Klipkouers

Wanneer die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Spesmagte vertel word, val die kollig gewoonlik op die operateurs wat diep agter vyandelike linies gewerk het. Maar agter elke suksesvolle operasie was daar ’n ondersteuningspan wat moes verseker dat elke voertuig, wapen, stuk toerusting en noodsaaklike voorraad betyds en in werkende toestand beskikbaar was. In hierdie episode van Klipkouers gesels ons met Kolonel Roy Marais, ’n Spesmagte-veteraan wat in logistieke, tegniese en kwartiermeestersrolle gedien het. Sy taak was nie om die aanval uit te voer nie, maar om seker te maak dat die operateurs alles gehad het wat nodig was om hul missie te voltooi, en weer veilig terug te keer. Roy vertel hoe die Suid-Afrikaanse Spesmagte aanvanklik sterk op Britse militêre leerstellings en toerusting gesteun het, maar dié benadering vinnig moes aanpas by die unieke eise van die Bosoorlog. Dit was ’n konflik waarin die vyand dikwels onsigbaar was, nagoperasies algemeen geraak het en vinnige aanpassing die verskil tussen sukses en mislukking kon beteken. Die gesprek neem ons ook agter die skerms van Operasie Daisy in 1981, waar noodsaaklike voorraad met C-130-vliegtuie aan magte in die veld gelewer is. Roy verduidelik hoe die lugvoorsieningsoperasies beplan en uitgevoer is, watter risiko’s met die aflaai van voorraadpallette gepaard gegaan het en waarom presisie absoluut noodsaaklik was. Hy deel ook herinneringe aan legendariese Suid-Afrikaanse Lugmag-vlieëniers, waaronder Tinky Jones, wie se koelkop professionaliteit en buitengewone vaardigheid groot vertroue by die troepe op die grond ingeboesem het. Maar hierdie gesprek handel oor meer as militêre geskiedenis. Ná sy diens het Roy ses jaar as nasionale president van SASFA Footprint gedien en is hy later as nasionale visevoorsitter verkies. Vandag beywer hy hom steeds vir Suid-Afrikaanse Spesmagte-veterane en hul families. Hy praat openlik oor die uitdagings waarmee baie veterane leef, die beperkte ondersteuning wat beskikbaar is en waarom kameraadskap dekades ná diens steeds van onskatbare waarde bly. Ons bespreek ook SASFA Footprint se fondsinsamelingsprojek, waar deelnemers die kans staan om ’n Toyota Land Cruiser 79-dubbelkajuit en ’n Conqueror Platinum-kampwa te wen. Die projek is egter veel meer as ’n kompetisie: die opbrengs help om veterane, hul families en verskeie kinderprojekte te ondersteun. Vir Roy gaan dit uiteindelik oor nalatenskap — nie net medaljes, operasies en herinneringe nie, maar die mense wat jy ná jou diens steeds kan help. Hierdie is ’n gesprek oor diens, spanwerk, leierskap, opoffering en die mense agter die skerms wat selde die erkenning ontvang wat hulle verdien. In hierdie episode: • Die onmisbare rol van logistieke en tegniese ondersteuning in die Spesmagte • Hoe Britse militêre leerstellings vir die Suider-Afrikaanse operasionele omgewing aangepas is • Operasie Daisy en lugvoorsiening met C-130-vliegtuie • Herinneringe aan Tinky Jones en ander legendariese Lugmag-vlieëniers • Die uitdagings waarmee Spesmagte-veterane vandag saamleef • SASFA Footprint se ondersteuning van veterane, families en kinders • Waarom ware nalatenskap oor veel meer as medaljes en herinneringe gaan Aanhouer wen.

