Znak na głos

Średnio spędzamy w niej aż 80 tys. godzin, a mimo to rzadko poddajemy ją egzystencjalnej refleksji, dopóki nie zostaniemy przyparci do muru prostym pytaniem: „czy lubisz to, co robisz?”.Praca – dla jednych to spełnianie marzeń, dla innych siermiężna konieczność, którą bez większej straty (oprócz wypłaty!) mógłby zastąpić prosty algorytm. Jak zmienia Ciebie: daje drogę do samorealizacji, czy raczej prowadzi w pułapki bezwzględnego za*ierdolu, w którym zdrowy podział czasu pracy i odpoczynku zanika?W najnowszym odcinku „Polowania na Idee” Karol Kleczka i Michał Jędrzejek analizują napięcie między ambicjami moralnymi, a brutalną koniecznością opłacenia rachunków. Zastanawiają się, dlaczego zawody o największym znaczeniu społecznym – te oparte na opiece i relacji – są systemowo czynione niewidzialnymi i najsłabiej opłacanymi. Pytają na czym polega fenomen bullshit jobs, czyli prac bez sensu, których istnienie domaga się jednak ciągłego usprawiedliwienia.Wyruszamy w intelektualną podróż przez głośne diagnozy Davida Graebera o zjawisku „g*ówno wartych” prac, po matematyczny pragmatyzm ruchu efektywnego altruizmu spod znaku „80,000 Hours”. Szukamy nadziei w „pracy emocjonalnej” i nowym paradygmacie wspólnotowości, dowartościowując pracę opiekuńczą. Zastanawiamy się jak odkryć, w którym momencie twoja praca traci sens – i ten moment być może wyprzedzić.Spis treści:(01:45) Praca jako tożsamość(10:47) Co tworzy dobrą pracę?(23:08) Jakie prace są "bez sensu"?(42:30) Niewidzialne etaty i praca opiekuńcza(49:54) Bardzo potrzebna utopiaW odcinku wspominamy poniższe lektury:- felieton Karola Kleczki z lutowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/mniej-mailowania-wiecej-gadania/- https://80000hours.org/- Jonathan Crary, 24/7. Późny kapitalizm i celowość snu, tłum. D. Żukowski, Kraków 2022.- Wiesławiec Deluxe, Każda praca hańbi. Pozdrowienia z późnego kapitalizmu, Kraków 2022.- Olga Gitkiewicz, Co się stało z naszą pracą, „Znak”, wrzesień 2025,https://www.miesiecznik.znak.com.pl/co-sie-stalo-z-nasza-praca/- David Graeber, Praca bez sensu. Teoria, tłum. M. Denderski, Warszawa 2019.- David Graeber, The Revolt of The Caring Classes [w:] Ultimate Hidden Truth of the World. Essays, New York 2024.- Jan Lucassen, Historia pracy. Nowe dzieje ludzkości, tłum. T. Markiewka, Kraków 2023.- Rose Hackman, Praca emocjonalna. Jak niewidzialna praca kształtuje nasze życie i jak poznać się na własnej sile, tłum. A. Paszkowska, Warszawa 2025.- Zuzanna Kowalczyk, Czy jesteśmy swoją pracą, „Pismo”, maj 2024 r.,https://magazynpismo.pl/idee/esej/czy-jestesmy-swoja-praca-zuzanna-kowalczyk/- Will McAskill, Doing Good Better, New York 2015.Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo.Inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany.W drugim odcinku spotkałem się z Adrianem Wolnym, programistą i ekspertem wizji maszynowej, który uzyskał doktorat na prestiżowym Uniwersytecie w Heidelbergu w Niemczech, a następnie kilka lat pracował badawczo na EMBL-u, czyli w najbardziej zaawansowanym laboratorium biologii molekularnej w Europie. Dziś mieszka w Berlinie i jest członkiem grupy szukającej leków na raka dla firmy farmaceutycznej Bayer.Przyglądamy się roli sztucznej inteligencji w badaniach naukowych, głównie jej wykorzystaniu w pracy nad rozwojem nowych leków. Dyskutujemy o obawach, jakie wiążą się z AI, np. w jakich zadaniach możesz zastąpić człowieka? Zastanawiamy się nad moralnym aspektem naszej pracy, a więc czy przynosi ona komuś pożytek. I oczywiście, jak w każdym odcinku „Czerdziestolatka”, sprawdzamy, co pozwala odpocząć od pracy i dobrze funkcjonować.Krótkie wyjaśnienie: w naszej rozmowie stosujemy momentami uproszczenia, np. używając słowa „rak” jako skrótu dla chorób nowotworowych. Nie zawsze jest to ścisłe z punktu widzenia onkologii, ale pozwalało zachować płynność rozmowy. Spis treści:(03:10) Czym jest wizja maszynowa?(05:45) Jak AI wykorzystywana jest w naukach biologicznych?(09:29) Jakie są możliwe ścieżki rozwoju programisty w dobie AI?(14:30) Sztuczne inteligencja wykorzystana do rozwoju leków(20:26) Czy maszyny zastąpią patomorfologów?(24:23) Jakich leków na raka możemy się spodziewać?(26:50) Kwestia „ciężaru wiedzy” i wyzwania w komunikowaniu odkryć naukowych(31:28) Jak sztuczna inteligencja przyspiesza programowanie i w jakich zadaniach możesz zastąpić informatyka lub tłumacza?(40:31) Ambicja moralna: czy nasza praca przynosi jakieś pożytki innym ludziom?(42:50) Czy wiek to tylko liczba? Przeszkody i pożytki z życiowego doświadczenia(47:55) Co pozwala odpocząć od pracy i dobrze funkcjonować?Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje - i rozmowy o tytułach, o których wkrótce będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces.Z końcem stycznia w USA ukazała się najnowsza książka Georga Saundersa. „Vigil” to druga powieść w dorobku tego pisarza. Pierwsza, „Lincoln w Bardo”, została nagrodzona Bookerem. „Vigil” — powieść w tłumaczeniu Agi Zano, ukaże się w Polsce jesienią nakładem Wydawnictwa Znak — to rodzaj literackiego ostrzeżenia. Nie jest to jednak rodzaj radykalnej satyry, do której pisarz przyzwyczaił nas w ostatnich latach. W nowej powieści Saunders ponownie zabiera nas do świata, w którym kluczowym momentem życia okazuje się sama śmierć. O książce rozmawiamy z Justyną Sobolewską.Po literaturę, i to nie byle jaką, sięgnęli też Anka i Wilhelm Sasnalowie. Ich najnowszy film, „Człowiek do wszystkiego”, to przeniesiona na ekran opowieść Roberta Walsera o człowieku zniewolonym. Joseph Marti jest jak guzik na luźnej nitce, to typ bohatera nieważnego — funkcjonującego gdzieś na obrzeżach rzeczywistości. Co się stanie, gdy osoba o takiej kondycji zdoła w końcu nitkę zerwać? O filmie rozmawiamy wraz z twórcami w krakowskiej pracowni Wilhelma Sasnala. Na gruncie sztuki zaglądamy do warszawskiej Zachęty. W trakcie prób udaje się nam porozmawiać z Ewą Chomicką, jedną z kuratorek instalacji „Języki z wody”, jaka zostanie w tym roku zaprezentowana w ramach Pawilonu Polskiego na 61. Biennale Sztuki w Wenecji. Projekt eksploruje język migowy oraz dźwięki wydawane przez wieloryby. Instalacja