daarin reflecteren diverse auteurs in veertien hoofdstukken op de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Steenbeek: “We wilden vanuit verschillende invalshoeken naar de wet kijken. Naar de transitie zelf, naar communicatie, naar beleggingsbeleid, naar governance enzovoort.” Volgens hem moet de bundel eerder als reflectie dan als evaluatie worden gezien. Van der Lecq is het daarmee eens. “We hebben nog geen totaalbeeld of we nou inderdaad de verbeteringen hebben kunnen realiseren die met de wet beoogd waren. De wet is nog niet eens helemaal ingevoerd, dus voor een evaluatie is het nog te vroeg.” Steenbeek en Van der Lecq bespreken een aantal van de bijdragen. Zo keek een aantal buitenlandse experts naar het Nederlandse stelsel. De Belgische hoogleraar Yves Stevens stipt in zijn bijdrage aan dat het zwaartepunt verschuift naar het individu en dat die pensioen niet als een systeem ziet. Van der Lecq reageert: “Voordat je het weet, wordt het een klant in plaats van een deelnemer. Daar moet je alert op blijven qua verwachtingsmanagement. Ik denk dat pensioenfondsen in hun communicatie dat wij-gevoel kunnen blijven benadrukken en deelnemers inspraak en zeggenschap geven, zodat ze zich betrokken voelen.” Steenbeek zegt getriggerd te zijn door de veranderde pensioenidentiteit die Stevens voorspelt. “Zitten we op een pad richting echt puur individuele producten? Ik hoop het niet.” Reagerend op een bijdrage over pensioencommunicatie stelt Van der Lecq dat de communicatie in de afgelopen decennia gelukkig al veel eenvoudiger is geworden. Ter illustratie heeft ze een paar pensioenoverzichten uit de administratie van haar moeder meegenomen, gedateerd op begin jaren negentig. “Totaal onbegrijpelijk met allerlei verwijzingen naar tabellen.” Maar er kunnen nog steeds stappen worden gemaakt, vindt ook Steenbeek, die daarbij doelt op communicatie én keuzebegeleiding via een goede keuzearchitectuur. In het slothoofdstuk van de bundel blikken Steenbeek en Ponds vooruit. “De eerste signalen zijn positief. We hebben ook een beetje mazzel gehad doordat financiële markten de wind mee hadden, waardoor fondsen een invaarbonus kunnen uitdelen. Dat doet de transitie geen kwaad. Maar er zijn ook rafelrandjes en vragen die nog openliggen”, zegt Steenbeek. Van der Lecq voegt toe: “Geen enkele wet is volmaakt en compleet. Er zijn altijd situaties die net wat onhandig uitpakken. Het is een levend geheel, er zijn nu alweer gedachten over verbeteringen en dat is natuurlijk prima, maar we gaan hem nu wel eerst even invoeren.” Verder lezen Lees de bundel Het nieuwe pensioenlandschap in Nederland onder redactie van Eduard Ponds en Onno Steenbeek. Auteurs die meewerkten aan de bundel: Gosse Alserda Jori Arts Joyce Augustus-Vonken Cees Harm van den Berg Sebastian Betermier Servaas van Bilsen Dick Boeijen Jan Bonenkamp Cindy Dolkens Rob van den Goorbergh Jorgo Goossens Nine de Graaf Ester Iking Herman Kappelle David Knox Matthijs Kokken Niels Kortleve Erwin Lambrix Erik Lutjens Roel Mehlkopf Alwin Oerlemans Eduard Ponds Rogier Potter van Loon Michael Preisel Alfred Slager Onno Steenbeek Yves Stevens Bas Temme Robert den Toom Ed Westerhout

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Freelance journalist Jannie Benedictus gaat in deze podcastserie in gesprek met wetenschappers en mensen uit de praktijk. In de podcaststudio schuiven dit keer Theo Nijman en Leonne Jansen aan. Jansen is pensioenbestuurder bij FNV en Nijman is emeritus hoogleraar Financiën en pensioenen en voormalig wetenschappelijk directeur van Netspar. Nijman publiceerde recent samen met collega-onderzoekers Sander Muns en Bas Werker het paper Uitkeringen en kosten van partnerpensioen met restitutie. De auteurs zien belangrijke verbeteringen in het partnerpensioen onder de Wet toekomst pensioenen (Wtp), maar signaleren ook een aantal knelpunten, met name als het gaat om overlijden voor pensioendatum. Wie onder de Wtp bij overlijden voor pensioendatum geen werknemer is op het moment van overlijden, heeft in principe geen dekking voor partnerpensioen. Ook kan de hoogte van de levenslange uitkering zeer gevoelig zijn voor de datum van overlijden: net voor of net na de zelf te kiezen pensioendatum. Om dat op te lossen, stellen de auteurs restitutie naar de partner voor. Daarbij blijft het opgebouwde pensioenvermogen over het