بین سطر های حقوق | bein satrha

توی این اپیزود، رفتیم سراغ پدیده‌ای به نام «کودک لنگری»؛ پدیده‌ای که در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در مسئله مهاجرت و تابعیت آمریکا تبدیل شده. اما مسئله‌ای که در نگاه اول شاید ارتباط چندانی با حقوق ایران نداشته باشه، در واقع پرسش‌هایی رو پیش روی ما می‌ذاره که به نظام حقوقی خودمون هم مربوط می‌شن.برای بررسی این موضوع، ابتدا سراغ آمریکا رفتیم؛ از اصلاحیه چهاردهم قانون اساسی و پرونده تاریخی ونگ کیم آرک تا اختلاف‌نظرهایی که امروز درباره تابعیت فرزندان مهاجران و پیامدهای اون وجود داره. بعد به ایران برگشتیم و با بررسی قانون سال ۱۳۹۸ درباره تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی، به مسئله کمتر مورد توجهی پرداختیم: اعطای اقامت به پدران غیرایرانی این کودکان.در این مسیر، تلاش کردیم نشون بدیم که چطور دو نظام حقوقی با مبانی متفاوت، ممکنه با مسئله‌ای مشابه مواجه بشن و چطور مطالعه حقوق کشورهای دیگه می‌تونه به شناخت انتقادی ما از قوانین خودمون کمک کنه.اما در نهایت، این اپیزود به پرسشی اساسی‌تر می‌رسه: آیا به رسمیت شناختن حق تابعیت یک کودک، لزوماً باید به معنای اعطای حق اقامت به پدر خارجی او هم باشه؟ و اساساً در مواجهه با مهاجرت، چطور می‌شه میان حقوق بنیادین افراد و ملاحظات اجتماعی و اقتصادی یک کشور تعادل برقرار کرد؟

توی این اپیزود، رفتیم سراغ پرونده مردی که یازده سال از زندگیش رو به خاطر یک محکومیت اشتباه در زندان گذروند؛ از حکم اعدام و حبس طولانی تا جایی که در نهایت بی‌گناهیش ثابت شد و پای مطالبه خسارت از دولت به میان اومد.قدم‌به‌قدم مسیر پرونده رو دنبال کردیم؛ از جبران خسارتهای مادی تا مسئله پیچیده ترِ خسارت معنوی؛ خسارتی که به حیثیت، آرامش روانی و سالهایی از زندگی مربوط میشه که دیگه قابل بازگشت نیست. بعد هم سراغ رأی دادگاه بدوی و تجدیدنظر، تصمیم دیوان عالی کشور و اختلافهایی رفتیم که درباره شیوه جبران چنین خسارتی وجود داره.اما ماجرا فقط درباره یک پرونده نیست. این اپیزود به یک سؤال مهمتر میرسه: وقتی بخشی از عمر و زندگی یک انسان به اشتباه از او گرفته شده، حقوق چطور میتونه خسارتی رو جبران کنه که به سادگی قابل اندازه‌گیری نیست؟ و اصلاً برای چیزی مثل یازده سال زندگیِ ازدست رفته و رنجی که در این سالها تحمیل شده، میشه معیاری برای جبران پیدا کرد؟

توی این اپیزود، رفتیم سراغ داریوش شایگان و کتاب «آسیا در برابر غرب»؛ کتابی که تلاش میکنه تفاوتهای عمیق میان فرهنگ‌های آسیایی و فرهنگ غربی رو بررسی کنه و از خلال این تفاوتها به مسئله ای مهمتر برسه: ما چطور به جهان، انسان و در نهایت به حقوق نگاه می‌کنیم؟در این مسیر، زندگی و آثار شایگان رو هم مرور کردیم؛ از کودکی و تحصیلش در فضایی چندفرهنگی تا آشنایی با زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف، و رسیدنش به جایگاهی که بعدها در مطالعات تطبیقی فرهنگ و اندیشه پیدا کرد.این اپیزود تلاشیه برای اینکه از «آسیا در برابر غرب» عبور کنیم و به یک سوال نزدیک‌تر به خودمون برسیم:حقوقی که امروز باهاش زندگی می‌کنیم، چقدر حاصل فرهنگ و تاریخ خودمونه و چقدر لباسی‌ست که از جای دیگه به تنش کردیم؟