Hierdie episode is oorspronklik in 2017 in Londen opgeneem, in persoon, terwyl Portchie gereed gemaak het vir sy eerste Britse uitstalling. Ek bring dit nou weer terug as ’n huldeblyk aan Jan Hendrik Viljoen; die Vrystaatse seun wat Portchie geword het, ná sy afsterwe op 12 Junie. Vir my dra hierdie onderhoud ook ’n persoonlike gewig. My pa is ook op 12 Junie (2007) oorlede. Daarom voel hierdie gesprek vandag anders: nie net soos ’n ou episode wat weer gedeel word nie, maar soos ’n stukkie tyd wat mens gelukkig was om vas te vang. Portchie was een van Suid-Afrika se mees herkenbare kunstenaars. Sy werk was kleurvol, speels en onmiddellik herkenbaar — vol fietse, blomme, dorpe, mense en lig. Maar agter die helder kleure was daar ’n dieper storie: ’n seun uit die Vrystaat wat sy eie taal in kuns gevind het, dit met ongelooflike entrepreneurskap gebou het, en uiteindelik ’n internasionale gehoor bereik het. Wat hierdie gesprek besonders maak, is die tyd en plek daarvan. Dit is nie ’n terugblik ná die roem nie. Dit is ’n gesprek in Londen, terwyl ’n Suid-Afrikaanse kunstenaar homself op ’n groter verhoog voorberei. Daar is opgewondenheid, nederigheid en daardie kenmerkende Portchie-warmte; die gevoel dat kleur nie net iets op ’n doek is nie, maar ’n manier van kyk na die lewe. In Episode 66 van Klipkouers praat Portchie oor sy pad van Vrystaatse seun tot internasionaal erkende kunstenaar, sy liefde vir mense, sy besigheidsinstink, sy geloof in eenvoud, en die manier waarop kuns gewone oomblikke kan verander in iets wat bly. Hierdie episode is vandag ’n herinnering: sommige gesprekke word eers later nóg kosbaarder.

Genl Maj Dan Lamprecht (afg) is een van slegs vier oorlewende stigterslede van die Suid-Afrikaanse Spesiale Magte — beter bekend as die Recces. As een van die oorspronklike manne uit die pioniersjare van die Recces, was hy deel van die geslag wat die grondslag gelê het vir wat later een van Suid-Afrika se mees gerespekteerde militêre eenhede sou word. In hierdie Klipkouers Bosoorlog Stories-onderhoud gesels Jacques Basson met Genl Maj Lamprecht oor sy rol as een van die eerste Recces, die ontstaan van die eenheid, en die storie van die sogenaamde Dirty Dozen — die klein groepie manne wat aan die begin van hierdie geskiedenis gestaan het. Hierdie episode is deel van Klipkouers se poging om Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis, Bosoorlog-stories en die nalatenskap van veterane te dokumenteer. Luister die onderhoud en teken in vir meer gesprekke met Suid-Afrikaanse veterane, Recces, Spesiale Magte-lede en rolspelers uit die Bosoorlog-era.

Hierdie episode is oorspronklik op 19 September 2018 op Klipkouers opgeneem. Ek bring dit nou weer terug omdat Gideon Galloway se storie steeds een van daardie entrepreneursgesprekke is wat mens herinner: groot idees klink dikwels eers belaglik voordat dit vanselfsprekend word. Gideon is die stigter van King Price Insurance — die maatskappy wat die Suid-Afrikaanse versekeringsbedryf kom uitdaag het met ’n eenvoudige, maar radikale idee: motorversekering waarvan die premie maandeliks daal soos die waarde van jou voertuig daal. Dit was nie net ’n nuwe produk nie. Dit was ’n direkte aanval op ’n bedryf waar groot spelers lank die reëls bepaal het. Die storie agter King Price was nie ’n gladde suksesverhaal nie. Gideon moes sy idee 43 keer hoor “nee” kry voordat hy mense gekry het wat bereid was om saam met hom die berg te skuif. Op papier was dit riskant. In praktyk het dit een van Suid-Afrika se bekendste versekeringsuitdagers geword. Wat hierdie gesprek sterk maak, is nie net die besigheidsidee nie, maar die tipe mens agter die idee: iemand wat ’n “nee” nie as finale antwoord aanvaar het nie, en wat geglo het dat ’n swaar, formele bedryf ook eenvoudiger, goedkoper en meer menslik kon wees. Vandag is King Price nie meer net ’n waaghalsige beginonderneming nie. Die groep bied onder meer persoonlike, besigheids-, landbou-, gemeenskaps-, ingenieurs- en lewensversekering aan; het ook buite Suid-Afrika begin groei; en staan vandag as een van die bekendste challenger-handelsmerke in die plaaslike versekeringsmark. Hierdie is ’n gesprek oor waagmoed, volharding, geloof in ’n eenvoudige idee, en die soort entrepreneurskap wat nie vra of die berg geskuif kan word nie — maar waar om eerste te begin grawe.

