The Review

Το «ΝΑΖΑ» ξεκίνησε θριαμβευτικά από το Φεστιβάλ Βενετίας, αποσπώντας το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής. Οι δυο σκηνοθέτες, που μαζί με τους Παλαιστίνιους Μπάσελ Άντρα και Χαμντάν Μπαλάλ είχαν υπογράψει το ντοκιμαντέρ «Καμία άλλη γη» το οποίο βραβεύτηκε με το Όσκαρ ντοκιμαντέρ του 2025–, επιμένουν να στρέφουν την κάμερά τους στα αρνητικά της ίδιας της πατρίδας τους· αυτήν τη φορά στον πόλεμο στη Γάζα, τη στιγμή που ο όρος «γενοκτονία» πάει να επικρατήσει και ο Νετανιάχου κατηγορείται από το Διεθνές Δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου και κατά της ανθρωπότητας.Οι Άμπραχαμ και Ζορ εξασφάλισαν 24 πληροφοριοδότες από τις μυστικές υπηρεσίες και τον ισραηλινό στρατό, οι οποίοι, φυσικά με καλυμμένα ή αλλοιωμένα πρόσωπα και φωνές, ξετυλίγουν απλά και πειστικά όλα τα βήματα που οδηγούν στην ανεύρεση στόχων στη Γάζα: κτιρίων προς κατεδάφιση και μαχητών προς εξολόθρευση. Μαζί με αυτά, φυσικά, χάνονται και άμαχοι, ανάμεσά τους πολλά παιδιά. Σε αυτές τις παράπλευρες απώλειες παραπέμπει και το ισραηλινό ακρωνύμιο ΝΑΖΑ.Στις ταράτσες του Τελ Αβίβ, ενώ οβίδες προερχόμενες από τη Γάζα διασχίζουν τον νυχτερινό ουρανό και σε απόσταση εξήντα χιλιομέτρων η σφαγή των Παλαιστινίων συνεχίζεται ανεμπόδιστα, οι 24 πληροφοριοδότες, με διαφορετικό ο καθένας επίπεδο ενοχών, ηθικών προβληματισμών αλλά και πίστης στο έργο τους, αφηγούνται στην κάμερα μια ανατριχιαστική ιστορία που ωστόσο δεν είναι άγνωστη. Έγκυρα ξένα έντυπα (ΝΥΤ, «Guardian» κ.λπ.) είχαν αποκαλύψει ότι οι ισραηλινές, προηγμένες τεχνολογικά μέθοδοι έκαναν χρήση AI.Ο Σιαμάκ Ετεμάντι, Ιρανός γεννημένος στην Τεχεράνη που ζει στην Ελλάδα περίπου τέσσερις δεκαετίες, είναι ένας καταξιωμένος κινηματογραφιστής fiction και ντοκιμαντέρ. Στο πόντκαστ της LiFO εκφράζει τον θαυμασμό του για το θάρρος και τη δύναμη των δυο Ισραηλινών σκηνοθετών του «ΝΑΖΑ», που μέσα σε συνθήκες οργής, πένθους και πόλωσης αποφάσισαν να γυρίσουν μια ταινία, η οποία εξόργισε την ισραηλινή κυβέρνηση – «προδότες» τους αποκαλεί ο Νετανιάχου.Συγχρόνως, και καθώς η κουβέντα ανοίγει, πηγαίνοντας από το ΝΑΖΑ και τη Γάζα στο εξίσου πολωμένο και με τεράστια προβλήματα (και αιματοχυσίες) Ιράν των μουλάδων, ο Ετεμάντι μιλά και για την προσωπική του στάση απέναντι στα ντοκιμαντέρ που θίγουν ανάλογες συγκρούσεις και θηριωδίες.Το «ΝΑΖΑ» προβάλλεται στην «Όπερα» και στον «Δαναό» στην Αθήνα και στο «Ολύμπιον» στη Θεσσαλονίκη. Από την επόμενη εβδομάδα θα συνεχίσει με ευρύτερη διανομή.   