مدتها پیش تصمیم گرفتیم یه برگ درمورد تاریخ های شفاهی حقوق بسازیم. این برگ ضبط هم شد ولی چندین ماه از انتشار آخرین شماره پادکستمون گذشت و به دلایل مختلف منتشر نشد. حالا تصمیم گرفتیم به همون صورت منتشرش کنیم، هرچند نیاز به بروزرسانی داشت. تاریخ شفاهی شناخت دست اول رویدادها و آدمهاست؛ ناگفته هاییکه تو منابع مکتوب نیستند و تو سینه های آدمایی که دستِ اول واقعه ای رو دیدن، میشه پیداشون کرد. تو زمینه حقوقی تلاشهای جالبی برای ثبت و ضبط این تاریخ شفاهی انجام شده. دو تا از تلاشهای خوب حقوقی رو تو این قسمت پادکست بهشون پرداختیم.نکاتی رو هم گفتیم که شاید تو بهترشدن ادامه مسیرشون کمک کنن. امیدواریم که بهانه ای برای مخاطبای علاقه مند برای دنبال کردن این آثار باشه.

«مجدالاسلام کرمانی: از نوش تا نیش عدلیه»تو این برگ رفتیم سراغ یکی از اون آدم‌هایی که اسمش تو تاریخ حقوق ایران کم‌تر از چیزی که باید دیده شده.این‌بار حرف از مجدالاسلام کرمانیه؛ کسی که هم مشروطه‌چی بوده، هم روزنامه‌نگار، هم اصلاح‌طلب، و هم قربانی همون عدلیه‌ای که براش جنگید.از شعر تند و تیزش درباره عدلیه شروع کردیم و بعد قدم‌به‌قدم زندگی و مسیر فکریش رو مرور کردیم؛ از کرمانِ دوره ناصری و درس‌های حوزوی، تا اصفهان و حلقه‌های روشنفکری، تا تهران و ماجراهای پرخطر روزنامه‌نگاریِ پیش از مشروطه.بعد رفتیم سراغ مهم‌ترین کارش: روزنامهٔ محاکمات؛ اولین تلاش جدی برای انتشار گزارش محاکمات در ایران. جایی که برای اولین بار مردم می‌تونستن بفهمن تو دادگاه‌ها چی می‌گذره.تو ادامه، داستان عجیب و درعین‌حال دردناک «شهر خاموشان» رو تعریف کردیم؛ شعری که مجدالاسلام توش تجربهٔ تلخ خودش از یک دعوای حقوقی ده‌ساله رو روایت کرده. روایتی که هم حال‌و‌هوای دستگاه قضایی اون زمان رو نشون میده و هم متأسفانه هنوز بخش‌هایی ازش آشنا و قابل‌لمسه.در پایان هم سری زدیم به ماجرای فرزندان و نوادگانش و ردّی که این خانواده تو حقوق و سیاست ایران گذاشتن.این اپیزود درباره آدمیه که مجذوب عدلیه بود و هم‌زمان قربانی همون‌جا شد؛ و شاید برای همین عنوانش رو گذاشتیم «از نوش تا نیش عدلیه».منابع این اپیزوددامغانی، محمد تقی (1351). «جوانه های حقوق ملی ایران:روزنامه محاکمات و اولین محاکمات»، نشریه حقوق مردم، ش. 27، صص 53-48.دامغانی، محمد تقی (1351). «جوانه های حقوق ملی ایران (2):چهره درخشان اولین وکیل دادگستریدر اولین محاکمه پس از مشروطیت»، نشریه حقوق مردم،ش. 28، صص 57-48.دامغانی، محمد تقی (1352). «جوانه های حقوق ملی ایران:روزنامه محاکمات و اولین محاکمات»، نشریه حقوق مردم، ش. 31، صص 44-37.دامغانی، محمد تقی (1352). «جوانه های حقوق ملی ایران: 4»،نشریه حقوق مردم، ش. 32، صص. 63-58.مجدالاسلام کرمانی، شهر خاموشان، در: آل داود، علی(1400). نخستین کوشش های قانونگذاری در ایران، ج. 3، تهران؛ انتشارات سخن وموقوفات افشار یزدی، چ. 1، صص. 488-408.روزنامه ی محاکمات، شماره های مختلف.