gedeelte partnerpensioen intact, ook na uitdiensttreding. De extra kosten zijn volgens de auteurs beperkt. Jansen noemt het voorstel sympathiek, maar ziet meer in heldere communicatie. “Je moet duidelijk zijn over wat er niet geregeld is. Dan vind ik ‘er is niks’ een helderder boodschap dan ‘er is iets’. Want wat is iets?” Nijman: “Het klopt dat als je twintig jaar werknemer bent geweest en daarna bijvoorbeeld zelfstandig bent geworden, je met restitutie op de helft uitkomt van wat je had opgebouwd bij een volledige carrière in loondienst. Dat is een probleem, maar het is nog steeds een stuk gunstiger dan helemaal niks.” Nijman is er niet optimistisch over dat ex-werknemers zelf wel een overlijdensrisicoverzekering gaan regelen, en ook Jansen denkt dat er nog wel wat duwtjes nodig zijn. “Wat mij betreft gaan we ieder jaar op Valentijnsdag campagne voeren. Geef je partner geen parfummetje, maar een fatsoenlijk nabestaandenpensioen. We moeten veel meer bewustzijn krijgen over wat er precies voor je partner geregeld is.” Nijman vindt het een leuk idee, maar meent dat je mensen toch actief moet beschermen tegen al te grote risico’s. Nijman hoopt dat pensioenuitvoerders met het paper in de hand het gesprek over nabestaandenpensioen voortzetten en deelnemers waarschuwen voor de grote risico’s in het huidige nabestaandenpensioen. “De ideale oplossing hebben ook wij niet. Maar er zijn zeker alternatieven en het lijkt me verstandig om er nog eens naar te kijken.” Jansen vreest voor verwarring, lager nabestaandenpensioen voor iedereen en voor het feit dat er dan mogelijk weer andere groepen nadeel ondervinden. Ook over de capaciteit van uitvoerders om weer iets nieuws te administreren is ze niet optimistisch. “Maar: áls we iets aanpassen, laten we het dan alsjeblieft bij alle regelingen op dezelfde manier doen. We moeten niet terug naar het ratjetoe dat we hadden. Dat begreep niemand.” Verder lezen Het paper Uitkeringen en kosten van partnerpensioen met restitutie van Sander Muns, Theo Nijman en Bas Werker Het artikel Nieuwe regels kunnen nabestaanden duizenden euro’s pensioen kosten: ’Wie dit niet op tijd regelt, laat partner met flink gat achter’ in de Telegraaf. Theo Nijman geeft in dit artikel een toelichting op de mogelijke gevolgen van het Wtp-partnerpensioen voor pensioendeelnemers.

“Pensioen & Wetenschap” is a podcast by Netspar: the knowledge network connecting academia with the pension and insurance sector. Today, Stefan Zeisberger, chair of this year’s International Pension Workshop (IPW) program committee, engages in conversation with the two keynote speakers of the IPW.  In this episode of the Netspar podcast, we explore what an optimal pension system should look like, drawing on key insights and experiences from the retirement systems of the United States and France. Featured guests Marie Brière (Head of Investor Intelligence & Academic Partnerships at Amundi Investment Institute and Managing Director of Institut Louis Bachelier) and David Laibson (Professor of Economics at Harvard University) utilize their recent academic research to uncover the structural differences and inherent vulnerabilities of both models. While the French approach focuses heavily on collective solidarity through a pay-as-you-go framework, the American system relies more on individual capitalization via 401(k) plans. Both systems exhibit clear drawbacks, ranging from systemic demographic sustainability challenges in Europe to a lack of broad-based and persistent defined contribution wealth formation for citizens in the US.  The central question is how these behavioral and structural insights can guide us toward a more robust pension design. Brière and Laibson outline concrete recommendations for an optimal framework where the benefits of collectivism and individual flexibility reinforce one another. Crucially, recent insights reveal that earlier academic literature advocating for powerful “nudges” is not as straightforward as previously thought, and the effects are sometimes much smaller than anticipated. Ultimately, because individuals struggle with behavioral biases when making long-term, complex financial decisions, Brière and Laibson argue that smart defaults and digital decision tools must very likely be paired with well-designed mandatory elements to effectively secure retirement outcomes.