Το έκανε πάλι το θαύμα του ο Πάβελ Παβλικόφσκι, κι ας του έκοψε το βραβείο σκηνοθεσίας στη μέση το Φεστιβάλ των Καννών. Ο φοβερός και πολυβραβευμένος Πολωνός σκηνοθέτης (έχει βραβευθεί με Οσκαρ για την «Ida» στην κατηγορία της Ξένης Ταινίας) επιστρέφει στις κινηματογραφικές αίθουσες οκτώ χρόνια μετά το «Cold War» με την «Πατρίδα» («Fatherland»), μεταφέροντάς μας στη μεταπολεμική Ευρώπη του Ψυχρού Πολέμου. Ένα μάθημα σκηνοθετικής και πνευματικής ισορροπίας και τόλμης.Ο Παβλικόφσκι για πρώτη φορά εμπνέεται από πραγματικά πρόσωπα, και μάλιστα από τον κορυφαίο Γερμανό νομπελίστα συγγραφέα Τόμας Μαν. Ο σκηνοθέτης, βασισμένος σε λίγες σελίδες της έξοχης μυθοπλαστικής βιογραφίας του Τόμας Μαν «Ο Μάγος» του Κολμ Τόιμπιν (εκδ. Ίκαρος), αφηγείται, με κάποια ελευθερία, το σύντομο ταξίδι του αυτοεξόριστου στις ΗΠΑ, φανατικού αντιναζιστή νομπελίστα παρέα με την κόρη του Έρικα, στη Γερμανία του 1949.Ο Βαρλικόφσκι στηρίζεται στο κατακτημένο σκηνοθετικό του ύφος (μαυρόασπρη φωτογραφία, ακαδημαϊκό-τετράγωνο κάδρο, απόλυτος μινιμαλισμός και λιτότητα) για να πει μια ιστορία, μπορεί επίκαιρη, μπορεί και όχι, για απώλειες, χαμένες πατρίδες, τραυματισμένες οικογένειες, διχασμένες χώρες και δογματικές ιδεολογίες. Μέσα σε μιάμιση μόνο ώρα, με ελάχιστες αλλά γεμάτες βάρος και σημασία ιστορίες και στηριγμένος σε τρεις τεράστιες ερμηνείες, του Χανς Τσίσλερ (Τόμας Μαν), της λατρεμένης των σινεφίλ Σάντρα Χίλερ (Έρικα Μαν) και του Άουγκουστ Ντιλ (Κλάους Μαν), θυμίζει, ταράζει και συγκινεί.Μπορεί η Γερμανία που γνώριζε ο Τόμας Μαν να μην υπάρχει πια, διαλυμένη από τα ίδια της τα εγκλήματα και έναν καινούργιο, χωρισμένο στα δύο κόσμο, αλλά η τέχνη της αναπνέει. Και είναι αυτό μια κάποια ελπίδα. Για την ίδια τότε. Για μας σήμερα. 

Ο Κριστιάν Μουνγκίου, ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς του σύγχρονου ρουμανικού κινηματογράφου, επιστρέφει με μια τολμηρή ταινία που προκάλεσε έντονες συζητήσεις στις Κάννες και απέσπασε την ύψιστη τιμή από την Κριτική Επιτροπή που είχε πρόεδρο τον Παρκ Τσαν-γουκ. Δεκαεννέα χρόνια μετά τον Χρυσό Φοίνικα για το «4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 μέρες», ο σκηνοθέτης στρέφει αυτήν τη φορά το βλέμμα του στο νορβηγικό σύστημα κοινωνικών υπηρεσιών και στα όρια της φιλελεύθερης κοινωνίας.   Στο επίκεντρο βρίσκεται μια πολύτεκνη, βαθιά θρησκευόμενη ρουμανική οικογένεια που μετακομίζει σε μια ειδυλλιακή πόλη της Νορβηγίας. Παρά τη θερμή υποδοχή που της επιφυλάσσεται, δεν αργεί να ξεσπάσει κρίση όταν οι αυστηρές θρησκευτικές της αντιλήψεις συγκρούονται με τις αξίες της τοπικής κοινωνίας. Μια καθηγήτρια εντοπίζει ύποπτους μώλωπες στην έφηβη κόρη, οι κοινωνικές υπηρεσίες επεμβαίνουν άμεσα, απομακρύνουν τα πέντε παιδιά και κατηγορούν τους γονείς για