Філасофскія нататкі

Ксёндз Раман Суша разважае пра сувязь чалавека і сусвету разам з шатландскім філосафам Аласдэрам Макінтайрам. Пасля доўгіх пошукаў Макінтайр прыйшоў да каталіцкай веры і традыцыі святога Тамаша Аквінскага. Ён вядомы аналізам крызісу сучаснай заходняй культуры. Паводле філосафа, грамадства без духоўных арыенціраў стварае новых куміраў — сацыяльныя маскі, якія зрастаюцца з асобай. Макінтайр вылучае тры такія маскі: эстэт, менеджар і тэрапеўт. Эстэт не верыць у святасць і ісціну і бясконца шукае новых уражанняў, каб уцячы ад унутранай пустэчы. Менеджар, паглынуты эфектыўнасцю, бачыць у людзях толькі «чалавечыя рэсурсы». Калі ж прыходзяць дэпрэсія і пачуццё бессэнсоўнасці, тэрапеўт, нібы механік, «наладжвае» псіхіку, каб вярнуць чалавека ў штодзённы канвеер. Тры маскі ўтвараюць замкнёнае кола, у якім чалавек становіцца не самакаштоўнасцю, а сродкам. Так сціраецца розніца паміж маніпуляцыяй і сапраўднай любоўю. Хрысціянская традыцыя нагадвае, што кожны чалавек створаны паводле вобраза і падабенства Божага і пакліканы да вечнасці. Скінуўшы навязаныя маскі, мы зноў бачым у іншым бліжняга і спадарожніка ў пілігрымцы да Валадарства Нябеснага. 

У новым выпуску рубрыкі “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша працягвае разважаць над думкамі брытанскага мысляра Клайва Льюіса. Гэтым разам гаворка ідзе пра любоў да тых, хто нас крыўдзіць. Чым прабачэнне адрозніваецца ад апраўдання? Чаму прабачэнне патрабуе сумленнасці і ўважлівасці да праўды? Ці абавязвае яно зноў давяраць? Чаму неабходна дыстанцыявацца, нават фізічна, ад чалавека, які пастаянна нас крыўдзіць? Ці адмяняе прабачэнне адказнасці вінаватага, ці вызваляе яго ад справядлівага пакарання? І што, паводле Льюіса, азначае любоў да ворага? Запрашаем паслухаць чацвёртую частку перадачы і разам паразважаць пра прабачэнне.  

У новым выпуску перадачы “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша працягвае размову пра кнігу Клайва Стэйплза Льюіса “Чатыры любові”. У гэтай частцы аўтар запрашае нас паразважаць пра прыроду чалавечых пачуццяў і глыбей зразумець розныя формы любові. Льюіс нагадвае пра неабходнасць адрозніваць “Любоў-Дар”, якая прымушае нас аддаваць, і “Любоў-Патрабаванне”, што нараджаецца з таго, чаго нам не хапае. Пры гэтым пісьменнік папярэджвае словамі філосафа Дэні дэ Ружмона: любоў пачынае станавіцца дэманам у той момант, калі мы ператвараем яе ў бога ці абсалют, патрабуючы ад яе ўсё большага і рызыкуючы разбурыць сябе. Таксама разглядаюцца першыя дзве формы любові – прыхільнасць (storge) і сяброўства (philia), кожная з якіх мае свае асаблівасці і магчымыя падводныя камяні. Як правільна разумець і развіваць пачуцці, каб яны не ператварыліся ў тыранію ці дэмана? Чаму так важна захоўваць межы ў адносінах з блізкімі? Як знаходзіць сапраўдную свабоду ў сяброўстве і чалавечых сувязях? Запрашаем паслухаць перадачу і разам паразважаць над гэтымі пытаннямі!  

Ксёндз Раман Суша працягвае разважаць пра думку Клайва Стэйплза Льюіса, аўтара "Хронік Нарніі". На гэты раз гаворка ідзе пра яго сатырычны твор "Лісты Баламута". Стары спакушальнік Баламут піша ў ім лісты пляменніку, які павінен спакусіць душу маладога англічаніна. Галоўная думка кнігі ў тым, што падзенне чалавека амаль ніколі не пачынаецца з вялікага злачынства. Значна прасцей адцягнуць увагу ад галоўных пытанняў жыцця патокам дробных клопатаў. Тады думка пра Бога ці вечнасць пачынае здавацца абстракцыяй, а мітусня — сапраўдным жыццём. Нават малітву можна падмяніць назіраннем за ўласнымі пачуццямі. У ход ідуць і раздражненне, крыўда ды бытавы эгаізм. Асабліва небяспечныя перыяды сухасці, калі чалавек нічога не адчувае. Паводле Льюіса, Бог дапускае іх, каб чалавек навучыўся выбіраць дабро свабодна. Бо чалавек фарміруецца перадусім у дробных штодзённых выбарах. Менавіта з іх складаецца шлях да ўнутранай свабоды.

У новым выпуску перадачы “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша распачынае размову пра Клайва Стэйплза Льюіса – брытанскага пісьменніка, аўтара знакамітых “Хронік Нарніі”. У адрозненне ад многіх сучасных мысляроў, ён разумее філасофію як спосаб перамены жыцця.   Льюіс прапануе вобраз чалавека, у якім галава сімвалізуе розум, жывот – інстынкты, а грудзі – высакароднасць, то бок выхаваныя пачуцці, такія як гонар, мужнасць і вернасць. Менавіта яны павінны злучаць розум з нашымі жаданнямі і апетытамі. Пісьменнік кажа: “Галава кіруе жыватом праз грудзі”.   Як выхаваць гэтыя “грудзі”? Як захаваць чалавечнасць і навучыцца адрозніваць дабро ад зла? Чаму недастаткова быць разумным? Як прывіць дзецям “смак да дабра” і выхаваць у іх высакароднасць? Запрашаем паслухаць падкаст і разам паразважаць над гэтымі пытаннямі.

Чарговы выпуск “Філасофскіх нататак” з ксяндзом Раманам Сушам прысвечаны працягу знаёмства са спадчынай швейцарскага філосафа і каталіцкага святара Морыса Зюндэля. На гэты раз увага засяроджана на тым, чаму некаторыя ўнутраныя рэакцыі маюць над намі асабліва вялікую ўладу і чаму біялагічная даросласць яшчэ не гарантуе псіхалагічнай і духоўнай сталасці. Нават у дарослым узросце чалавек часта дзейнічае не са сталай пазіцыі, а пад уплывам першабытных імпульсаў – жадання дамінаваць, перамагаць ці заўсёды мець рацыю, бо, як пісаў Зюндэль, джунглі першабытнага лесу працягваюцца ў джунглях нашага бяссвядомага. Каб уласціва апісаць гэты механізм, Зюндэль выкарыстоўвае паняцце “кампліцытэт” – саўдзел або маўклівую згоду. Як у грамадстве ці школьным асяроддзі існуе культура маўклівай згоды з агрэсіяй, так і ўнутры сябе чалавек здольны станавіцца саўдзельнікам уласных аўтаматычных імпульсаў. Аўтаматычная рэакцыя ці імгненны гнеў могуць узнікаць без нашага дазволу, але менавіта ў момант, калі розум пачынае іх падтрымліваць, апраўдваць і пракручваць старыя крыўды, пачынаецца ўнутраны кампліцытэт. Зюндэль папярэджвае, што адной сілы волі для пераадолення гэтага недостаткова: стрыманыя эмоцыі ўсё роўна выбухаюць, таму неабходна “евангелізацыя бяссвядомага” – распазнаванне і ўпарадкаванне сваіх страсцей, дзе цнота становіцца не знішчанай эмоцыяй, а страсцю, падпарадкаванай розуму. Выйсце з гэтага аўтаматызму ляжыць праз “цішыню жыцця”, якая стварае прастору, каб прыпыніцца і не злівацца са сваёй рэакцыяй. Замест таго каб імгненна адказваць на выпады ці працягваць спрэчку, Зюндэль прапануе даць сабе некалькі хвілін цішыні, каб проста назваць тое, што адбываецца ўнутры. Менавіта праз гэтую практыку чалавек выходзіць з-пад улады дзіцячай уразлівасці і робіць крок да новага нараджэння, пра якое Езус гаварыў Нікадэму,  

Чарговы выпуск "Філасофскіх нататак" прысвечаны спадчыне швейцарскага філосафа і каталіцкага святара Морыса Зюндэля, які задумваўся, як нашы ўяўленні пра чалавека вызначаюць тое, як мы ўспрымаем Бога, бліжняга і саміх сябе. Ён увёў паняцце "прэфабрыкат" — усё тое ў чалавеку, што сфарміравалася яшчэ да яго свядомага выбару: месца нараджэння, эпоха, рысы характару, звыклыя рэакцыі. Аднак, паводле Зюндэля, чалавек не зводзіцца толькі да атрыманага ад пачатку — ён здольны паступова вызваляцца ад уласных інстынктаў і завядзеных звычак. Менавіта ў гэтай здольнасці станавіцца свабодным і адказным і палягае розніца паміж прэфабрыкатам і сталай асобай. У штодзённасці чалавек часта застаецца замкнёным на самім сабе, пракручваючы ў думках крыўды і спрэчкі, якія даўно страцілі сэнс, і чым больш ён жыве ў гэтым шуме, тым лягчэй яму проста рэагаваць — раздражненнем на раздражненне, абаронай на крытыку. Выйсце з гэтага кола Зюндэль бачыць у практыцы "стварэння цішыні ў сабе" — уменні пакласці невялікую адлегласць паміж тым, што чалавек адчуў, і тым, што ён зробіць. Гэта асабліва добра відаць у звычайнай размове: пакуль іншы гаворыць, мы часта ўжо рыхтуем адказ, замест таго каб па-сапраўднаму слухаць і даваць яму месца. Тут Зюндэль спасылаецца на словы Грэма Грына: любіць Бога — значыць хацець абараніць Яго ад нас саміх, бо Божая прысутнасць у чалавеку крохкая і можа быць заглушана раздражнёнасцю і самалюбствам. Таму Зюндэль падсумоўвае: менавіта цішыня стварае нашу чалавечнасць і нашу свабоду, і менавіта ў ёй мы сустракаем Бога. Простая штодзённая практыка ўнутранай цішыні паказана як шлях, якім чалавек паступова становіцца больш свабодным. Гэта не разавы подзвіг, а пастаяннае навучанне — умець прыпыняцца, перш чым рэагаваць. Так, паводле Зюндэля, нараджаецца сапраўдная сустрэча — і з іншым чалавекам, і з Богам.

У новым выпуску падкаста “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша працягвае разважаць пра амерыканскага псіхіятра і хрысціянскага мысляра Джэральда Мэя і яго канцэпцыю “цёмнай ночы”. На гэты раз гаворка ідзе не пра асобнага чалавека, а пра сям’ю, працоўны калектыў ці цэлую супольнасць, якая трапляе ў крызіс. Што адбываецца, калі старыя мэты ўжо не натхняюць, звыклыя спосабы адносін перастаюць працаваць, а спробы ўсё выправіць толькі павялічваюць знясіленне? Мэй прапануе ўбачыць у такім стане магчымасць вызвалення ад ілюзій, залішняй самаўпэўненасці і неўпарадкаваных прывязанасцяў. Як распазнаць такую “цёмную ноч”? Чаму часам нельга проста вярнуць супольнасць да старых схем? І што можа нарадзіцца з крызісу, калі за знешняй разгубленасцю з’яўляецца глыбокае прагненне чалавечнасці, шчырасці, спачування і справядлівасці? Пра супольны крызіс як магчымы шлях ачышчэння і перамен, пра надзею на світанак – у новым выпуску “Філасофскіх нататкаў”. 

Новы выпуск “Філасофскіх нататкаў” ад ксяндза Рамана Сушы прысвечаны амерыканскаму псіхіятру і хрысціянскаму мысляру Джэральду Мэю і яго канцэпцыі “шляху аднімання”. Чым духоўны рост адрозніваецца ад “самапаляпшэння”? У свеце, апанаваным культам эфектыўнасці, мы часта ставімся да веры як да будаўнічага праекта. Але Мэй даводзіць: сапраўдныя змены адбываюцца не тады, калі мы нешта набываем, а калі адпускаем ілюзіі. Як працерці “акно душы”? Духоўны шлях — гэта не назапашванне ведаў, а вызваленне ад уласных уяўленняў пра сябе і Бога. Гэта ачышчэнне розуму, памяці і волі праз веру, надзею і любоў, як вучыў святы Ян ад Крыжа. Чаму сузіранне важнейшае за мітусню? Як перастаць разглядаць сваю веру як бесперапынны экзамен і даверыцца Божай ласцы – слухайце ў новым выпуску праграмы.  

Ксёндз Раман Суша распачынае новы цыкл размоў пра амерыканскага псіхіятра і хрысціянскага мысляра Джэральда Мэя і яго кнігу «Цёмная ноч душы». У форме ўяўнай размовы ён тлумачыць, што «цёмная ноч» — гэта паступовае вызваленне чалавека ад залішніх прывязанасцяў дзеля свабоды для любові, якое мае два вымярэнні: ноч пачуццяў, калі гаснуць звыклыя суцяшэнні, і глыбейшую ноч духу, калі знікае патрэба ўсё кантраляваць. Гэты працэс немагчыма выклікаць уласнымі намаганнямі, бо ён цалкам залежыць ад Божай ласкі, а не ад волі чалавека. Асобна разглядаецца адрозненне паміж духоўнай ноччу і клінічнай дэпрэсіяй: пры першай звычайна захоўваюцца пачуццё гумару і здольнасць спачуваць іншым, тады як сімптомы дэпрэсіі трэба лячыць незалежна ад духоўнага стану — паміж імі няма супярэчнасці. Мэй раіць у такія моманты не змагацца з сумневамі і не вяртаць сілком былыя малітоўныя эмоцыі, а заставацца ў ціхай уважлівасці да Бога, маючы побач мудрага духоўнага спадарожніка. Паводле Мэя, цёмная ноч душы, па сутнасці, бясконцая — і менавіта ў гэтым найбольшая надзея, бо яна азначае адносіны з Богам, якія толькі паглыбляюцца.