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. In deze aflevering neemt Koen Aarts de plaats in van gespreksleider Jannie Benedictus. Een aangepaste wet moet een bedrag ineens bij pensionering mogelijk maken. Dat wil zeggen dat werknemers bij pensionering maximaal 10 procent van het pensioenvermogen kunnen opnemen. Dit keuzerecht geldt nog niet en gaat pas in na de goedkeuring van een wetsvoorstel door de Eerste Kamer. Wat zijn de financiële, praktische en juridische consequenties van het bedrag ineens als dit voorstel wordt goedgekeurd? Anja De Waegenaere schreef hierover samen met Herman Kappelle een paper dat in deze podcast wordt besproken. De Waegenaere was professor of Actuarial Science and Accounting aan Tilburg University. In april 2026 kregen we het verdrietige nieuws dat zij is overleden. Kappelle is emeritus bijzonder hoogleraar Fiscaal Pensioenrecht aan de Vrije Universiteit Amsterdam en droeg onder meer bij aan de fiscaal-juridische kaders van het paper, waar ze nog tot het laatst aan heeft gewerkt. Kappelle schuift aan bij gespreksleider Koen Aarts en bespreekt de bevindingen met Michael Visser, senior wetenschappelijk medewerker bij het Nibud. Het uitbetalen van een bedrag ineens kan grote gevolgen hebben voor belastingen en toeslagen. In sommige situaties blijft slechts 20 tot 40 procent van het brutobedrag over, blijkt uit het paper. Tegelijk is het zo dat een pensioenuitvoerder wettelijk verplicht is om de keuzebegeleiding op een goede manier in te vullen, ook bij een keuze voor bedrag ineens. Volgens Kappelle zijn heel veel elementen die hiervoor nodig zijn echter niet bekend bij pensioenuitvoerders. Hun keuzebegeleiding kan daardoor niet volledig zijn. Visser haalt onderzoek van het Nibud aan. Daaruit blijkt dat één op de drie bijna-gepensioneerden interesse heeft in het bedrag ineens. Volgens hem moet de sector kijken naar tooling en andere mogelijkheden om mensen zo goed mogelijk te informeren, of een adviseur inschakelen als dat nodig is. Er zal namelijk een groep zijn die niet bekend is met de risico’s. Visser gaat daarbij in op een tool die het Nibud ontwikkelt als uitkomst van het parlementaire proces, en op wat een dergelijke tool wel of niet kan oplossen. Verder lezen Het paper Keuzebegeleiding bij bedrag ineens van Anja De Waegenaere en Herman Kappelle Een in memoriam van Anja De Waegenaere op de website van Netspar over de belangrijke bijdrage die zij heeft geleverd met haar onderzoek Het onderzoeksrapport Bedrag ineens: een goed idee? van het Nibud uit 2022 Actuele informatie van de Rijksoverheid over het plan van het kabinet over het bedrag ineens bij pensionering

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Freelance journalist Jannie Benedictus gaat in deze podcastserie in gesprek met wetenschappers en mensen uit de praktijk. Aan tafel zitten deze keer Ward Romp en Thomas van Galen. Romp is universitair hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in de macro-economie van pensioenen en vergrijzing. Thomas van Galen is hoofdstrateeg bij Achmea Investment Management. Recent publiceerde Romp samen met vier andere onderzoekers een paper onder de naam Inflatieonzekerheid, rente en stagflatie tijdens de pensioentransitie. Daarin beantwoorden ze de vraag hoe inflatieonzekerheid de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel beïnvloedt. Uit het onderzoek blijkt dat zelfs een relatief kleine inflatieschok van 1 procentpunt grote verschuivingen tussen generaties kan veroorzaken. Een dergelijke schok kan ertoe leiden dat een pensioenfonds buiten de bandbreedtes treedt die zijn vastgesteld om de evenwichtigheid te waarborgen. Pensioenfondsen die nog moeten invaren, zouden zich volgens Romp moeten verdiepen in een bijsturingsstrategie. Fondsen die al over zijn, hebben vooral iets te doen op het terrein van communicatie als het eerste uniform pensioenoverzicht (UPO) wordt uitgestuurd. Van Galen en Romp zijn het erover eens dat toen de transitie begon, de rente als het grote risico werd gepercipieerd; daar zijn veel scenariosets voor beschikbaar gesteld. Van Galen: “Als ik het even platsla, was in de hoofden en harten van mensen inflatie een opgelost probleem uit de vorige eeuw. Maar inflatie is terug van weggeweest en staat boven aan de agenda.” Het gesprek komt ook op