κακοποίηση, οδηγώντας την οικογένεια στη διάλυση. Ο Σεμπάστιαν Σταν ξεχωρίζει στον ρόλο του πατέρα, ενώ η Ρενάτε Ρέινσβε δίνει μια εξίσου δυνατή ερμηνεία ως μητέρα. Βασισμένος σε πραγματικά γεγονότα, ο Μουνγκίου στήνει ένα καθηλωτικό δικαστικό δράμα που θέτει δύσκολα ερωτήματα: πού τελειώνει η προστασία των παιδιών και πού αρχίζει η προκατάληψη απέναντι σε διαφορετικές κοσμοθεωρίες; Χωρίς εύκολες απαντήσεις, η ταινία εξερευνά τη σύγκρουση μεταξύ της ατομικής πίστης και των αξιών μιας σύγχρονης, φιλελεύθερης κοινωνίας, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο της κοινωνικής πόλωσης και την ανάγκη για ουσιαστική κατανόηση της διαφορετικότητας. Με τη χαρακτηριστική λιτότητα και τη σκηνοθετική ακρίβεια που τον διακρίνει, ο Μουνγκίου αποφεύγει τις εύκολες απαντήσεις και αφήνει τον θεατή να κρίνει μόνος του. Το αποτέλεσμα είναι μια προκλητική, βαθιά ανθρώπινη ταινία που συνεχίζει να απασχολεί και μετά την προβολή της. Με τη χαρακτηριστική λιτότητα και τη σκηνοθετική ακρίβεια που τον διακρίνει, ο Μουνγκίου αποφεύγει τις εύκολες απαντήσεις και αφήνει τον θεατή να κρίνει μόνος του. Το αποτέλεσμα είναι μια προκλητική, βαθιά ανθρώπινη ταινία που συνεχίζει να απασχολεί και μετά την προβολή της.

Όσα κι αν είχαν διαρρεύσει για την πολυαναμενόμενη υπερπαραγωγή, τίποτα δεν προμήνυε,ούτε για τον πιο φανατικότου Νόλαν, που ξέρει τις εμμονές του σκηνοθέτη απ’ έξω και ανακατωτά, το εύρος και το βάθος του κινηματογραφικού του Οδυσσέα. Καλό είναι να δείτε την ταινία, αν, βέβαια, καταφέρετε να βρείτε εισιτήριο, σε μια ελληνική αίθουσα IMAX. Μετά, θα καταλάβετε.  Tι να πρωτοσχολιάσει κανείς; Τις ερμηνείες; Ναι, ο Ματ Ντέιμον τα σπάει. Τα τέρατα που του ρίχνει ο Ποσειδών (απών, βεβαια, από την ταινία) στο διάβα του, τον Πολύφημο, τη Σκύλλα καιτη Χάρυβδη, τις Σειρήνες κ.λπ.; Όλα στη θέση τους και χωρίς πολλούς εντυπωσιασμούς. Την κατάβαση του Οδυσσέα στον Άδη; Ανατριχιαστική. Το αίμα που έχυσε ο Οδυσσέας στην Τροία, αλλά και στην Ιθάκη;  Βέβαια, Έλληνες είμαστε, κάπως τον ξέρουμε τον Ομηρό μας ή, έστω, τον ξεσκονίσαμε εν όψει της ταινίας, άρα κάποια ζητηματάκια τα έχουμε με τον Νόλαν (εμείς και κορυφαίοι ξένοι φιλόλογοι, διαβάστε, για παράδειγμα, τη συνέντευξη του Ντάνιελ Μέντελσον στη LiFO). Μήπως ο σκηνοθέτης παραγείωσε τον ομηρικό κόσμο ώστε να μοιάζει με τον δικό μας; Μήπως ο Οδυσσέας του παραέχει σύγχρονες αγωνίες και ενοχές; Αλλά, γιατί όχι; Με αφορμή αυτά και άλλα πολλά συζητούν στο πόντκαστ η Βένα Γεωργακοπούλου και ο Ελληνο-αλβανός σκηνοθέτης Νεριτάν Ζιντζιρία. Που μας το ’κρυψε, αλλά την επόμενη μέρα της ηχογράφησης έγινε γνωστή η ιστορική είδηση ότι η πρώτη τηλεοπτική σειρά που αποφάσισε να χρηματοδοτήσει το Eurimages είναι δική του («Και οι νεκροί ας θαψουν τους νεκρούς τους»). 

Τον λατρεύουν και τον απεχθάνονται. Έχει μανιώδεις θαυμαστές και ορκισμένους αρνητές. Ούτε καν οι ίδιοι οι συμπατριώτες του δεν τον αποδέχονται πλήρως, είναι πολύ... Δυτικός για τα γούστα του λογοτεχνικού γιαπωνέζικου κατεστημένου: οι σελίδες του είναι γεμάτες τζαζ και αμερικανική κουλτούρα (ταινίες και βιβλία), ακόμα και τα γιαπωνέζικά του είναι απλά, χωρίς το βάρος της παράδοσης.    Κι όμως, ο Χαρούκι Μουρακάμι, 77 χρονών πια, έχει κατακτήσει περισσότερο από κάθε άλλον Ιάπωνα συγγραφέα το παγκόσμιο κοινό, με τίτλους θρυλικούς: «Νορβηγικό Δάσος», «Ο Κάφκα στην ακτή», «Το κουρδιστό πουλί». Φτιάχνει κόσμους μαγικούς και σουρεαλιστικούς, όπου τα πάντα μπορεί να συμβούν κι ας μην έχουν και μεγάλο νόημα. Με μια πρόζα απλή, σχεδόν φλατ, που δεν αποξενώνει τον αναγνώστη.      Στο νέο του μυθιστόρημα, «Η πόλη και τα αβέβαια τείχη της», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, κάνει πάλι το θαύμα του: ένας εφηβικός έρωτας κρατάει χρόνια, ακόμα κι όταν το κορίτσι εξαφανίζεται. Το αγόρι, μετά από δεκαετίες μοναξιάς και θλίψης, συνεχίζει να την αναζητά και την ξαναβρίσκει σε έναν άλλο κόσμο, σε μια πόλη όπου οι άνθρωποι δεν γερνάνε, δεν έχουν σκιές, και τείχη ψηλά τους αποκόβουν από την πραγματικότητα – και να ήταν μόνο αυτό. Ο ερωτοχτυπημένος ήρωας του Μουρακάμι έχει ένα πλούσιο ρεπερτόριο υπερφυσικών εμπειριών: ακόμα κι όταν ξεφεύγει από την Πόλη με τα Τείχη, λόγου χάρη, συναντά ένα φιλικό σοφό φάντασμα. Και την ίδια στιγμή, μέσα σ’ αυτόν τον οίστρο της φαντασίας, υπάρχει χώρος για την πραγματικότητα, την απλή ανθρώπινη καθημερινότητα, την επαρχιακή, ορεινή πανέμορφη Ιαπωνία, πατήματα αναγκαία για την εκτόξευση του αναγνώστη σε άλλες διαστάσεις.    Τι περισσότερο να θέλει κανείς από ένα βιβλίο για το καλοκαίρι του; 

Ο «Ξένος» κυκλοφόρησε το 1942, είκοσι χρόνια πριν από την απελευθέρωση της Αλγερίας από τη γαλλική αποικιοκρατία. Ο νομπελίστας συγγραφέας, γεννημένος στη χώρα και λάτρης της, δημιουργεί έναν ήρωα, τον Γάλλο Μερσό, κάτοικο Αλγερίου, υπάλληλο σε εταιρεία, που δολοφονεί με πέντε σφαίρες, χωρίς κίνητρο, πάθος ή πρόθεση, έναν νεαρό Αραβα σε μια παραλία, κάτω από τον εκτυφλωτικό ήλιο. Το βιβλίο και η ταινία,με τον έξοχο Μπενζαμέν Βουαζάν στον κεντρικό ρόλο, ακολουθούν τη ζωή του Μερσό, πριν και μετά τη δολοφονία.Αποστασιοποιημένος, αδιάφορος,κυνικός απέναντι στα ανθρώπινα, αποδεχόμενος τα πάντα, ακόμα και τις πιο βάρβαρες συμπεριφορές των στενών του φίλων, μπορεί να μην έχυσε ούτε ένα δάκρυ στην κηδεία της μητέρας του, μπορούσε,όμως, να αντλεί απόλαυση και ευτυχία από τον έρωτα της όμορφης Μαρί, τη φύση, τη θάλασσα. Κεντρικό σημείο βιβλίου και ταινίας είναι, φυσικά, η φυλάκισή του, η δίκη και η καταδίκη του σε θάνατο. Κι εκεί,μέσα στο κελί, ο απαθής Μερσό επιτέλους εκρήγνυται, εκφράζεται, ανθεί. Στις σκέψεις και στα λόγια του (κυρίως στη σύγκρουσή του με τον ιερέα της φυλακής) διατυπώνει τη θέση του απέναντι στη ζωή και το παράλογό της, εν όψει της κοινής καταδίκης μας, του θανάτου. Νιώθει αυτό το παράλογο, χωρίς να ενδίδει στην απελπισία. Ο Οζόν, πιστός στο βιβλίο, μαγεμένος από τον δύσκολο ήρωα του Καμί, αποτυπώνει ένα Αλγέρι που μας γυρίζει πίσω στη δεκαετία του ’30, κάνει όμως κι ένα σύγχρονο σχόλιο: αναπτύσσει τους ρόλους των Αράβων και,κυρίως, δίνει επιτέλους ένα όνομα στο θύμα, Μούσα,σε αντίθεση με τον Καμί, που μόνο ως «Αραβα» τον αναφέρει, προκαλώντας τότε και τώρα ενόχληση και κατηγορίες για ρατσισμό. Το όνομα τού το έδωσε πριν από λίγα χρόνια το βιβλίο του κορυφαίου Αλγερινούσυγγραφέα Καμέλ Νταούντ «Μερσό, ο άλλος Ξένος», που γνώρισε παγκόσμια επιτυχία.

Η «Λυσιστράτη» από το Ηρώδειο κατευθύνεται και προς τον Λυκαβηττό (15 Ιουλίου). Είναι ήδη από τις μεγάλες επιτυχίες του καλοκαιριού, πράγμα καθόλου τυχαίο. Ο Σταμάτης Κραουνάκης φλέρταρε με το έργο από καιρό. Μην ξεχνάμε πόσα τραγούδια του από τη θρυλική παράσταση του Βουτσινά με τον Λάκη Λαζόπουλο το καλοκαίρι του 1986 έγιναν εν μια νυκτί σουξέ, και τα τραγουδούσαμε στις παρέες και τα χορεύαμε στα ξενυχτάδικα.   Είναι αλήθεια ότι και στην «ξεκαρδιστική όπερα» «Λυσιστράτη» το μέγα ατού είναι η μουσική που έγραψε ο Κραουνάκης. Ένα ποτάμι έμπνευσης και κεφιού, ένας οίστρος μελωδικός που υπηρετείται με τον καλύτερο τρόπο από όλους τους ερμηνευτές, με κορυφαία τη Λένα Ουζουνίδου στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο Κραουνάκης κρατάει τις βασικές γραμμές της κωμωδίας του Αριστοφάνη (Αθηναίοι και Σπαρτιάτες εν μέσω του Πελοποννησιακού Πολέμου αλληλοεξοντώνονται και οι γυναίκες προχωρούν σε αποχή από το σεξ για να τους πείσουν να υπογράψουν ειρήνη), αλλά προσθέτει προσωπικές πινελιές, αφηγηματικές, πολιτικές, φιλοσοφικές.    Η δικιά του «Λυσιστράτη», σε αντίθεση με αυτήν του Αριστοφάνη, έχει στοιχεία ταυτότητας, ιστορία, ερωτικό παρελθόν (με τον Πρόβουλο, για παράδειγμα). Η δικιά του «Λυσιστράτη» διανύει τον χρόνο, από το 411 π.Χ., οπότε γράφτηκε και ανέβηκε η κωμωδία, μέχρι την Αθήνα του 2026. Η δικιά του «Λυσιστράτη» δεν μαζεύει γύρω της μόνο γυναίκες των δύο εμπόλεμων στρατοπέδων αλλά απλώνει το μήνυμά της σε όλο τον κόσμο. Η δικιά του «Λυσιστράτη» έχει τρελό χιούμορ, αλλά και συναίσθημα και μελαγχολία. Έχει και τη Δήμητρα Γαλάνη σε έναν νέο ρόλο, της Παλλάδας Αθηνάς, και σε ένα καταπληκτικό τραγούδι. Θα τη θυμόμαστε την παράσταση αυτή; Έχει εκτός από μουσικό και θεατρικό ενδιαφέρον; Καιρός για κουβέντα. 

Κάποιους ενόχλησε η σειρά «Στο Χιλιοστό»: «Είναι καιρός τώρα, που ο Τσίπρας έκανε νέο κόμμα, να ξαναθυμόμαστε δημοψηφίσματα, κλειστές τράπεζες και τρίτα μνημόνια;». Πάρα πολλοί, όμως, κόλλησαν στην τηλεόρασή τους και ξαναέζησαν με την ψυχή στο στόμα όχι μόνο τα γεγονότα μετά την εκλογή Τσίπρα τον Ιανουάριο του 2015 αλλά και όσα συνέβησαν πριν από αυτήν. Την κατάσταση που μας οδήγησε το 2010 στα μνημόνια (τον δανεισμό με σκληρούς όρους λιτότητας και μεταρρυθμίσεων από Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), δηλαδή τα άθλια δημοσιονομικά μας, που μας στέρησαν ολοκληρωτικά την πρόσβαση στις αγορές. Εκείνο το καλοκαίρι, το 2015, όπως βλέπουμε στο ντοκιμαντέρ και διαβάζουμε στο ήδη πασίγνωστο βιβλίο «Η τελευταία μπλόφα» των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού, οι απίθανες υποσχέσεις του πρωθυπουργού Τσίπρα (κατάργηση των μνημονίων «με ένα νόμο κι ένα άρθρο») αλλά και οι χειρισμοί του «ριζοσπάστη κομμουνιστή» υπουργού Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη οδήγησαν τη χώρα σε αδιέξοδο, φέρνοντάς την ένα βήμα πριν από το Grexit. Το ντοκιμαντέρ των δυο γυναικών, ανταποκριτριών τότε στις Βρυξέλλες, παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια τη διαδρομή του Τσίπρα προς την «κωλοτούμπα», τον «έντιμο συμβιβασμό», ήτοι την υπογραφή και από αυτόν ενός τρίτου μνημονίου. Μιλούν σχεδόν όλοι οι πρωταγωνιστές, Έλληνες και ξένοι, εκτός από τον Τσίπρα, τον Βαρουφάκη και τον Τόμσεν, από τον Ντομινίκ Στρος-Καν και τον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ μέχρι τον Γιάννη Στουρνάρα και τη Ζωή Κωνσταντοπούλου. Πότε σαν θρίλερ, πότε σαν σουρεαλιστική κωμωδία, πότε σαν ταινία φρίκης, αυτή η σειρά ντοκιμαντέρ είναι μια πραγματικά ζωντανή, απαραίτητη και υψηλή δημοσιογραφική έρευνα, η οποία δεν στερείται ούτε το μέτρο ούτε την αντικειμενική ματιά. 

Ο Αλμοδόβαρ μπήκε στις ζωές μας ορμητικά τη δεκαετία του ’80, παρέμεινε ασυγκράτητος και επέβαλε τον «περιθωριακό» κόσμο του –ένα πολύχρωμο, τολμηρό, δραματικό, εξωφρενικό queer σύμπαν– σε όλο τον πλανήτη. Έγινε ο πιο δημοφιλής Ισπανός σκηνοθέτης διεθνώς, χρησιμοποίησε το μελόδραμα, το νουάρ, τη μουσική, και δεν σταμάτησε να τονίζει την ισπανική ιδιαιτερότητα και καταγωγή του. Οι ταινίες του γέμισαν τις αίθουσες με λαϊκό, μικροαστικό κοινό που δεν το εχθρευόταν. Αυτός που είχε την οικογένεια (παραδοσιακή και καινούργια) στο κέντρο των ιστοριών του· που η Ισπανίδα μητέρα (αλλά και κάθε μητέρα) δεν έλειπε από καμιά ταινία του. Ανέδειξε φοβερούς ηθοποιούς, γυναίκες οι περισσότερες, αλλά και άνδρες. Αν η προηγούμενη ταινία του, το «Διπλανό δωμάτιο», είχε ως θέμα της τον θάνατο και την ελευθερία επιλογής της στιγμής και του τρόπου με τον οποίον αυτός θα επέλθει, οι «Πικρές Γιορτές» επιστρέφουν σε ένα μάλλον προσφιλές του θέμα: πώς η ζωή του σκηνοθέτη περνάει στις ταινίες του. Οι Γάλλοι προτίμησαν να της αποδώσουν τον χαρακτηρισμό «αυτομυθοπλασία», μια λέξη που τα λέει όλα. Η ταινία, όμως, δεν φιλοσοφεί ούτε θεωρητικολογεί· είναι ένας ερεθιστικός και ελκυστικός κινηματογραφικός κόσμος με ήρωα έναν σκηνοθέτη που γράφει ένα σενάριο, κατακλέβοντας τις ζωές των γύρω του. Δυο παράλληλες ιστορίες, πραγματικότητα και μυθοπλασία, που κομψά και σοφά μπλέκονται, μέχρι να καταλήξουν σε μια εξαίσια κλιμάκωση. Ο Αλμοδόβαρ ξεγυμνώνει τις δημιουργικές του εμμονές και ενοχές και η ειλικρίνειά του είναι συγκινητική.