stworzona przez Bognę Burską i Daniela Kotowskiego to rodzaj artystycznego poszukiwania godności na gruncie języków — choć niekoniecznie tych, którymi większość przywykła komunikować się na co dzień. W odcinku:(01:35) Justyna Sobolewska i najnowsza powieść George'a Saundersa(17:05) Anka i Wilhelm Sasnalowie o „Człowieku do wszystkiego”, czyli filmowej adaptacji Roberta Walsera(35:50) Ewa Chomicka, kuratorka instalacji „Języki z wody”, o dziele, które zaprezentuje w Pawilonie Polskim na 61. Biennale Sztuki w WenecjiDźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

„Rozmawiamy o wszystkim. O przeszłości, naszych szczęśliwych chwilach, a także o wielkiej niewiadomej, która nas czeka. Pytamy: jak to będzie? Czy coś przetrwa poza ciałem? Czasami mój ukochany mówi do mnie: »Będę czekał na ciebie po drugiej stronie«”Całość przeczytasz tutaj 👉⁠https://www.miesiecznik.znak.com.pl/jak-te-kwiaty/⁠Tekst przeczytała dla Was: Małgorzata DzięciołowskaŚledźcie nasze profile w social mediach, już wkrótce więcej niespodzianek audio⁠https://www.instagram.com/miesiecznik_znak⁠⁠https://www.facebook.com/miesiecznik.znak⁠⁠https://www.linkedin.com/company/miesiecznik-znak/

„Dawny aparat inwigilacji, choć jego pole manipulacji było szerokie, skupiał się na utrzymaniu władzy i na kontroli obywatela w relacji z państwem. Dzisiejszy nadzór ingeruje w to, co najbardziej osobiste. »Nic« do ukrycia nie jest pustką – to rezerwuar niepewności, ryzyka, kontrowersji czy kreatywności. To przestrzeń ex nihilo, w której możemy popełniać błędy bez świadków” - pisze Krzysztof Kornas w styczniowym numerze Miesięcznika „Znak”.Całość przeczytasz tutaj 👉https://www.miesiecznik.znak.com.pl/nic-do-ukrycia/Tekst przeczytała dla Was: Katarzyna NiedzielskaŚledźcie nasze profile w social mediach, już wkrótce więcej niespodzianek audiohttps://www.instagram.com/miesiecznik_znakhttps://www.facebook.com/miesiecznik.znakhttps://www.linkedin.com/company/miesiecznik-znak/

Czy sprowadzenie dziecka na świat w obliczu katastrofy klimatycznej jest niemoralne? Dlaczego tak rzadko pytamy o powody zostania rodzicem, uznając to za „biologiczną oczywistość”? W czym decyzja o rodzicielstwie przypomina przemianę w wampira? I jak pomóc dzieciom w nauce „wielkich cnót”, by nie stały się zakładnikami lęku przed życiem?Rodzicielstwo – dla jednych najwyższa forma bezinteresownej miłości, dla innych projektowanie własnych lęków na kogoś, kto nie mógł wyrazić zgody na istnienie. W najnowszym odcinku „Polowania na Idee” Karol Kleczka i Michał Jędrzejek z perspektywy ojców i filozofów przyglądają się tej prawdopodobnie najważniejszej decyzji w życiu. Nie tylko dla dziecka, lecz również dla ciebie.Wyruszamy w podróż od radykalnego pesymizmu Davida Benatara, przez koncepcje doświadczeń transformujących Laurie Ann Paul, aż po poruszające i budujące teksty Natalii Ginzburg czy Karla Ovego Knausgårda.Spis treści:(00:55) Co się udało milenialsom?(05:28) Dlaczego zdecydowaliście się na dziecko?(23:55) Antynatalizm, czyli czy lepiej bez dzieci(38:10) Jak to jest być wampirem(49:46) Małe (i wielkie) cnoty, pisarskie inspiracje i ulubiona komedia romantyczna MichałaW odcinku wspominamy poniższe lektury:- felieton Michała Jędrzejka ze styczniowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/jak-to-jest-byc-wampirem/- David Benatar, Najlepiej – nie urodzić się. Zaistnienie jako krzywda, tłum. P. Gołębiowski, Kraków 2023.- Marc Boutavant, Astrid Desbordes, Polcia i Helcia. Wielka przygoda, tłum. J. Mulczyk-Skarżyński, Warszawa 2018.- Michael Chabon, Pops. Fatherhood in pieces, London-New York 2018- Natalia Ginzburg, Małe cnoty, tłum. W. Korzeniecka, Warszawa 2025- Lucy Jones, Jak rodzi się matka, „Znak”, sierpień 2025 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/matczynienie-wstep/- Karl Ove Knausgaard, cykl Cztery pory roku, tłum. M. Skoczko-Nakielska, Kraków 2016-2017- Karl Ove Knausgaard w rozmowie z Karolem Kleczką, Moje dzieci nie należą do mnie, "Znak", styczeń 2025, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/moje-dzieci-nie-naleza-do-mnie/- Saul Kripke, Nazywanie a konieczność, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa 2021- Alicja Neumann-Karpińska, Doświadczenie transformujące w ujęciu Laurie A. Paul, „Analiza i Egzystencja”, 2025 (71)- Christine Overall, Why Have Children? The Ethical Debate, Cambridge-London 2012- L. A. Paul, Transformative Experience, Oxford 2014- Joshua Rothman, Nie urodzić się wcale, „Znak”, styczeń 2020 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/benatar-nie-urodzic-sie-wcale/- Maurice Sendak, Tam, gdzie żyją dzikie stwory, tłum. J. Jedryas, Warszawa 2014- Agata Sikora, Lepiej by nie? Dylematy rozmnażania, „Znak”, styczeń 2025 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/lepiej-by-nie-dylematy-rozmnazania/- Mikołaj Starzyński, Przeciw złudzeniom. Antynatalizm i jego argumenty, „Znak”, styczeń 2020 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/przeciw-zludzeniom-antynatalizm-i-jego-argumenty/Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. Inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany.Z Mirą Marcinów, pisarką, filozofką, psycholożką, autorką książek m.in. „Bezmatek” i „Historia polskiego szaleństwa”, wykładowczynią w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, próbujemy rozstrzygnąć, gdzie lepiej inwestować energię: w pracę nad sobą czy w zmianę świata?Dyskutujemy o pożytkach z prowadzenia dziennika ikonfrontowania się ze sobą, gdy miało się 6, 17 czy 28 lat. Szukamy momentów, które nas zmieniły i czym różnią się od tego, co wyobrażaliśmy sobie, gdy byliśmy młodsi. O tym, dlaczego w żadnym wieku nie wolno odmawiać sobie spełniania marzeń, nawet jeśli to podróż dookoła świata. I wreszcie – zastanawiamy się, jak z przytupem i sensem celebrować 40-ste i inne cezury wiekowe. Krótki spis treści:(00:02) Postanowienia noworoczne – czy to ma sens?(00:07) Co zmieniać: siebie czy świat?(00:22) O sprawczości i akceptacji tego, co od nas niezależne(00:33) Czy mając 6, 17 czy 40 lat jesteśmy wciąż tą samą osobą?(00:55) Jak z przytupem i sensem celebrować 40 i inne cezury wiekowe?