de fase ná de transitie, hoe dan met inflatie moet worden omgegaan en welke instrumenten daarvoor beschikbaar zijn. Romp benadrukt dat de Wet toekomst pensioenen (Wtp) een eerder uitzicht op een koopkrachtig pensioen tot doel heeft. Hoe gaan fondsen straks het inflatierisico accommoderen? De onderzoeker wijst erop dat meer inzicht in het inflatiecijfer van Nederlandse ouderen hierbij behulpzaam zou zijn. “Aan welke producten worden zij blootgesteld, wat is hun inflatiemandje?” Tot slot gaat het gesprek over een eerlijke vergelijking met het Financieel Toetsingskader (FTK). “Laten we beginnen met een open gesprek”, zegt Romp. “Inflatie is iets wat ons allen overkomt, dat gebeurt niet alleen onder de Wtp.” Van Galen denkt dat in dat kader een goed begrip van de Wtp cruciaal is. “Inflatierisico is niet afhankelijk van de Wtp of het FTK, maar van de economie en hoe die functioneert. Onder beide stelsels zou je daardoor worden geraakt.” Verder lezen Het paper Inflatieonzekerheid, rente en stagflatie tijdens de pensioentransitie van Ward Romp, Casper van Ewijk, Damiaan Chen en Sebastiaan Bye Uitleg van De Nederlandsche Bank over inflatie en de taak die zij heeft om de prijzen stabiel te houden Nederlandse inflatiecijfers in het Dashboard economie van het Centraal Bureau voor de Statistiek

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Freelance journalist Jannie Benedictus gaat in deze podcastserie in gesprek met wetenschappers en mensen uit de praktijk. In de podcaststudio schuiven dit keer Jelle Lössbroek en Tarik Uçar aan. Lössbroek onderzoekt de pensioensituatie van migranten bij het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en Uçar is uitvoerend bestuurder bij Pensioenfonds Schoonmaak, een fonds waar veel deelnemers een migratieachtergrond hebben. Onlangs publiceerde Lössbroek samen met vier andere onderzoekers het paper Inzicht in de pensioenkloof voor migranten in Nederland. De groep van gepensioneerde migranten in Nederland is groeiende maar tegelijk vrij onzichtbaar in de ogen van veel mensen, weet Lössbroek. Ook Uçar ziet dat mensen, eveneens in de pensioensector, vaak in bubbels leven en bepaalde assumpties hebben. “Het is moeilijk om je in problematiek te verplaatsen die in je eigen directe omgeving niet speelt.” De cijfers leggen het probleem bloot: van de gepensioneerden zonder migratieachtergrond leeft 3 procent onder de armoedegrens, onder westerse migranten is dat percentage 6 procent en voor niet-westerse migranten stijgt het percentage naar maar liefst 40 procent. “Dat is echt aanzienlijk, dat verrast altijd iedereen”, zegt Lössbroek. Uçar legt uit dat zijn deelnemers vaak een groot deel van hun AOW missen en dat onmogelijk kunnen compenseren met tweedepijlerpensioen: de gemiddelde uitkering van Pensioenfonds Schoonmaak is € 1600 bruto per jaar. Het gesprek komt op het paper van Lössbroek. Daarin is geprobeerd om uit alle kennis over de pensioenkloof van migranten een overkoepelende set van verklaringen te destilleren. De belangrijkste aanbeveling is om het aanvraagproces van de aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO) af te schaffen of te vergemakkelijken: de gegevens zijn immers bij de Belastingdienst wel bekend. Van gepensioneerden die recht hebben op het vangnet, vraagt één op de drie het niet aan, zegt Lössbroek. Dat kan onbekendheid zijn, huiver om toeslagen te verliezen of angst om het bedrag ooit terug te moeten betalen. Uçar slaagde er niet in om zijn eigen moeder te bewegen om de AIO aan te vragen. “Ze was bang dat de huurtoeslag verlaagd zou worden en dat kon ik niet uit haar hoofd praten.” Lössbroek en Uçar praten daarnaast over de arbeidsmarktproblematiek en culturele factoren die de pensioenvoorbereiding beïnvloeden. “Nauw contact met familie kan behulpzaam zijn, maar ook een hindernis als mensen bijvoorbeeld hun familie in het land van herkomst willen helpen en daar geld naartoe sturen.” Verder lezen Het paper Inzicht in de pensioenkloof voor migranten in Nederland van Koen Veldman, Jelle Lössbroek, Kène Henkens en Frank van Tubergen Uitleg over de aanvulling vanuit de aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO). Deze is bedoeld voor mensen die in Nederland wonen en een laag inkomen hebben. Bijvoorbeeld omdat ze de geen AOW of geen volledige AOW krijgen.