1966. Η Καρέζη έχει ήδη πίσω της την ταινία «Δις Διευθυντής», με την οποία εγκαινίασε ένα νέο γυναικείο πρότυπο, πιο χειραφετημένο και ανεξάρτητο από αυτό των κοριτσιών που πρόβαλλε ο κινηματογράφος της εποχής. Και πάει για μία ακόμα τεράστια επιτυχία, πάλι σε σενάριο των Ασημάκη Γιαλαμά - Κώστα Πρετεντέρη, πάλι με σκηνοθέτη τον Ντίνο Δημόπουλο, με συμπρωταγωνιστές τους Μπάρκουλη και Παπαγιαννόπουλο.  «Τζένη Τζένη», Σπέτσες: Από τη μια οι εφοπλιστές που έχουν συνηθίσει να περνάει το δικό τους και θέλουν να βγει σώνει και καλά βουλευτής ο άσχετος ανιψιός τους Νίκος Μαντάς. Και από την άλλη ο ντόπιος κομματάρχης που επιβάλλει κάθε φορά τον δικό του υποψήφιο, τον Γκόρτσο, τον άνθρωπο του λαού. Πώς λέμε δεξιά-αντιδεξιά; Κάπως έτσι. Και στη μέση η Τζένη, κόρη του κομματάρχη, πανέξυπνη, μορφωμένη, όμορφη και φιλόδοξη φοιτήτρια Φιλοσοφικής, που μπλέκει σε μια ίντριγκα κάνοντας έναν λευκό γάμο με τον Νίκο, ώστε να τον βγάλει ο μπαμπάς της βουλευτή. Κι ύστερα έρχεται ο έρωτας…  Ο Νίκος Καραθάνος, γεμάτος αίσθημα, αγάπη για το πρωτότυπο υλικό και την παλιά Ελλάδα αλλά έχοντας και συνείδηση των δυσκολιών μετέφερε την ταινία στο σανίδι με μεγάλα ονόματα: Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Χρήστος Λούλης, Κώστας Μπερικόπουλος, Χάρις Αλεξίου, Ζέτα Μακρυπούλια, Ιωάννα Μαυρέα, Άγγελος Παπαδημητρίου. Κράτησε για τον εαυτό του τον ρόλο του κομματάρχη Κοσμά Σκούταρη, δηλαδή του Διονύση Παπαγιαννόπουλου, στον οποίο μετατόπισε το κέντρο βάρους της οπτικής του. Σ’ αυτήν τη «Τζένη Τζένη» του 2026 οι Σπέτσες δεν είναι τόσο φωτεινές, ο κόσμος δεν είναι τόσο καλοσχηματισμένος και σαφής, τα περιγράμματα λιώνουν, τα εκκλησάκια στριφογυρίζουν, οι θείες μπορεί να είναι θείοι, οι πλούσιοι δεν είναι καλοκάγαθοι σικ, αλλά κακόγουστοι killers. Όμως, το ζεϊμπέκικο της ερωτευμένης Τζένης μπορεί και σήμερα να σε απογειώσει. Κάπως έτσι μια ταινία του 1966, που την έχουμε δει δεκάδες φορές και θα την ξαναδούμε άλλες τόσες, αποκτά νέα ζωή, αφού έργα σαν αυτό των Ασημάκη-Γιαλαμά δεν εξαντλούνται ποτέ.