Hierdie episode is oorspronklik in 2019 op Klipkouers opgeneem. Ek bring dit nou weer terug omdat Pepe Marais se storie vandag nog harder praat: oor hoe ’n besigheid eers kan val, en dan weer opstaan wanneer groei nie deur winsbejag gedryf word nie, maar deur ’n duidelike rede om te bestaan. Pepe Marais is die mede-stigter van Joe Public, een van Suid-Afrika se bekendste onafhanklike advertensie- en kommunikasiegroepe. Maar sy storie is nie die gewone glansverhaal van kreatiewe pryse, groot kliënte en vinnige groei nie. Dit is ook ’n verhaal van amper verloor, weer begin, en die moeilike besluit om ’n maatskappy rondom waardes te bou wanneer die makliker pad waarskynlik meer geld sou gemaak het. In 2009 het Joe Public deur een van sy donkerste tye gegaan. Die besigheid het byna ondergegaan nadat Pepe en sy vennoot, Gareth Leck, gekies het om weer beheer oor die agentskap terug te neem. Uit daardie breekpunt het ’n ander soort maatskappy begin vorm: een wat nie net wou adverteer nie, maar mense, kliënte en uiteindelik die land wou laat groei. Wat hierdie gesprek steeds relevant maak, is Pepe se eenvoudige maar ongemaklike besigheidsvraag: Wat gebeur wanneer “purpose” nie ’n mooi woord op ’n muur is nie, maar die ding waarvolgens jy besluite neem? Vandag is Joe Public lank nie meer net ’n plaaslike agentskapstorie nie. Die groep beskryf homself as ’n 100% onafhanklike African and European communication group, met kantore in onder meer Johannesburg, Kaapstad, Durban, Amsterdam, Antwerp en Londen. In 2026 het Pepe ook sy boek One Word: The Power of Simplicity in a Complex Business World bekendgestel — ’n verdere uitbouing van sy denke oor hoe ’n enkele, duidelike kernidee ’n onderneming se kultuur en groei kan rig. Hierdie is ’n gesprek oor entrepreneurskap, kreatiwiteit, geloofwaardigheid, val en weer opstaan — maar veral oor die verskil tussen ’n besigheid wat net geld maak, en ’n besigheid wat weet hoekom hy bestaan.

Hierdie episode is oorspronklik in 2018 op Klipkouers opgeneem. Ek bring dit nou weer terug omdat Ernest North se storie vandag selfs skerper lees as toe: ’n Suid-Afrikaanse entrepreneur wat vroeg verstaan het dat versekering nie net goedkoper moes word nie, maar eenvoudiger, eerliker en meer menslik. Ernest is een van die drie aktuarisse agter Naked Insurance, saam met Alex Thomson en Sumarie Greybe. Hulle het ’n bedryf aangepak wat vir baie mense stadig, swaar en wantrouerig gevoel het — en dit probeer herontwerp rondom tegnologie, deursigtigheid en beheer in die kliënt se hande. Wat hierdie gesprek steeds sterk maak, is dat dit nie net oor ’n app of ’n digitale versekeringsproduk gaan nie. Dit gaan oor vertroue. Hoe bou jy ’n versekeringsmaatskappy in ’n mark waar mense dikwels reeds skepties is nog vóór hulle ’n polis koop? En hoe gebruik jy tegnologie sonder om die menslike probleem agter versekering te vergeet? Vandag is Naked nie meer net ’n vroeë insurtech-idee nie. Die maatskappy bied nou motor-, huis-, inhoud-, enkelitem- en troeteldierversekering aan, word deur Hollard onderskryf, en het in 2025 sowat R700 miljoen in nuwe befondsing bekom om groei, AI, outomatisering en produkontwikkeling verder te versnel. Hierdie is ’n gesprek oor entrepreneurskap, vertroue, tegnologie en die moed om ’n taai, ou bedryf van binne af nuut te probeer bou.