„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje - i rozmowy o tytułach, o których wkrótce będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces.Jednym ze słów roku w polskim środowisku literackim został„Tęczon”, jak przyjęło się mówić o wydaniu poprawionego tłumaczenia monumentalnej „Tęczy grawitacji” Thomasa Pynchona. 88-letni pisarz, jeden z najważniejszych przedstawicieli amerykańskiej awangardy XX wieku, po 12 latach powraca z nową powieścią. Książkę „Shadow ticket” przekłada obecnie na język polski Piotr Siemion. Na czym polega fenomen pisarski Pynchona i co jego najnowsza książka, powieść o narodzinach dyktatury, mówi nam o współczesności?Kryzys dotyka również tożsamość europejską. Na początku stycznia w warszawskim Nowym Teatrze odbędzie się premiera „Europy” w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego. W nowej sztuce reżyser bada problem odpowiedzialności i winy, zakorzeniając nowożytne konflikty w tradycji tragedii greckiej. Na co dziś pozwala taka optyka i do jakiej Europy zabiera nas Warlikowski? Temat niesprawiedliwości, ale i kluczowe pytanie o to, w jakim miejscu swojej historii znalazł się dziś feminizm, znalazły się w centrum wystawy „Miasto Kobiet”, jaka zainaugurowała kolejny rok działalności Muzeum Sztuki Nowoczesnej. W „Mieście kobiet” można usłyszeć głosy i perspektywy, które odnoszą się do znanych i ugruntowanych tematów badawczych związanych ze sztuką tworzoną przez artystki, ale także pytają, czy feminizm musi wymyślać współczesny świat na nowo - i o kogo tak naprawdę walczą dziś artystki?W odcinku:(00:43) Piotr Siemion opowiada o Thomasie Pynchonie #Pynchon(18:01) dramaturg Piotr Gruszczyński o „Europie” Krzysztofa Warlikowskiego #Warlikowski(28:14) kuratorki Michalina Sablik i Vera Zalutskaya o „Mieście Kobiet” w MSNDźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Czy zdarzyło się Wam uczestniczyć w Wigilii tylko ze względu na kogoś bliskiego? Jak w święta poczuć się jak w domu niezależnie od tego czy się wierzy, czy nie? Dlaczego się w nie angażować, chociaż towarzyszący im konsumpcyjny przepych może przytłaczać? Czy w świecie zdominowanym przez narcyzm rytuał może uczyć bliskości?Rytuały - powtarzalne gesty, których nie potrafimy racjonalnie wyjaśnić, czy techniki zadomowienia? W świątecznym odcinku "Polowania na Idee" zapraszamy w podróż od śląskiego wigilijnego stołu, przez eseje Byung-Chul Hana i Ludwiga Wittgensteina, aż po poruszające przemyślenia Nicka Cave’a. Dowiedz się, jak rytuały stabilizują nasze życie i stają się potrzebnymi narzędziami w coraz bardziej wyobcowanym świecie.Spis treści dla leniwców:(00:25) Czy odwiedził cię Święty Mikołaj?(02:49) Święta niewierzących(17:15) Rytuał, czyli wspólnota bez słów(29:10) Czy da się w pojedynkę? Prywatne rytuały(42:40) Jak świętować bez nadmiaru?W odcinku wspominamy poniższe lektury:Felieton Karola Kleczki z grudniowego ZNAKu, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/Siymiyniotka/Julian Barnes, Nie ma się czego bać, tłum. J. Kabat, Warszawa 2024.Nick Cave, Red Hand Files, https://www.theredhandfiles.com/detached-myself-from-religion/Byung-Chul Han, Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Warszawa 2022.Byung-Chul Han, Duch nadziei i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Warszawa 2025.Roy Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, tłum. A. Musiał, T. Sikora, A. Szyjewski, Kraków 2007.Juan Jose Saer, Pasierb, tłum. B. Jaroszuk, Warszawa 2024.Dimitris Xylagatas, Rytuały. Pozornie bezsensowne działania, które nadają życiu sens, tłum. N. Sztorc, Poznań 2023.Ludwig Wittgenstein, Uwagi o Złotej gałęzi Frazera, tł. A. Orzechowski, Warszawa 1998.Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Czy dobra rozmowa to talent, sztuka, czy może filozoficzna dyscyplina? Co odróżnia rozmowę, która nas wciąga, od takiej, która tylko zapełnia ciszę? Michał Jędrzejek i Karol Kleczka dyskutują, czy w codziennych pogawędkach da się ukryć wielkie idee - i jak nie utknąć w rozmowach o pogodzie, bolących zębach czy planach na wakacje. Czy można rozmawiać o ludziach i wydarzeniach tak, by nie zgubiły się w tym sens, refleksja i głębia?Od Sokratesa, przez paryskie salony, po Eleanor Roosevelt i Davida Bohma, od plotek po dialog - ten odcinek pokazuje, jak małymi pytaniami otworzyć drogę do wielkich tematów.Wstęp do odcinka znajdziesz w felietonie Michała https://www.miesiecznik.znak.com.pl/o-czym-rozmawiac/Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk