LIFO POLITICS

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να επηρεάσει μια εκλογική αναμέτρηση πριν καν φτάσουμε στην κάλπη; Πόσο άραγε οι ΑΙ εφαρμογές μπορεί να κατευθύνουν, ακόμα και να χειραγωγήσουν τις πολιτικές εξελίξεις μιας χώρας ή μιας ενότητας χωρών όπως είναι η ΕΕ; Ποιος και πώς μπορεί να ελέγξει τα deepfakes, τα bots και τις οργανωμένες επιχειρήσεις ψηφιακής παραπληροφόρησης και επιπλέον, ποιος εγγυάται ότι η μάχη κατά των fake news δεν θα γίνει άλλοθι για τον έλεγχο της δημόσιας συζήτησης ή τον περιορισμό της πολιτικής κριτικής;Σε μια εποχή «πονηρή» και ένα τοπίο πολυσύνθετο όπου οι αλγόριθμοι αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη δύναμη στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, η προστασία μιας δημοκρατίας περνά δίχως άλλο και από την ψηφιακή της «θωράκιση». Έρευνες που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην ιστοσελίδα της διαΝΕΟσις επιβεβαιώνουν την αυξανόμενη ανησυχία των πολιτών για τις ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις της ΑΙ τόσο στην καθημερινότητά τους όσο και στις δημοκρατικές αξίες και κατ’ επέκταση στα ατομικά δικαιώματα και τις ελευθερίες.Ταυτόχρονα, οι πρόσφατες κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές ευρωπαϊκών χωρών, από τα συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ μέχρι εγκαταστάσεις αιμοδοσίας υπενθυμίζουν ότι οι ψηφιακές απειλές δεν περιορίζονται στον εικονικό κόσμο, αλλά μπορούν να έχουν άμεσες συνέπειες στην πραγματική ζωή.Ποιος και πώς δύναται να τσεκάρει αν μια πληροφορία αληθεύει; Πόσο προετοιμασμένη είναι η Ελλάδα για τις νέες ψηφιακές προκλήσεις; Υπάρχουν αποτελεσματικοί όσο και αμερόληπτοι μηχανισμοί πρόληψης και παρέμβασης; Πού σταματά η ατομική ευθύνη και που ξεκινά αυτή της Πολιτείας, ποιος, επιπλέον, ελέγχει εκείνους που καλούνται να μας προστατεύσουν από την ψηφιακή χειραγώγηση; Είναι πράγματι θετικό μέτρο η απαγόρευση της πρόσβασης ανηλίκων στα σόσιαλ;Αυτές και άλλες θεματικές όπως είναι η ευθύνη των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, τα όρια του κρατικού ελέγχου, ο ρόλος της Εθνικής Επιτροπής Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ) και του Παρατηρητηρίου Κυβερνητικών Απειλών συζητήσαμε με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου, αναφερθήκαμε επίσης στον νέο υπερυπολογιστή «Δαίδαλο» που τόσο έχει διαφημιστεί.  

