Nunarsuup avannaanit ilisimasat

Nunatsinni isumaginninnermi politikki Steven Arnfjordip ukiorpaalunni ilisimatusarfigaa, pingaartumik inuit inuiaqatigiinni katataasimasut sammisarisarlugit. Nunatsinni ineriartupiloorneq aamma atugarissaarnermik tunngaveqarnermi inuiaqatigiit immikkoortiterneqarsimanerat paasisaqarfigiuk aamma Inunnguaq oqitsuinnaanngitsunik aqqusaagaqartoq tusagaqarfigalugu.Peqataasut: Steven Arnfjord, inuiaqatigiilerinermi Ilisimatusarfimmi ilisimatooq; Inunnguaq Lund. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Timit paniinnarnikut nunatsinneersut ukiuni 100-ngajanni USA-meereerlutik 2024-mi Københavnimiilerput. Taakku suneqassanersut suli aalajangerneqanngilaq. Kujataani Uunartumi ilivitoqaannut utertinneqassappat imaluunniit Nuummi saqqummersinneqassappat?Uunartumukaqatigisigut, timillu paniinnarnikut pillugit innuttaasut oqaluttuaat tusarlugit. Ilisimatusartuttaaq ilivitoqqani sulinerat paasisaqarfigisinnaavat.Peqataasut: Henning Matthiesen, Danmarkimi Nationalmuseetimi ilisimatusartuuneq; Christian Koch Madsen, Danmarkimi Nationalmuseetimi aamma Nunatta Katersugaasivia Allagaateqarfianilu itsarnisarsiooq aamma ilisimatusartuuneq; Frederik Fuuja Larsen, Nunatta Katersugaasivia Allagaateqarfianilu aqutsisoq aamma itsarnisarsiooq; Aggu Josvasen. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Kujataani Uunartup qeqertaata ilaani immikkuullarissunik ilivitoqarpassuaqarpoq. Timit paniinnarnikut tassangaanneersut amerikamiup ilisimasassarsiortup 1929-mi aallarullugit USA-mukaappai. Timit paniinnarnikut qeqertamut nassaarineqarfiannukarnitsinni peqatigisigut, inuillu tassani inuusimasut toqusimasullu pillugit taakku ilivitoqqat qanoq oqaluttuassartaqarnersut tusagaqarfigalugu.Peqataasut: Christian Koch Madsen, Danmarkimi Nationalmuseetimi aamma Nunatta Katersugaasivia Allagaateqarfianilu itsarnisarsiooq ilisimatusartuunerlu; Poul Baltzer Heide, nunap qanoq innera immikkut sammisaralugu itsarnisarsiooq; Frederik Fuuja Larsen, Nunatta Katersugaasiviani aqutsisoq. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Kingornussisaat qaqutigoortoq naggueqatigiinni inunniinnaq takussaasoq diabetesimut, pualavallaarnermut kolesteroleqarpallaarnermullu siunissami nakorsaasiorsinnaanissamut iluaqutaaratarsinnaavoq. Nitta Lyberth Mørchip kaagisoreeraangami, mamakujuttutoreeraangami Faxe Konditoreeraangamilu sooq iluaalliulertarnini ilisimatusartoqarneratigut paasivaa. Ilisimasaqalernerullu nunatsinni innuttaasunut iluaqutaanissaa taassuma neriuutigaa. Peqataasut: Marit Eika Jørgensen, Inuunerissavik Steno Kalaallit Nunaanni nakorsaq pisortaq aamma Ilisimatusarfimmi Syddansk Universitetimilu professori; Nitta Lyberth Mørch, Ilisimatusarfimmi ilinniartitsisoq. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Coronap tuniluunnera nunarsuup annersaani unittusititsisoq, nunatsinni pissutsit oqinnerulaarput. Coronap nunatsinni qanoq anigorneqarsimanera pillugu nakorsaq ph.d-lu Mie Møller ilisimatusarpoq. Peqataasut: Mie Møller, nakorsaq aamma Ilisimatusarfimmi Københavns Universitetimilu ph.d.; Helle Berg; Johanne Heinrich Halsøe; Jens Halsøe.  Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Tunumi innuttaasut timiminni PFAS-eqarnerpaasut, ilisimatusartut misissuinerminni paasinikuuaat. Akoorutissat toqunartut puisineersuullutillu nannuneersuupput, taakkulu piniagassat Issittumi inuit inuuniarnerannut ukiuni tuusintilikkuutaani tunngaviliissuupput. Nunarsuarmili suliffissuaqarfiit mingutsitsinerisa kingunerisaanik uumasut piniagassat inunnut pinngortitamullu kinguneqarnerlupput.     Peqataasut: Christian Sonne, Aarhus Universitetimi professori; Scoresby Hammeken (Inuuta), Ittoqqortoormiini piniartoq; Lone Madsen, meeqqerivik Paarsisor-mi aqutsisoq. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Qimmeq qimuttoq nunatsinni kulturikkut qitiulluinnarpoq, qanorli ittorpiaanera eqqarsarnartoqarsinnaavoq. Amaqqunut qanoq assingutigiva, aamma qanorpiaq oqaluttuassartaqarpa? Ilisimatusartut marluk piniartut oqaluttuaat aamma DNA-nik misissuinerit aallaavigalugit paasisaqarput.Peqataasut: Manumina Lund Jensen, Issittumi ilisimatusarnermi ph.d., Ilisimatusarfik; Mikkel Holgwe Strander Sinding, Pinngortitaleriffimmi ilisimatusartuuneq gamma Københavns Universitetimi lektori.  Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Naggueqatigiit inuit DNA-vat immikkuullarilluinnartuuvoq. Kalaallit inuiaqatigiit sananeqaataat ilisimatusartunit mississuiffigineqaqqammerpoq, nutaanillu paasisaqartoqarluni. Tamanna kalaallinut kingornuttakkanik nappaateqartunut katsorsarneqarnerannut iluaqutaalluarsinnaavoq.Peqataasut: Anders Albrechtsen, Københavns Universitetimi Biologisk Institutimi ilisimatooq; Jytte Lindskov Jacobsen, Nuummi Inuunerissaavik Stenomi immikkoortortami peqqissaasoq. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

Nunarsuarmi pissutsit allanngoriartupiloorput! USA-p, Kinap Ruslandillu anneruniunnerat Issittumi malunnarpoq. Naalagaaffissuit pissaaneqarniunneranni nunarput kiffaanngissuseqarnerorusuleraluttuinnarpoq. Nammineq oqartussaassuseqarniarnerup nunallu pissaanilissuit akornanni oqimaaqatigiisitsiniarneq imaannanngitsoq aamma Kalaallit Nunaata siunissami sunik sorsuuteqassanera pillugu Sara Olsvigip apersorneqarnera tusaarnaarsinnaavat. Peqataasut: Sara Olsvig, issittumi ilisimatusarnermi ph.d., Ilisimatusarfik; Rasmus Leander Nielsen, lektori aamma nunanut allanut sillimaniarnermullu sammisaqarfiusumi Nasiffimmi aqutsisoq, Ilisimatusarfik. Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.

1728-mi kunngiusoq arnanik angutinillu 100-it ikinnerunngitsunik ilisimasassarsiortitsilluni Kalaallit Nunaannukartitsivoq. Taakku aallartitat nunatsinni skandinaviamiorpalaartumik inuuffiusumik tunngaviliiartornissaat siunertaavoq. Akerleriinnerilli, erngunnerit, nakuusernerit tiinganerillu pissutigalugit pilersaarutinik ajalusoortitsipput. Sorpassuit ajutoormata ilisimasassarsiorneq inunnut kinguneqarnerloqaaq.  Aallakaatitassiortut: Mads Malik Fuglsang Holm aamma Nathan Kreutzmann.Attavissaq: [email protected] podcastimi tapiisuuvoq.