حوادث فوتبالی؛ دو پرده، یک تراژدیدر این اپیزود از پادکست «بین سطرهای حقوق»، به سراغ دو حادثه می‌ریم؛ از فاجعه ورزشگاه آزادی در سال ۱۳۸۴ تا حادثه هیلزبارو در انگلستان — دو روایت مشابه، با دو سرنوشت حقوقی متفاوتپرده‌ی اول در تهران سال ۱۳۸۴ رقم می‌خوره؛ ورزشگاه آزادی، بازی حساس ایران و ژاپن در مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۶.بازی با برد ایران تموم میشه، اما لحظاتی بعد، درهای خروجی بسته می‌مونه و ازدحام مرگباری رخ می‌ده. هفت نفر جانشون رو از دست میدن، ده‌ها نفر مجروح می‌شن و پرونده‌ای باز میشه که هنوز بوی ابهام میده: چه کسی مسئول بود؟ نیروی انتظامی؟ مدیریت ورزشگاه؟ در پرده دوم، می‌ریم سراغ فاجعه هیلزبارو در انگلستان — حادثه‌ای که ده‌ها هوادار فوتبال رو به کام مرگ کشوند. این بار دستگاه قضایی، مجبور شد وارد مساله بشه تا پاسخ این پرسش‌ها رو بده:آیا می‌شه برای درد روحی بازماندگان هم خسارت گرفت؟ آیا غم و شوک روانی هم «زیان» محسوب میشه؟تو این اپیزود، به تفاوت رویکرد دو نظام حقوقی می‌پردازیم؛جایی که در ایران معمولاً نخستین واکنش، شکایت کیفریه — نه برای جبران خسارت، بلکه برای مجازات.در مقابل، در نظام‌های غربی، نگاه بر پایه «مسئولیت مدنی» و «جبران زیان»ه، نه صرفاً «انتقام کیفری».به بهانه‌ی این دو فاجعه، درباره‌ی مفاهیمی مثل سببیت، زیان معنوی، استراتژی دعوا و تفاوت فرهنگ‌های حقوقی حرف می‌زنیم.و در پایان، نگاهی میندازیم به پرونده‌های مشابه در دیگر کشورها.ممنون میشيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر ميكنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.منابع این اپیزود:Elliott, Catherine & Frances Quinn (2017). Tort Law, Pearson 11th ed, pp. 102– 106.گفتگو با عبدالصمد خرمشاهی، در: ایمانی، عباس و دیگران(1403). تاریخ شفاهی وکالت در ایران، تهران؛ نشر ثالث. ماجرای فاجعه ورزشگاه آزادی در: شرقایسنا.BBC