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Freelance journalist Jannie Benedictus gaat in deze podcastserie in gesprek met wetenschappers en mensen uit de praktijk. De Podcast Pensioen & Wetenschap bespreekt in deze nieuwe aflevering de toereikendheid van Nederlandse pensioenen. Bij gespreksleider Jannie Benedictus schuiven Jim Been en Henk-Jan Wondergem aan. Been is universitair hoofddocent economie aan Universiteit Leiden en Wondergem beleidsmedewerker programmadirectie pensioenen bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Been publiceerde recent het paper De toereikendheid van Nederlandse pensioenen, samen met Cindy Biesenbeek, Marike Knoef, Koen Caminada en Kees Goudswaard. Wondergem was betrokken bij een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO pensioenopbouw) dat gebruikmaakt van dezelfde data. Het pensioen is voor twee derde van de Nederlandse huishoudens toereikend, concludeert het Netspar-paper, maar voor een flink deel afhankelijk van de vierde pijler; met name woningbezit is een belangrijke conditie. “We weten dat het verzilveren van de eigen woning niet makkelijk is”, zegt Been, die de hoop uitspreekt dat daar in de toekomst meer producten voor op de markt komen. Dat die eigen woning er zo toedoet, kan de ongelijkheid tussen gepensioneerde kopers en gepensioneerde huurders doen toenemen. Wondergem stipt aan dat zowel pensioen in de tweede en derde pijler als de eigen woning fiscaal fors worden gefaciliteerd. “Als je beide niet hebt, dan loop je twee enorme boosts mis.” Dankzij de onderzoeken wordt het beeld heterogener en kunnen meer groepen in kaart worden gebracht. Zoals de hogere inkomens. “We zien dat in de IT-sector veel mensen geen adequaat pensioen opbouwen”, zegt Wondergem. “Als jij softwaredeveloper bent en 2,5 keer modaal verdient, dan moet je flink wat bijleggen om dat te vervangen.” Tegelijkertijd kunnen hogere inkomens vaak toe met lagere vervangingsratio’s. Been en Wondergem bespreken in dat kader de robuustheid van de 70%-vuistregel. “Hoge vervangingsratio’s zeggen niet per se heel veel voor lage inkomens. Die hebben misschien wel honderd procent nodig”, zegt Been. Meer inzicht in consumptiedata na pensionering zou kunnen helpen om de vuistregel te verfijnen. Maar, zegt Wondergem, de vuistregel geeft wel een houvast en is nog steeds een goede indicatie.  Ook de positie van andere groepen wordt benoemd, zoals zelfstandigen en migranten. Communicatie en bewustwording zijn hier sleutelwoorden. Voor zelfstandigen door ze te laten zien hoeveel inkomstenbelasting ze extra betalen als ze fiscale faciliteiten laten liggen. Voor migranten om ze te wijzen op de AIO-aanvulling: de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen waar (te) weinig gebruik van wordt gemaakt. Verder lezen Het paper De toereikendheid van Nederlandse pensioenen van Cindy Biesenbeek, Jim Been, Marike Knoef, Koen Caminada en Kees Goudswaard Het Interdepartementaal beleidsonderzoek Pensioenopbouw in balans (IBO pensioenopbouw) op de website van de Rijksoverheid

Pensioen & Wetenschap is een podcast van Netspar: het kennisnetwerk dat wetenschap en pensioen- en verzekeringssector met elkaar verbindt. Jannie Benedictus is de nieuwe gespreksleider van deze podcast. Ze gaat in gesprek met wetenschappers en mensen uit de praktijk. In de podcaststudio schuiven dit keer Marijn Jansen (investment solutions specialist bij Achmea Investment Management) en Gosse Alserda (docent/onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen en beleggingsstrateeg bij Aegon Asset Management) aan. Alserda publiceerde recent samen met Rogier Potter van Loon het paper The Glidepath Puzzle. Hij zag dat lifecycles in de praktijk nogal afwijken van wat theoretisch optimaal zou zijn. Het kan wel wat risicovoller, maar waarom gebeurt dat niet? Hoe is dat ‘gat’ te verklaren, is de vraag die in het paper wordt beantwoord. Alserda legt uit dat de lifecycles die momenteel worden toegepast vaak impliciet rekening houden met gedragsfactoren zoals verliesaversie. Ze leveren echter meer welvaart op wanneer deze factoren expliciet worden gewogen en geïntegreerd in het ontwerpproces. Ook Jansen beschrijft dat verliesaversie een rol speelt aan de bestuurstafel: als uitslagen flink omlaaggaan, dan gaan deelnemers zich zorgen maken en bellen en daar wordt in meer of mindere mate rekening mee gehouden. Om te bepalen hoeveel gewicht je nu exact wilt toekennen aan de factor verliesaversie, kan het risicopreferentieonderzoek behulpzaam zijn. Jansen tekent aan dat dit nog best complex is en erg zal afhangen van een correcte uitvraag en interpretatie. Paradoxaal genoeg zou je vanuit de gedragseconomie zo min mogelijk op je uniform pensioenoverzicht moeten kijken, zegt Alserda, terwijl we tegelijk graag willen dat het pensioenbewustzijn in Nederland toeneemt. Jansen voegt daaraan toe dat rekening houden met verliesaversie een adequaat pensioen nooit in de weg mag zitten. Ook bespreken de twee gasten de timing van het onderzoek, nu veel fondsen de oversteek naar het nieuwe stelsel maken en gaan ze in op het laten vervallen van de leenrestrictie voor jongere deelnemers. Verder lezen Lees meer over de nieuwe gespreksleider Jannie Benedictus Het paper The glidepath puzzle van Gosse Alserda en Rogier Potter van Loon Het in de podcast aangehaalde paper Optimal Portfolio Choice for Long-Horizon Investors with Nontradable Labor Income van Luis Viceira

Brede beleggingsportefeuilles met daarin duizenden aandelen zijn al jarenlang gangbaar bij veel pensioenfondsen en verzekeraars binnen en buiten Nederland. Een vrij recente ontwikkeling in het Nederlandse pensioendomein is dat sommige pensioenuitvoerders vanuit ESG-overwegingen het aantal bedrijven hierin terugbrengen. Een voorbeeld is pensioenfonds Huisarts & Pensioen, met een geconcentreerde portefeuille van 65 bedrijven. Mathijs van Dijk is hoogleraar financiële markten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij vroeg zich af wat de financiële consequenties zijn van zulke geconcentreerde portefeuilles. Samen met Andreas Brøgger en Joren Koëter schreef hij hierover een paper dat dit jaar heel veel aandacht kreeg in de pensioensector. Uit hun bevindingen blijkt dat je voor voldoende risicospreiding meer nodig hebt dan de 30 tot 40 bedrijven die in eerder onderzoek als minimum worden genoemd. Het paper attendeert ook op een nieuw soort concentratierisico: Fear Of Missing Out oftewel FOMO, het risico dat kleine portefeuilles de best presterende aandelen mislopen. Barbara Bleijenbergh is werkzaam bij PME Pensioenfonds. Als strateeg beleggingen adviseert ze het bestuur van het fonds over het beleggingsbeleid. Ze vertelt hoe het fonds uitgaat van een focusportefeuille die per regio is opgesplitst met in totaal 250 bedrijven en daarnaast een bredere ESG-indexportefeuille. Daarbij staan vragen centraal als: waarin willen we beleggen en welke bedrijven zijn toekomstbestendig? Gespreksleider Saskia ter Ellen gaat met Bleijenbergh en Van Dijk in gesprek over de afwegingen bij het samenstellen van een beleggingsportefeuille. Volgens Bleijenbergh kiest PME Pensioenfonds bewust voor een genuanceerde aanpak, die het midden houdt tussen breed en geconcentreerd beleggen. Van Dijk gaat verder in op het FOMO-concentratierisico. Verder lezen Het paper FOMO in Equity Markets? Concentration Risk in (Sustainable) Investing van Andreas Brøgger, Joren Koëter en Mathijs van Dijk op het open-access-onderzoeksplatform SSRN. Dit paper is nog niet gepubliceerd als Netspar Industry Paper. Het in de podcast aangehaalde paper How Many Stocks Make a Diversified Portfolio? van Meir Statman uit 1987, dat 30 tot 40 bedrijven noemt voor een gediversifieerd portfolio, en waarvan Mathijs van Dijk en zijn collega-onderzoekers de bevindingen in hun paper ter discussie stellen.