H άνετη εκλογική επικράτηση του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί ορόσημο για τη μεταπολεμική Γερμανία και, ταυτόχρονα, ένα ακόμη σημάδι της βαθιάς μετατόπισης του ευρωπαϊκού πολιτικού τοπίου προς τα δεξιά.Μετανάστευση, ακρίβεια, οικονομική και κοινωνική επισφάλεια, οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, μια γενικότερη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και η αίσθηση ενός σημαντικού τμήματος της κοινωνίας ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν εκφράζουν πλέον τις αγωνίες του, δημιουργούν πρόσφορο έδαφος που επιτρέπει στην ακροδεξιά να επιχειρήσει να εμφανιστεί ως «σωτήρας», ενδεδυμένη έναν ριζοσπαστικό, «αντισυστημικό» μανδύα.Η μεγαλύτερη νίκη της ακροδεξιάς, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι μια σειρά θέσεις της «υιοθετούνται», είτε αυτούσιες είτε πιο «εξευγενισμένες», από ένα μεγάλο κομμάτι του πολιτικού συστήματος των ευρωπαϊκών χωρών, και όχι μόνο από το συντηρητικό. Το πολιτικό σύστημα καθαυτό, δηλαδή το ίδιο το λεγόμενο δημοκρατικό τόξο, δεν είναι άμοιρο ευθυνών όσον αφορά την απήχηση που γνωρίζουν τα ακροδεξιά ιδεολογήματα, τα οποία πια δεν συνιστούν κάποιο περιθωριακό πολιτικό ρεύμα, αλλά έχουν γίνει «mainstream».Η συλλογική μελέτη με τίτλο «How (not) to fight the far right» (Foundation for European Progressive Studies-FEPS), που μόλις κυκλοφόρησε στα αγγλικά με τη συμμετοχή του Αντώνη Γαλανόπουλου, ήταν ένα ακόμα σημείο αναφοράς στην κουβέντα μας, στην οποία, μεταξύ άλλων, σταθήκαμε στις αξιοσημείωτες διαφορές της σύγχρονης από την «παραδοσιακή» ακροδεξιά, οι οποίες περιλαμβάνουν και τη μαζική διαδικτυακή «αντεπίθεση» που παρατηρούμε τελευταία και στην Ελλάδα.Εστιάσαμε, επίσης, στη σύγχρονη εγχώρια εκδοχή της ακροδεξιάς όπου, μεταξύ άλλων, είδαμε τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια να παριστάνουν ότι δεν διδάχτηκαν τίποτα από το πού οδήγησε δεκατρία χρόνια πριν το «σιγοντάρισμα» της Χρυσής Αυγής από το τότε μιντιακό –και το πολιτικό, βεβαίως– κατεστημένο.

Είναι η ακρίβεια ένα οικονομικό ή πολιτικό, καταρχάς, ζήτημα; Είναι κατά βάση εισαγόμενη ή σχετίζεται περισσότερο με το πώς είναι οργανωμένη η εγχώρια αγορά, είτε μιλάμε για τις τιμές των προϊόντων στα ράφια των σούπερ μάρκετ είτε για τα ενοίκια, τους λογαριασμούς των ΔΕΚΟ, τα καύσιμα κοκ;Με δεδομένες τις σχετικές εξαγγελίες του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ και την πολιτική αντιπαράθεση που τροφοδότησαν, πώς και πόσο η πολιτεία θα μπορούσε να παρέμβει στο πεδίο αυτό, ανεξαρτήτως κυβέρνησης; Τι φταίει που ακόμα και ένας εργαζόμενος στην Ελλάδα, ο οποίος λαμβάνει έναν μέσο μισθό –που παραμένει, ωστόσο, από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη–, καταφέρνει να ζει οριακά αξιοπρεπώς;Ο έλεγχος των τιμών, η μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, οι επιδοτήσεις στο ρεύμα και τα καύσιμα, είναι μέτρα αποτελεσματικά ή απλώς «ασπιρίνες» αν δεν εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αντιμετώπισης της ακρίβειας που θα περιλαμβάνει μείωση της φορολογίας, αύξηση των επενδύσεων, τόνωση του ανταγωνισμού και αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου;Μήπως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι το πώς θα πέσουν οι τιμές και πώς θα «ξεφουσκώσουν» οι λογαριασμοί; Ποιο βιοτικό επίπεδο θεωρεί ανεκτό η κοινωνία και ποια πολιτική θα χρειαστεί για να το εξασφαλίσει;

Ο θανάσιμος τραυματισμός στο κεφάλι από αστυνομικούς της ΟΠΚΕ του 20χρονου Ελληνορώσου Θοδωρή Ζαβραδινού-Καράμπαμπα, όταν δεν υπάκουσε σε σήμα τους να σταματήσει, επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για την αστυνομική βία. Σε αυτήν ακριβώς τη «θεσμική», και άρα θεωρούμενη ως νόμιμη, βία, της οποίας ο άτυχος νεαρός ήταν το πιο πρόσφατο θύμα, εστιάζει η συζήτησή μας με την Αναστασία Τσουκαλά, εγκληματολόγο και συγγραφέα του βιβλίου «Η συστημική φύση της αστυνομικής βίας στην Ελλάδα» (εκδόσεις Τόπος, 2024). Με βάση τα πορίσματα οργανώσεων όπως η Διεθνής Αμνηστία και τις επανειλημμένες σχετικές καταδίκες από όργανα όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, σε συνδυασμό με τις πολύ σπάνιες καταδίκες αστυνομικών που βιαιοπραγούν απρόκλητα σε βάρος πολιτών, δύσκολα μπορούμε να μιλήσουμε για λογοδοσία και αξιόπιστους μηχανισμούς ελέγχου. Αν ισχύει ότι, σύμφωνα με την έρευνα της συνομιλήτριάς μου, «ένα στα δύο περιστατικά αστυνομικής βίας δεν διερευνάται ποτέ», αληθεύει ότι το πρόβλημα της αστυνομικής βίας, εκτός από πολιτικό, είναι «πρωτίστως αξιακό», καθώς λέει; Πού μπαίνει το όριο μεταξύ της «νόμιμης άμυνας» και της κατάχρησης εξουσίας; Είναι θέμα εκπαίδευσης και μεταρρυθμίσεων ή πολιτικής βούλησης το να αλλάξει αυτή η εικόνα; Ποιες κοινωνικές ομάδες απειλούνται περισσότερο από τον «υπερβάλλοντα ζήλο» κάποιων αστυνομικών οργάνων και την ευκολία με την οποία μπορεί να χρησιμοποιήσουν ένα κλομπ, μια κρότου-λάμψης ή και το υπηρεσιακό τους όπλο; Τι ρόλο παίζουν τα ΜΜΕ και τα κοινωνικά δίκτυα στη διαμόρφωση της δημόσιας εικόνας τέτοιων περιστατικών; Πόσο έχει σκληρύνει η αστυνομική βία και καταστολή διεθνώς; 

Μπορεί η φαρμακευτική όπως και η βιομηχανική κάνναβη να έχουν αποποινικοποιηθεί τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα δίνοντας ανακούφιση σε πολλούς ασθενείς για τους οποίους η χρήση της συστήνεται αφενός, δημιουργώντας έναν ολόκληρο επαγγελματικό κλάδο αφετέρου, όμως υπάρχουν πολλά ακόμα κενά και άλυτα επιμέρους προβλήματα στο πεδίο. Ταυτόχρονα η ψυχαγωγική κάνναβη, σε αντίθεση με αρκετές άλλες χώρες της ΕΕ, παραμένει εκτός νόμου ακόμα και για προσωπική χρήση, διαιωνίζοντας έτσι την ύπαρξη μιας «γκρίζας ζώνης» που πριμοδοτεί τη μαύρη αγορά και το «κυνήγι μαγισσών». Σε ποιο σημείο βρισκόμαστε σήμερα στην Ελλάδα και διεθνώς; Υπάρχει στη χώρα μας πολιτικό περιβάλλον που θα επέτρεπε μια σοβαρή συζήτηση γιατην αποποινικοποίηση και της ψυχαγωγικής χρήσης καθώς επίσης για μια ολοκληρωμένη ρύθμιση σε ό,τι αφορά το φυτό, τις χρήσεις και τα παράγωγά του με βάση τις βέλτιστες πρακτικές που ακολουθούνται αλλού;Τι αιτήματα μέλλον μπορεί να έχουν και πόσο δύνανται να συμβάλλουν στην απασχόληση και τον παραγωγικό τομέα οι «δουλειές με φούντες;»; Γιατί ένα από τα συνθήματα του φετινού 21ουLegaliseCannabisProtestivalπου διεξάγεται σήμερα Σάββατο 27/6 στην πλατεία Θησείου (έναρξη 6μμ) λέει ότι «η ελευθερία αρχίζει από το σπίτι»; «Η κάνναβη δεν είναι πια ένα περιθωριακό θέμα. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, δικαιωμάτων, αγροτικής ανάπτυξης, κοινωνικής δικαιοσύνης και βιώσιμης οικονομίας», βεβαιώνει ο συνομιλητής μου. 

Τα Προσφυγικά της λεωφόρου Αλεξάνδρας αποτελούν ένα από τα πιο εμβληματικά μνημεία της νεότερης ιστορίας της Αθήνας, και είναι συνδεδεμένα με τη μνήμη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής αλλά και με τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα της πόλης. Σήμερα, η απόφαση της Περιφέρειας Αττικής να προχωρήσει στην αποκατάσταση και επανάχρησή τους ως χώρων κοινωνικής κατοικίας έχει ανοίξει έναν έντονο δημόσιο διάλογο.  Από τη μια πλευρά, η Περιφέρεια υποστηρίζει ότι το έργο θα διασώσει τα ιστορικά κτίρια και θα προσφέρει αξιοπρεπείς συνθήκες στέγασης σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Από την άλλη, οι σημερινοί κάτοικοι και οι συλλογικότητες που δραστηριοποιούνται στον χώρο εκφράζουν ανησυχίες για το μέλλον της κοινότητας που έχει διαμορφωθεί εκεί τα τελευταία χρόνια. Για να φωτίσουμε όλες τις πτυχές αυτού του σύνθετου ζητήματος, συζητάμε σήμερα με τη δημοσιογράφο της LiFO Ντίνα Καράτζιου την ιστορία των Προσφυγικών, το σχέδιο ανάπλασης, τις αντιδράσεις που έχουν προκληθεί και τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η πολιτεία.

Από τα τέλη Μαΐου, η γειτονική Αλβανία βρίσκεται σε αναβρασμό εξαιτίας μαζικών διαδηλώσεων πολιτών που αντιδρούν στα σχέδια κατασκευής πολυτελών τουριστικών θερέτρων στη νήσο Σαζάν (Σάσωνα) και στην παράκτια ζώνη του Ζβέρνετς, στην περιοχή Βιόσε(Αώου)-Νάρτα. Πρόκειται για έναν σημαντικό υδροβιότοπο που εντάσσεται στο δίκτυο Natura και φιλοξενεί μεγάλα κοπάδια φλαμίνγκο, γεγονός που έδωσε στο κίνημα διαμαρτυρίας την ονομασία «κίνημα των φλαμίνγκο». Οι κινητοποιήσεις έχουν λάβει μαζικό χαρακτήρα, με τους διαδηλωτές να προβάλλουν συνθήματα όπως «Ούτε γη, ούτε νερό», «Η Αλβανία δεν πωλείται» και «Είμαστε πιο δυνατοί από τις μπουλντόζες σας». Στο πλευρό τους έχουν ταχθεί και μέλη της αλβανικής διασποράς. Σχετικές συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν και στην Αθήνα, ενώ νέες κινητοποιήσεις βρίσκονται ήδη στον προγραμματισμό των διοργανωτών. Κεντρικό αίτημα των διαμαρτυρόμενων είναι η άμεση παύση των εργασιών, καθώς και η παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, ο οποίος έχει εκφράσει τη στήριξή του στη συγκεκριμένη μεγα-επένδυση. Στην υπόθεση εμπλέκεται ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και σύζυγος της κόρης του, Ιβάνκα Τραμπ. Η υπόθεση έχει πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις και διαφορετικές αναγνώσεις. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι οικολογικές και περιβαλλοντικές ανησυχίες, ζητήματα που αφορούν το ιδιοκτησιακό καθεστώς της περιοχής, αλλά και αμφιβολίες σχετικά με το μοντέλο ανάπτυξης που προωθείται. Παράλληλα, δεν λείπουν οι θεωρίες συνωμοσίας που συνοδεύουν τη δημόσια αντιπαράθεση. Προς το παρόν, η υπόθεση παραμένει ανοιχτή, με τις αντιδράσεις να συνεχίζονται και τις εξελίξεις να τρέχουν.

«Κανείς υπεράνω του νόμου;» Μύθος ή πραγματικότητα στην Ελλάδα σήμερα;Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για τη λογοδοσία, τη λειτουργία των θεσμών και τα όρια της πολιτικής ευθύνης επιστρέφει με ένταση στον δημόσιο διάλογο, οι εξελίξεις γύρω από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος και η υπόθεση των υποκλοπών επαναφέρουν κρίσιμα ερωτήματα: Ποιος ελέγχει την εξουσία; Πώς αποδίδονται οι ευθύνες; Τελικά, λειτουργεί το κράτος δικαίου όπως θα έπρεπε;   Ο καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών, Αντώνης Καραμπατζός, απαντά μιλώντας στο «Lifo Politics» για τα όρια και τις αντοχές της δημοκρατίας, για την εμπιστοσύνη των πολιτών που δοκιμάζεται αλλά και για τις αναγκαίες θεσμικές τομές που θα μπορούσαν να την αποκαταστήσουν.

Το ΠΑΣΟΚ στοχεύει σε δύο βασικές κατηγορίες ψηφοφόρων: σε όσους μετακινήθηκαν στη Νέα Δημοκρατία το 2019 και σήμερα δηλώνουν απογοητευμένοι, αλλά και σε εκείνους που είχαν στραφεί στον ΣΥΡΙΖΑ αναζητώντας πιο δίκαιες λύσεις στην κρίση και επίσης απομακρύνθηκαν. Ο Θανάσης Γλαβίνας υποστηρίζει ότι το κόμμα του θέλει να εκφράσει όσους περίμεναν θεσμική κανονικότητα, ενίσχυση της μεσαίας τάξης και μεταρρυθμίσεις, αλλά σήμερα βλέπουν σκάνδαλα και διάψευση των προσδοκιών τους. Ξεκαθαρίζει ότι το ΠΑΣΟΚ δεν πρόκειται να συγκυβερνήσει με τη Νέα Δημοκρατία, ενώ θέτει ως στόχο την πρωτιά, παρότι αυτήν τη στιγμή μοιάζει δύσκολη.  Κατά τη γνώμη του η διαδικασία της ανάκαμψης του ΠΑΣΟΚ θέλει κι άλλο χρόνο. «Χρειάζεται υπομονή για να μπορέσει να επιστρέψει και να ξαναγράψει ιστορία ως το κόμμα που έφτασε στο χείλος του γκρεμού και κατάφερε να επανέλθει».  Όπως λέει, το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να αποκαταστήσει σταδιακά τη σχέση εμπιστοσύνης με την κοινωνία, που διαρρήχθηκε τα χρόνια της κρίσης και ελπίζει ως τις εκλογές να το καταφέρει. Σε μια συγκυρία όπου, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, η πλειοψηφία δεν επιθυμεί τη συνέχιση της διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, το ΠΑΣΟΚ, αναφέρει ο Θ. Γλαβίνας, επιδιώκει να πείσει όσους απογοήτευσε στο παρελθόν και όσους παραμένουν επιφυλακτικοί να του δώσουν μια νέα ευκαιρία.

Ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται πως θα αποτελέσει σημείο καμπής για το διεθνές σύστημα, σηματοδοτώντας μια ευρύτερη μετάβαση στον τρόπο άσκησης της διεθνούς πολιτικής. Ο διεθνολόγος Αθανάσιος Γραμμένος επισημαίνει πως οι αλλαγές αφορούν τόσο το επιχειρησιακό επίπεδο, με τη χρήση νέων τεχνολογιών, όπως τα drones, οι πύραυλοι ακριβείας και η τεχνητή νοημοσύνη, όσο και το συστημικό-πολιτικό επίπεδο, στο οποίο ενδέχεται να έχει πιο μακροπρόθεσμες συνέπειες. Συμφωνεί ότι πρόκειται για μια καθοριστική στιγμή που «αλλάζει τη σελίδα».   Σε σύγκριση με παλαιότερους πολέμους, όπως εκείνον του Ιράκ, τονίζει ότι τα νέα μέσα πολέμου δεν αποτελούν πλέον αποκλειστικό προνόμιο της Δύσης, καθώς χώρες όπως το Ιράν έχουν ενισχυθεί σημαντικά.   Αναφορικά με τις ΗΠΑ και το Ιράν, εκφράζει την εκτίμηση ότι η αμερικανική πλευρά υποτίμησε την ικανότητα άμυνας του Ιράν και δηλώνει έκπληξη για τις δηλώσεις της αμερικανικής ηγεσίας. Ο κ. Γραμμένος υπογραμμίζει ότι το Ιράν είναι ένα μεγάλο και ισχυρό κράτος, με ιστορικό βάθος και αξιόλογο οπλοστάσιο, και ότι, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, όταν τίθεται ζήτημα επιβίωσης, ένα τέτοιο κράτος θα αντιδράσει δυναμικά, κάτι που παρατηρείται στην παρούσα συγκυρία.