حق؛ مفهومی بنیادین اما نه مطلقتوی این اپیزود پادکست بین سطرهای حقوق به معرفی و بررسی کتاب جدید آیت‌الله محقق داماد با عنوان «نظریه ممنوعیت سوءاستفاده از حق» می‌پردازیم؛این کتاب در پنج بخش تنظیم شده و به پرسشی اساسی پاسخ میده:آیا صاحب حق می‌تواند بدون هیچ محدودیتی آن را اعمال کند یا جایی باید مرز و حدیقفی برای اجرای حق قائل شد؟نویسنده ابتدا مفاهیم «حق» و «سوءاستفاده» رو تبیین میکنه و مشخص میکنه که معیار سوءاستفاده از حق ذهنی نیست، بلکه عینیه. در ادامه با اشاره به آیات، روایات و قواعد فقهی مثل «لاضرر و لاضرار» به تبیین دیدگاه اسلامی می‌پردازه.تو فصل بعد، سه معیار شناخته‌شده در نظام‌های حقوقی غربی ـ قصد اضرار، تقصیر در اعمال حق و غایت اجتماعی حق‌ها ـ بررسی می‌شه و مقایسه‌ای با معیارهای فقه اسلامی صورت می‌گیره.اما این اپیزود،صرفاً معرفی کتاب نیست؛ بلکه نکاتی هم در ارزیابی کتاب داره. از جمله باید به تمرکز زیاد نویسنده‌ها روی مباحث فقهی و رجالی، بیشتر از آنچه عنوان کتاب القا میکنه، اشاره کنیم. همینطور اینکه خطاهای قابل‌تاملی مثل بی‌توجهی به نسخ قوانین یا ترجمه‌های غیردقیق از متون لاتین و عربی تو کتاب دیده میشه.ممنون میشيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر ميكنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.

برگ بیست‌وچهارم: توهم بزرگ لیبرالیسمی که به صلح ختم نمیشه.سلام!این اپیزود کمی با برگ‌های قبلی متفاوته.سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، خیلی‌هامون با صدای انفجار از خواب پریدیم. تجاوز اسرائیل به خاک کشورمون واقعیتی تلخ بود که باعث شد این بار، نه سراغ یک متن حقوقی، بلکه سراغ یک کتاب مهم در حوزه‌ی روابط بین‌الملل برم. کتابی که شاید کمک کنه کمی عمیق‌تر بفهمیم چرا جهان، با همه شعارهای صلح‌طلبانه‌اش، هنوز این‌قدر پر از جنگه.این برگ درباره‌ی کتاب «توهم بزرگ؛ رویاهای لیبرال و واقعیت‌های بین‌الملل» نوشته‌ی جان میرشایمره.توی این اپیزود، چهار ایده‌ی اصلی این کتاب رو بررسی می‌کنیم:اینکه چطور آمریکا تلاش کرده لیبرالیسم رو با ابزارهای مختلف گسترش بده (هژمونی لیبرال)چطور لیبرالیسم به ضد خودش تبدیل شده و با شعار آزادی، خودش ناقض آزادی‌ها شده.اینکه لیبرالیسم بدون ملی‌گرایی امکان‌پذیر نیستو اینکه رئالیسم، درست‌ترین پارادایم برای فهم روابط بین‌الملله.ولی ماجرا فقط تحلیل سیاست بین‌الملل نیست.در ادامه، سعی کردیم این نگاه واقع‌گرایانه رو وارد دنیای حقوق خودمون کنیم.از تابعیت و موازنه قوا در دوران قاجار گرفته تا نقدهایی بر تدوین قانون مدنی و تفکیک بین دو نوع لیبرالیسم (کلاسیک و ترقی‌خواه).این برگ تلاشیه برای اینکه ببینیم «حقوق» فقط مجموعه‌ای از ماده‌/قانون‌ها نیست؛ بلکه می‌تونه بازتابی از جهان‌بینی یا پیش‌انگاره‌هامون باشه و گاهی لازمه از قاب دیگه‌ای—مثل رئالیسم سیاسی—بهش نگاه کنیم.کانال تلگرام برای دسترسی به منابع:https://t.me/beinsatrhaلیست برای مطالعه بیشتر:جان رالز، نظریه‌ای درباب عدالت، ترجمه مرتضی نوری، نشر مرکز.دسترسی به نشر مرکز از طرق این لینکفردریش فون هایک، قانون، قانونگذاری و آزادی، ترجمه مهشید معیری و موسی غنی‌نژاد، انتشارات دنیای اقتصاد.دسترسی به نشر دنیای اقتصاد از طریق این لینک