Hierdie episode is oorspronklik in 2019 op Klipkouers opgeneem. Ek bring dit nou weer terug omdat Hannon Bothma en Julius Swart se storie wys hoe ’n persoonlike passie, as dit lank genoeg met dissipline en vakmanskap gevoer word, uiteindelik ’n herkenbare Suid-Afrikaanse handelsmerk kan word. Hannon Bothma is vir baie mense die gesig van Glam Guru — die man van hare, grimering, styl en transformasie. Maar agter die televisiepersoonlikheid lê ’n langer entrepreneursverhaal: iemand wat van jongs af deur skoonheid en beeld gefassineer was, sy eerste salon op 25 geopen het, sy handwerk formeel geslyp het, en later saam met Julius Swart die HANNON-handelsmerk help bou het. Wat hierdie gesprek interessant maak, is dat dit nie net oor “mooi maak” gaan nie. Dit gaan oor hoe jy ’n naam bou in ’n bedryf waar vertroue, konsekwentheid en geloofwaardigheid alles beteken. Dit gaan oor smaak, maar ook oor harde werk. Oor kreatiwiteit, maar ook oor besigheid. Oor die vermoë om mense beter oor hulself te laat voel — en dan daardie vermoë in ’n volhoubare handelsmerk te omskep. Hierdie is ’n gesprek oor beeld, identiteit, entrepreneurskap en die lang pad agter ’n openbare naam wat vir baie Suid-Afrikaners sinoniem geword het met transformasie.

Hierdie was een van die mees afgelaaide episodes op Klipkouers. Dit is oorspronklik in 2020 opgeneem, maar ek bring dit nou weer terug omdat Mike Bolhuis se wêreld — misdaad, dwelms, geweld en die beskerming van kwesbare mense — vandag nog net so hard teen Suid-Afrika se werklikheid skuur. Mike Bolhuis is nie ’n sagte stem in die openbare gesprek nie. Hy praat reguit, hy ontstel mense, en hy vermy nie die donker dele van die samelewing nie. Vir jare het hy homself in die middel geplaas van sake wat baie mense eerder op ’n afstand sou hou: dwelmsindikate, georganiseerde misdaad, geweld teen vroue en kinders, en die beskerming van diere. Wat hierdie gesprek steeds relevant maak, is nie net Bolhuis se reputasie nie, maar die groter vraag daaragter: hoe reageer ’n samelewing wanneer misdaad nie meer net ’n nuusberig is nie, maar deel van gewone mense se daaglikse lewe word? In hierdie episode praat Bolhuis oor sy werk, sy dryfkrag en sy siening van verantwoordelikheid in ’n land waar te veel mense voel dat hulle op hul eie moet oorleef.

Hierdie episode is oorspronklik op BoerPot opgeneem. Ek bring dit nou na Klipkouers, omdat Jimmy Malan se storie wys hoe nuuskierigheid en innovasie oor geslagte gebou word. Die Malan plaas het oor meer as 110 jaar ’n sterk kultuur van nuuskierigheid en vooruitstrewendheid ontwikkel. Van die begin af het die stigter ’n punt daarvan gemaak om die beste plantmetodes toe te pas, en selfs Duitsland toe gereis om nuwe tegnologie en idees terug plaas toe te bring. Sy fokus is om die boerdery aan die beweeg te hou, aan te hou verbeter en nuwe maniere te vind om waarde te skep. Dit sluit hul kleinhandelbeen, Plantland, in — ’n netwerk van tuinsentrums en ’n aanlyn winkel waar hulle direk met die eindverbruiker skakel en hul produkte landwyd beskikbaar maak. In hierdie gesprek praat ons oor die plaas se geskiedenis, hoe hulle diversifiseer, die rol van Plantland, en wat Suid-Afrikaanse boere by hul Europese eweknieë kan leer.

Hierdie episode is oorspronklik in Augustus 2022 op BoerPot opgeneem. Ek bring dit nou na Klipkouers, omdat Charles Back se storie baie meer is as wyn en kaas. Dit gaan oor waardes, visie en hoe ’n mens ’n besigheid oor geslagte bou. Charles Back is die derde generasie eienaar van wyn en kaasprodusent Fairview in Paarl. Die opregtheid en eerlikheid van sy pa en oupa is waardes wat hy vandag nog uitleef. As leerder aan Paarl Gimnasium het hy vroeg blootstelling gekry aan diskriminasie, iets wat ’n blywende sensitiwiteit vir die underdog by hom geskep het. Hy sien wynbou nie net as ’n bedryf nie, maar as ’n manier om mense te bemagtig en vooruitgang in Suid-Afrika te dryf. In 2017 is hy aangewys as Wes-Kaap se Boer van die Jaar. Sy visie is eenvoudig. Om uiteindelik sy produkte direk aan die eindverbruiker te verkoop. Want as jy dit reg doen op die plaas, sal mense eerder na jou toe kom as om winkel toe te gaan.