«جنگ است اسماعیل، جنگ استو اسماعیل­‌ها به­‌راستی ذبح می­شوندو ستاره­ای در آسمانِ زمینِ ما نیستکه نیافتاده باشد»-رضا براهنی- برای همه­‌مان پیش‌­آمده: گاهی احساساتی‌هستند چنان عمیق که نمی­توانی در کلمات بریزی­شان. برای من همیشه حس به میهن، به‌ایران این­گونه بوده. دقیق­‌تر بنویسم: برای «ما» حس به ایران این­گونه است. روزها و شب­ های سختی گذشت، هم بر ما وهم بر وطن. با این همه هنوز بر سردر این سرا استوار ایستاده‌­ایم. به‌­سان همیشه توشه­‌ای جز امید بر دوش نداریم و چه داشته‌­ای از این بهتر. پیش از دست اندازی بیگانه به خاک­مان،برگ دیگری از پادکست بین سطرهای حقوق آماده انتشار بود ولی چنین نشد. اکنون تصمیم گرفتیم بی‌­آن­که تغییری در آن بدهیم، به همان صورت منتشرش کنیم تا شاید در برگ­‌های بعد به بین سطرهای این حادثه بپردازیم. تا آن زمان، تصدق همه­تان.  5 تیرماه 1404منابع این اپیزود:روایت عجیب مدیرعامل دیوار از مواجه با یک قاضی، قابل دسترسی در: < https://www.aparat.com/v/xuqi1k9>Australia's Shame - ABC 4 Corners July 2016, available at:

در این اپیزود به بررسی موضوع «تنقیح قوانین» در ایران می‌پردازیم. منظور از تنقیح، پالایش قوانین از مواد تکراری، منسوخ و نامعتبره تا فقط قوانین معتبر و لازم‌الاجرا باقی بمونن.در ابتدا، از ضرورت این کار حرف میزنیم: وجود قوانین زیاد، تودرتو و گاهی متناقض، باعث شده که حتی قضات هم گاهی به اشتباه به قانونی استناد کنن که دیگه اعتبار نداره.بعد از اون، تاریخچه‌ای از تنقیح قوانین در ایران رو شرح میدیم؛ از دهه ۴۰ شمسی تا به امروز، و تلاش‌هایی که برای شبیه‌سازی مدل‌های خارجی مثل نظام حقوقی فرانسه انجام شده رو با هم می‌بینیم.در ادامه، روند گام‌به‌گام تنقیح در ایران رو بررسی می‌کنیم.در بخش پایانی اپیزود هم به برخی چالش‌های مهم می‌پردازیم؛ مثل مرز باریک بین «تنقیح» و «تفسیر»، نقش بافت تاریخی و اجتماعی قوانین، و محدودیت‌های فعلی استفاده از هوش مصنوعی در این فرآیند.همچنین، اشاره می‌کنیم که تنقیح قوانین اگرچه یک کار فنی به نظر می‌رسه، اما تاثیرات عمیقی در شفافیت، کارایی و عدالت حقوقی داره.ممنون می‌شيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر می‌كنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.دسترسی هاکانال تلگرام بین سطر ها برای دسترسی به منابع و موسیقی هاصحبت های رئیس مرکز پژوهش های مجلسسخنرانی کامل دکتر مهدی مهدی زادهمنابع پیشنهاداپیزود برای مطالعهبیشتر:الموتیان، ابوالفضل (1389). مقدمه ای بر اصول و قواعد تنقیح قوانین:مصاحبه با اساتید و صاحبنظران، تهران؛ مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.آقایی طوق، مسلم (1398). «حلقه مفقوده نظام تدوین و تنقیح قوانین وومقررات کشور»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 83، ش. 106. آقایی طوق، مسلم (1396). «نگاهی مفهوم شناختی به تدوین قوانین و تفکیک آناز تنقیح»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 47، ش. 1.پژوهشکده حقوقی شهر دانش، سرگذشت تدوین و تنقیح قوانین و مقررات در ایران،قابل دسترسی در: صحبتهای آقای بابک نگاهداری، قابل دسترسی در: